Epoka paskiewiczowska - Likwidacja Wojska Polskiego

 Likwidacja Wojska Polskiego po Powstaniu Listopadowym ma swoje odzwierciedlenie w protokołach posiedzeń ówczesnego „rządu” podbitego przez Rosjan Królestwa Polskiego- Rady Administracyjnej. Poniżej przedstawiam odzwierciedlenie procesu unicestwiania narodowej siły zbrojnej,  w jego zasadniczych aspektach, w aktach tejże Rady Administracyjnej (proszę zwrócić uwagę, iż z kolejności chronologicznej wynika, iż najezdnicza władza najpierw zainteresowała się  kwestią poboru, dopiero potem ostatecznie formalnie zlikwidowano Wojsko Polskie)

 

1. Interpretacja art. 20 Statutu Organicznego – kwestia odpowiedzialności za pobór wojskowy

 Podczas 3 sesji reaktywowanej na przełomie marca i kwietnia 1832 roku (po zaprzestaniu prac przez Rząd Tymczasowy) Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego dyrektor główny prezydujący w Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji poddał analizie treść art. 20 Statutu Organicznego, wskazującego ze nowa ustawa oznaczy „/…/w jakiej proporcji i na jakiej zasadzie Królestwo Polskie ma mieć uczestnictwo w ogólnym składzie wojska”. Aleksander hr. Strogonow zwrócił uwagę Rady Administracyjnej, iż stosownie do dawnych przepisów Komisje Rządowe: Spraw Wewnętrznych oraz Wojny realizowały rozporządzenia dotyczące poboru wojskowego (konskrypcji), dodatkowo zaś Komisja rządowa Wojny miała w swoim składzie oddzielną sekcję, zajmującą się wyłącznie poborem. Rosjanin zauważył przy tym, że w nowej sytuacji prawnej że po zlikwidowaniu Komisji Rządowej Wojny cały ciężar przeprowadzenia poboru spoczywa na podległej mu, jak to ujął, Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Duchownych. Stąd Strogonow konstatował pojawienie się nieodzownej potrzeby wcielenia dotychczasowej sekcji Komisji Rządowej Wojny zajmującej się poborem do jego ministerstwa.

W reakcji Roman Fuhrmann, dyrektor główny Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu wyraził zaniepokojenie czy powstanie nowej sekcji ds. poboru w ministerstwie spraw wewnętrznych nie spowoduje powstania dodatkowego obciążenia finansowego dla budżetu Królestwa Polskiego. Wnosił zatem Fuhrmann o rozpatrzenie możliwości pozostawienia procedury poborowej w wyłącznej gestii (rosyjskich) władz wojskowych.

W odpowiedzi na te sugestie Fuhrmanna - zruszczonego Niemca zasiadającego we władzach naczelnych Królestwa Polskiego - „/…/wszyscy obradujący uznali, że przedmiotem tym [tj. poboru], jako całkowicie administracyjnym, władze krajowe cywilne koniecznie trudnić się są zobowiązane. Powyższe oznaczało przyznanie racji Rosjaninowi Strogonowowi, którego wniosek członkowie Rady Administracyjnej uznali za „dostatecznie usprawiedliwiony”. W tej sytuacji Strogonow oświadczył, iż „/…/rozwinięcie onegoż [wniosku] zachowuje sobie do projektu reorganizacji Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji tudzież Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”, które rzeczywiście w niedługim czasie zostały połączone w jedną całość.

W początkach kwietnia 1832 roku rozstrzygała się zatem kwestia odpowiedzialności za pobór konskrypcyjny obywateli Królestwa Polskiego do wojska carskiego, przy czym spór dotyczył koncepcji przedstawionych na forum Rady Administracyjnej przez Rosjanina i zruszcoznego Niemca.        

 

2. Zniesienie sekcji do czynności Wojska Polskiego w rosyjskim sztabie generalnym

Poprzez odezwę Ministra Sekretarza Stanu ds. Królestwa Polskiego Rada Administracyjna na czwartej sesji została poinformowana o zlikwidowaniu istniejącej w „Sztabie Generalnym Jego Cesarsko – Królewskiej Mości Sekcji do Czynności Wojska Polskiego”. Jednocześnie naczelnika wspomnianej sekcji Tonaszyńskiego przyłączono do głównego sztabu cesarskiego w stopniu szóstej klasy, zachowując mu dotychczasowy żołd i „emolumenty”, które nadal miał skądinąd Tonaszyński pobierać z budżetu Królestwa Polskiego.         

 

3. Ostateczne rozwiązanie Wojska Polskiego

Ostateczne rozwiązanie składu byłego wojska Polskiego miało miejsce poprzez postanowienie namiestnika Iwana Paskiewicza. Postanowienie to zostało przesłane Radzie Administracyjnej z polecenia feldmarszałka Paskiewicza przez szefa sztabu głównego rosyjskiej (I) armii czynnej. Po otrzymaniu tegoż postanowienia na swojej 19 sesji, Rada poleciła jedynie „zachować je w aktach”, nie komentując go w żaden sposób.

 

4. Zniesienie munduru Wojska Polskiego

Podczas 35 sesji Rady Administracyjnej feldmarszałek Paskiewicz przedstawił jej członkom treść ogłoszenia jakie miało być przez niego wydane w zakresie rozkazu Mikołaja I „/…/ znoszącego mundur wojskowy byłej armii polskiej, która w zaślepieniu swoim, naruszywszy występnie świętość przysięgi, poważyła się obrócić oręż naprzeciw prawemu monarsze swojemu”. Rada postanowiła to rozporządzenie ogłosić drukiem w językach rosyjskimi polskim ,dodając do niego przepisy dotyczące mundurów ,które miały być noszone przez osoby zdymisjonowane przed rewolucją, zachowujące prawo do używania uniformów wojskowych. Nakazano podać te rozporządzenie do powszechnej wiadomości poprzez rozpowszechnienie pism publicznych, czego dokonano pod nadzorem Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego KRSWDIOśP.

Te kilka suchych zapisów obrazują najważniejsze aspekty targedii formalnego unicestwienia armii poslkiej, jak jaz apisano w aktach (pro)moskiewskiej, najezdniczej władzy podbitego w wyniku upadku Powstania Listopadowego Króelstwa Polskiego.