Epoka paskiewiczowska- granica celna i handel zagraniczny

Nieprzychylna polityka celna rządu petersburskiego oraz ogólne trudności gospodarcze spowodowały, iż handel zagraniczny Królestwa Polskiego okresu początku ery paskiewiczowskiej, tj. po roku 1831, ogólnie był realizowany w bardzo trudnych uwarunkowaniach. Celem ukazania problemu analizie poddano: szczelność granicy celnej Królestwa Polskiego; stosunki handlowe z Prusami, Austrią, Wolnym Miastem Krakowem oraz Chinami; bilans handlu zagranicznego Królestwa Polskiego w początkach ery paskiewiczowskiej.

I. W listopadzie 1831 roku Rząd Tymczasowy stwierdził brak szczelności granicy celnej, dodatkowo ujemne skutki dla poboru opłat celnych wiązały się z udzielaniem przez wielu rosyjskich dowódców wojskowych zezwoleń na wprowadzenie do Królestwa różnorakich towarów, bez konieczności uiszczania opłaty celnej. Celem polepszenia sytuacji, wprowadzono nowe rozwiązania – m.in. postanowienie, określające w jaki sposób władze skarbowe winny odzyskiwać opłaty celne W dalszej kolejności postanowiono sprawdzić stan służby celnej, funkcjonującej na granicach kraju, przy czym władze centralne postanowiły wyrazić zgodę na przyjmowanie byłych wojskowych Wojska Polskiego do administracji celnej. W marcu roku 1832 wprowadzono nowe przepisy dotyczące funkcjonowania straży celnej, próbowano następnie realizować na komorze warszawskiej system nadzoru, istniejący w głównych miastach Rosji.

II. Generalnie stosunki handlowe z Królestwem Pruskim „w dawniejszym pozostawały stanie”. W okresie popowstaniowym z Krakowem podpisano nowy układ handlowy w dniu 1 lipca 1834 roku. Umowa ta została zawarta na lat osiem. Zawierała on niewielkie tylko różnice w porównaniu do swego przedpowstaniowego pierwowzoru. W popowstaniowych stosunkach handlowych Królestwa Polskiego z Cesarstwem Austriackim uwagę polskich najwyższych władz administracyjnych przykuła sprawa komór celnych, przez które sprowadzano do Królestwa towary kolonialne. Ostatecznie w grudniu roku 1833 Rada Administracyjna umożliwiła prowadzenie polsko-austriackiego obrotu towarami kolonialnymi nie jak dotychczas w dwu, ale w trzech miejscach, usytuowanych na granicy obu państw. Od roku 1835 natomiast tranzyt polskich towarów do Chin (poprzez Kiachtę) był już zupełnie zabroniony. Na dodatek, tranzyt wyrobów Królestwa, szczególnie sukna, przez Odessę był także w owym czasie wstrzymany przez władze rosyjskie.

III. Ogólne tendencje dotyczące handlu zagranicznego (i bilansu płatniczego) Królestwa w początkach ery popowstaniowej były szczególnie niekorzystne w odniesieniu do dwu państw sąsiednich, tj. Austrii i Rosji. Szczególnie trudnia sytuacja wystąpiła po podpisaniu przez Mikołaja I ustawy celnej z listopada 1831 roku, która stała się bezpośrednią przyczyną powstania po stronie polskiej znacznego niedoboru finansowego w prowadzonym na kierunku wschodnim handlu zagranicznym.

IV. Można stwierdzić, iż po upadku powstania listopadowego te kierunki kontaktów handlowych Królestwa Polskiego, które mogły przez swój ewentualny rozwój kolidować z działalnością kupców rosyjskich poddawano ścisłemu nadzorowi, czy wręcz likwidacji. W polityce handlowej Królestwa realizowanej w stosunku do państw trzecich, tj. nie w odniesieniu do Cesarstwa Rosyjskiego, występowały znaczne fluktuacje, przy niewielkim tylko wpływie władz krajowych na podejmowane w tym zakresie decyzje.