Środki prawne służące ochronie danych osobowych

W związku z licznymi ostatnio przypadkami szantażowania PT "Salonowiczów" ujawnieniem prywatnych danych, postanowiłam zrobić notkę o ochronie danych osobowych i instrumentach prawnych, temu służących.

Jako „społeczeństwo informacyjne” coraz częściej jesteśmy narażeni na działania, które przynoszą nam wiele szkód zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Warto wiedzieć, jak się przed tym bronić...

Zacznijmy od tego, że wszelkie operacje na poufnych danych mogą mieć miejsce (tylko i wyłącznie!!!) po uprzedniej zgodzie osoby, której dane dotyczą – rozumie się przez to oświadczenie woli, którego treścią jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych tego, kto składa oświadczenie; zgoda nie może być domniemana lub dorozumiana z oświadczenia woli o innej treści; zgoda może być odwołana w każdym czasie.

Poprzez publikację w Internecie może dojść do naruszenia czci (a więc zarówno dobrego imienia, jak i godności osobistej) - w takim przypadku dodatkowym wsparciem ochrony są przepisy prawa karnego, które przewidują karę za pomawianie w środkach masowego komunikowania się. Można naruszyć również prawo do nazwiska.
W kontekście Internetu nowego znaczenia nabiera ochrona przyznawana pseudonimowi. Jak zauważył Sąd Najwyższy: „nazwa użytkownika, którą posługuje się osoba korzystająca z serwisu internetowego, podlega ochronie prawnej na takiej podstawie, na jakiej ochronie podlega nazwisko, pseudonim lub firma”. Naruszenie prawa do wizerunku, to np. opublikowanie czyjegoś zdjęcia bez jego zgody. Ochronę wizerunku dodatkowo wspierają przepisy prawa autorskiego: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej, przy czym nie dotyczy to osób powszechnie znanych, lub stanowiących jedynie szczegół całości, takiej jak np. zgromadzenie.

Zagadnieniami, dotyczącymi danych osobowych, zajmuje się Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (GIODO).

Zadania i kompetencje GIODO wyznaczają przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) Obowiązuje od: 2011-03-07.

Wyciąg z tych przepisów - do zastosowania w przypadku, gdy zostały naruszone czyjeś dobra osobiste:

Art. 6.

1. W rozumieniu ustawy za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej.

2. Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne. (...) Danymi osobowymi będą zatem zarówno takie dane, które pozwalają na określenie tożsamości konkretnej osoby, jak i takie, które nie pozwalają na jej natychmiastową identyfikację, ale są, przy pewnym nakładzie kosztów, czasu i działań, wystarczające do jej ustalenia.

Art. 18.

1.W przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności:

1) usunięcie uchybień,
2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych,
3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe,
4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego,
5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom,
6) usunięcie danych osobowych.

Art. 23.

1. Przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy:

1) osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych,

(...)

Art. 27.

1.Zabrania się przetwarzania danych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową, jak również danych o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym oraz danych dotyczących skazań, orzeczeń o ukaraniu i mandatów karnych, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym.

2. Przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, jest jednak dopuszczalne, jeżeli:

1) osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę na piśmie (...)

Art. 32.

1.Każdej osobie przysługuje prawo do kontroli przetwarzania danych, które jej dotyczą, zawartych w zbiorach danych, a zwłaszcza prawo do:

1) uzyskania wyczerpującej informacji, czy taki zbiór istnieje, oraz do ustalenia administratora danych, adresu jego siedziby i pełnej nazwy, a w przypadku gdy administratorem danych jest osoba fizyczna – jej miejsca zamieszkania oraz imienia i nazwiska,
2) uzyskania informacji o celu, zakresie i sposobie przetwarzania danych zawartych w takim zbiorze,
3) uzyskania informacji, od kiedy przetwarza się w zbiorze dane jej dotyczące, oraz podania w powszechnie zrozumiałej formie treści tych danych,
4) uzyskania informacji o źródle, z którego pochodzą dane jej dotyczące, chyba że administrator danych jest zobowiązany do zachowania w tym zakresie w tajemnicy informacji niejawnych lub zachowania tajemnicy zawodowej,
5) uzyskania informacji o sposobie udostępniania danych, a w szczególności informacji o odbiorcach lub kategoriach odbiorców, którym dane te są udostępniane,
6) żądania uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych osobowych, czasowego lub stałego wstrzymania ich przetwarzania lub ich usunięcia, jeżeli są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są już zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane

(...)

W przypadku naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych osoba, której dane dotyczą, może złożyć skargę do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (GIODO).Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie GIODO – o ile doszło do naruszenia przepisów - w drodze decyzji administracyjnej nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Niezależnie od powyższego, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, na podstawie informacji zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie zainicjowanej skargą, podejmuje z urzędu (nie zaś na podstawie skargi) autonomiczną (niezależną od treści skargi) decyzję odnośnie ewentualnego skorzystania z uprawnień przyznanych mu w art. 12 pkt 5, art. 17 oraz art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych. W ramach kompetencji określonych ww. przepisami Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych może skierować do podmiotu, którego dotyczy skarga, wystąpienie służące doskonaleniu ochrony danych (art. 12 pkt 5), może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub innego przewidzianego prawem postępowania przeciwko osobom winnym dopuszczenia do uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych (art. 17), bądź kieruje do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (art. 19).

W sytuacji, gdy ktoś narusza prawo, np. pomawiając inną osobę na swojej stronie internetowej przez przypisanie jej takich właściwości lub postępowania, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania publicznego potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności stosuje się przepisy ogólne, czyli art. 212 § 2 kodeksu karnego (zniesławienie za pomocą środków masowego komunikowania), lub art. 54b prawa prasowego.

Art. 212 § 1.Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska,zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie, karze ograniczenia albo pozbawienia wolności do roku.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 3. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.
§ 4.Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Art. 54 b prawa prasowego: Przepisy o odpowiedzialności prawnej i postępowaniu w sprawach prasowych stosuje się odpowiednio do naruszeń prawa związanych z przekazywaniem myśli ludzkiej za pomocą innych niż prasa środków przeznaczonych do rozpowszechniania, niezależnie od techniki przekazu, w szczególności publikacji nieperiodycznych oraz innych wytworów druku, wizji i fonii.

Każdy, kto uzna, iż doszło do naruszenia ochrony jego dóbr osobistych, może też wystąpić do sądu ze stosownej treści powództwem na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Stosuje się przepisy wynikające z prawa cywilnego, w tym traktujące o ochronie dóbr osobistych art. 23 i 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.

Art. 23.
Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Art. 24.
§ 1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
§ 2.Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.
§ 3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.

W przypadku obrażania w sieci, niezależnie od postępowania karnego, dopuszczalna jest również droga cywilna. Jednak biorąc pod uwagę stosunek koniecznych do poniesienia kosztów opłat i prawdopodobieństwa uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia, zwykle korzystniejsza wydaje się droga karna.

Odnoszę wrażenie, że najwiecej kontrowersji wzbudza sprawa rozpowszechniania wizerunku. Skupmy się wiec na tym.

www.twojeporady.pl/go.live.php/PL-H16/artykuly/SNDM1/ochrona-wizerunku-w-sieci-zamieszczanie-zdjec-na-serwisach-spolecznosciowych-i-ich-nieautoryzowane-wykorzystanie-przez-osoby-trzecie-zdjecia-dzieci-obrazanie-w-sieci.html

Zgodnie z art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej. Zgoda ta powinna zostać udzielona w sposób wyraźny – w dowolnej formie. Jednak ciężar dowodu, że taka zgoda istnieje, spoczywa na wykorzystującym wizerunek. Prawo do odwołania zgody na rozpowszechnianie wizerunku możemy wywodzić bezpośrednio z Konstytucji RP, w której art. 47 zapisano:

"Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym".

Analizując prawa osób, których wizerunek rozpowszechniamy nie sposób też pominąć przepisów Kodeksu Cywilnego, i jego art. 23 i 24 § 1-3. Wynika z nich, że każda osoba, która wcześniej udzieliła zgody na wykorzystanie wizerunku, może ją odwołać , co skutkuje tym, że wizerunek MUSI ZOSTAĆ USUNIĘTY z miejsc, w których występował. Wyjatek stanowi sytuacja, kiedy wizerunek udostępniany był na podstawie umowy i otrzymano za to wynagrodzenie.

I jeszcze garstka przepisów:

Art. 107 kw. Kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1.500 złotych albo karze nagany.
Art. 190 kk § 1. Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona,podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2.Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.
Zgodnie z art. 190a Kodeksu karnego, dodanym do kodeksu nowelą:
"Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat".
Jest to przestępstwo związane z przekroczeniem wolności słowa. Ten sam przepis w §2 penalizuje również phishing (wykorzystanie wizerunku lub innych danych osobowych w celu wyrządzenia szkody majątkowej lub osobistej).

WAŻNE!!! Swoje dane (szczególnie te wrażliwe) starajmy się chronić. Jeśli je udostępniamy dobrowolnie, możemy sie narazić na różne niemiłe konsekwencje.

Dokładne wykładnie można znaleźć w podanych niżej źródłach:

www.web.gov.pl/g2/big/2009_12/f9bd6afc4332ed9235eeb3f832259cf2.pdf

www.giodo.gov.pl/579/

www.bip.gov.pl/files/.../Ustawa_o_ochronie_danych_osobowych.pdf