KAMPANIE SPRZED LAT: 1984

Zaczynał jako aktor, jednak bardziej niż porywającymi kreacjami scenicznymi, wsławił się jako przywódca aktorskich związków zawodowych. Później wypłynął na szerokie wody wielkiej polityki: był gubernatorem Kalifornii – stanu, gdzie położone jest Hollywood. Wreszcie został prezydentem USA. Od jego nazwiska ukuto termin oznaczający bardzo liberalną, nastawioną na szybki wzrost politykę ekonomiczną. Stoi również w pierwszym szeregu postaci uważanych za autorów zwycięstwa Zachodu w zimnej wojnie. Chyba już nikt nie ma wątpliwości, kto będzie dziś najważniejszym bohaterem Kampanii sprzed lat. W 1984 Ameryka nie wahała się ani chwili. Po raz drugi wybrała Ronalda Reagana.

Ronald Reagan

Po stronie republikańskiej kampanii prawyborczej praktycznie nie było. Jedynym śmiałkiem, który odważył się stanąć w szranki z urzędującym prezydentem, był Harold Stassen. Ten sędziwy polityk wsławił się blisko pół wieku wcześniej tym, że w 1939 został gubernatorem Minnesoty jako zaledwie 32-latek, ale po czterech latach podał się do dymisji, aby móc zaciągnąć się do amerykańskiej Marynarki Wojennej. Niezwykle ciekawa biografia nie wystarczyła jednak, by pokonać Reagana, który zebrał 98,78 % głosów w prawyborach oraz 2231 (na 2235 delegatów) na konwencji wyborczej w Dallas.

U Demokratów poważnych pretendentów było trzech. Za najsłabszego z nich uchodził Jesse Jackson, aktywista ruchów na rzecz równouprawnienia Afroamerykanów. Do jego przypadku należy jednak przykładać zupełnie inną miarę, według której odniósł wielki sukces. Był zaledwie drugim czarnym kandydatem na prezydenta w historii USA i pierwszym, który wygrał prawybory w aż pięciu stanach. Dopiero 24 lata później Barack Obama zdołał poprawić ten wynik.

Prawdziwą walkę o nominację stoczyli senator Gary Hart z Kolorado oraz Walter Mondale, wiceprezydent u boku Jimmy’ego Cartera. Hart starał się przedstawić swego rywala jako lewicowca w starym stylu, reprezentującego archaiczny i skostniały sposób uprawiania polityki. Na tym tle młodszy o dziewięć lat Hart miał się jawić rzutkim człowiekiem środka o świeżym podejściu do najważniejszych problemów. Początkowo obóz Mondale’a miał poważne powody do zmartwień, zwłaszcza gdy Hart wygrał prawybory w tak ważnych stanach jak Ohio, Kalifornia czy przede wszystkim New Hampshire. Później jego pozycja zaczęła jednak słabnąć. Mondale mógł liczyć na silne wsparcie wpływowych central związkowych, miał też lepiej zorganizowany sztab wyborczy.

Gary Hart i Walter Mondale na okładce Time

Gary Hart i Walter Mondale - karykatura Demokratów na okładce Time

Gwoździem do trumny ambitnego senatora była jedna z debat telewizyjnych. Hart otrzymał pytanie, jaki rozkaz wydałby jako Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych, gdyby niezidentyfikowany samolot wleciał z jednego z państwa Układu Warszawskiego w przestrzeń powietrzną NATO. Odpowiedział, że kazałby amerykańskim myśliwcom zbliżyć się na tyle, by dało się zobaczyć, czy pilot nosi mundur. Chodziło mu o to, że dzięki temu można by sprawdzić, czy nie jest to przypadkiem zakamuflowany samolot wojskowy. Natychmiast skontrował go John Glenn, były pilot wojskowy i astronauta, który był wówczas jednym z mniej liczących się kandydatów. Stwierdził, że nie da się bezpiecznie podlecieć do innego samolotu tak blisko, by zajrzeć mu przez okno. W ten sposób Hart wyszedł na dyletanta w kwestiach obronności, co w tamtych niespokojnych czasach było bardzo ważne.

Delegaci na konwencji w San Francisco oficjalnie przyznali nominację Mondale’owi. Jego wyborczą partnerką została członkini Izby Reprezentantów ze stanu Nowy Jork, Geraldine Ferraro. Był to pierwszy przypadek w historii, by któraś z głównych partii wystawiła kobietę jako kandydatkę na wiceprezydenta. Przyjmując nominację, Mondale wypowiedział słynne słowa: Pozwólcie, że powiem prawdę. Pan Reagan podniesie podatki i ja też to zrobię. On wam tego nie powie. Ja właśnie to zrobiłem.

Konieczność ograniczenia coraz większego deficytu budżetowego stała się jednym z głównych haseł Demokratów w jesiennej fazie kampanii. Innymi była propozycja poprawki do konstytucji USA gwarantującej równość płci oraz zamrożenie zbrojeń nuklearnych. Reagan miał ogromną przewagę w sondażach, więc mógł prowadzić kampanię dość spokojnie, podkreślając przede wszystkim osiągnięcia swojej pierwszej kadencji. Niechętnie odpowiadał na zaczepki obozu przeciwnego, a jeśli już, czynił to z dużym wdziękiem i zręcznością. Do historii przeszła jego riposta na zarzuty, że stanie się najstarszym urzędującym prezydentem w historii USA (w czasie kampanii miał 73 lata, Mondale zaś 56). W jednej z debat powiedział: Nie będę robił z wieku tematu tej kampanii, nie będę wykorzystywał dla celów politycznych młodości i braku doświadczenia mojego oponenta.

Sądnego dnia 6 listopada 1984 prezydent Reagan dosłownie zmiótł rywala z powierzchni. Wygrał w 49 stanach (wyjątkiem była Minnesota, skąd pochodzi Mondale), zebrał 525 głosów elektorskich.

Jarosław Błaszczak

Podobne: