Wincenty Witos: Przewrót majowy (1926)
CZ.3
Wywiady
W tym paromiesięcznym okresie pojawiło się szereg oświadczeń i wywiadów Piłsudskiego. Widać nie panował nad sobą, gdyż wywiady owe były tak ordynarne, że wywołały nie tylko zdziwienie, ale ciche protesty jego niektórych zwolenników. Nic dziwnego. Wielu z jego słów, określeń, wyrażeń wstydziłby się użyć przyzwoity ulicznik. Niepojęte też musiało się wydawać, iż nie tylko milczeli zwyczajni ludzie, ale uczeni, profesorowie, biskupi, magnateria; stracili zupełnie powonienie, milcząc jak zaklęci. A przecież obelgi Piłsudskiego dotyczyły narodu, urządzeń i instytucji państwowych.35
Na krok odważny, choć nieco spóźniony, zdobył się niedawno gorliwy wielbiciel Piłsudskiego, senator Wiktor Kulerski36. Wydał on odezwę ze swoim podpisem, żądając w niej zbadania stanu umysłowego Piłsudskiego gdyż „nie można dopuścić, by taki człowiek mógł kierować losami wielkiego narodu”. Wiedząc, że za rządów Piłsudskiego, a pewnie i za jego wolą zginął gen. Zagórski37, że nigdy nie wykryto sprawców napadów i gwałtów, spodziewał się p. Kulerski, że i jego los podobny nie ominie. Jednak tak się nie stało. [...]
Proces brzeski 1931-1932
Śmierć Piłsudskiego
W nocy dnia 13 maja dowiedziałem się o śmierci Piłsudskiego. Wiadomość tę przyniósł mi senator Korfanty38, który mieszkał wonczas w tym samym domu w Rożnowie na Morawach, a był pilniejszym słuchaczem wiadomości radiowych ode mnie. Wrażenie na nim widziałem ogromne.
Śmierć nie jest żadnym nadzwyczajnym wydarzeniem. Pismo Święte dawno powiedziało, że „kto się urodził, ten musi umierać”. Jest to więc wyrok, od którego się nikt uchylić nie może. Śmierć Piłsudskiego jednak stała się wielkim wydarzeniem nie tylko dla Polski, ale także dla znacznej części świata. Piłsudski był twórcą panującego systemu, on był jego wodzem i jego pokarmem, a w polityce zagranicznej czynnikiem decydującym, ale niepewnym, a nawet nieobliczalnym. On też na terenie polityki zagranicznej zaczął używać metod w Polsce stosowanych, na które się świat oburzał, ale się z nimi liczył, bo Polska w Europie przedstawiała poważną pozycję, a Piłsudski rzucał nią jak piłką, gdyż naród odurzony milczał, jak zaklęty. Wystąpienie min. Becka w Genewie i wyprowadzenie hitlerowskich Niemiec z odosobnienia39 było jaskrawym dowodem, nie mówiąc już o tym, jakie przyjaźń z Niemcami i odsuwanie się od Francji mogły dla Polski tworzyć niebezpieczeństwo. W Polsce mimo to panowało przeważnie milczenie.
Rzeczywiści i fałszywi przyjaciele i wielbiciele Piłsudskiego ze śmierci jego zrobili tragedię narodową, starając się przy tym ukuć kapitał dla siebie, jako prawni spadkobiercy czynów i ideologii zmarłego Marszałka.Nie umiejąc, a może i nie chcąc utrzymać miary, starali się uczynić z niego boga, mimo że do chwały i hymnów zaprzęgli wszystko, co mieli w ręku i na co mieli wpływ, i to im jeszcze nie wystarczało. Za mało im było, gdy Kościół i duchowieństwo stały się służebnicą Becków, Miedzińskich40, Stpiczyńskich41, Dziadoszów42. Serwiliści z przekonania i wyrachowania, posunęli się tak daleko, że rozumniejsi sanatorzy uznali to za niedopuszczalne, bo ośmieszające tego, kogo wielbiono, i zmuszano niechętnych do wielbienia.A tych niechętnych było bardzo wielu. Przypominano głośno i natarczywie zasługi, jakie miał, przypisywano mu bez wahania zasługi innych. Wszyscy i wszystko poszło w kąt i zapomnienie, pozostał tylko Piłsudski. [Chrystus], Zbawiciel świata stał się tylko bladą postacią, królowie, wielcy i zasłużeni Polacy cieniem, którego nie mogli sanatorzy dojrzeć.
Do tego chóru przyłączyło się wysokie duchowieństwo z kardynałami Kakowskim43 i Hlondem44 na czele. Nagle ujrzeli oni w nim wzór wszelkich cnót i świętobliwości, a kardynał Hlond nie wahał się publicznie stwierdzić, że Piłsudski pod Warszawą uratował chrześcijaństwo. Nie było rządu Obrony Narodowej, zginęli generałowie Haller, Rozwadowski45, Sikorski, nie było ofiarnych ochotników, żołnierzy, chłopów i robotników, nie było przede wszystkim narodu, który płacił drogo za niedołęstwo i pychę Piłsudskiego. Dla kardynała Hlonda został jedynie Piłsudski, ten sam Piłsudski, który tak wierzył w chrześcijaństwo, jak kard. Hlond w prawdziwość swojego oświadczenia.
W swoją wielkość i wiekopomne zasługi przede wszystkim uwierzył sam Piłsudski, robiąc z tego nie naruszalny kanon. Kazał się czcić za życia, zabezpieczył się po śmierci. Nie wiem, czy kiedy zdarzyło się to prawdziwie wielkim i zasłużonym ludziom, by się sami uznali za wielkich, kazali się czcić i wywyższać. Dopiero udający skromnego Piłsudski, chodzący długo w maciejówce nie tylko że to zrobił, wywyższając się sam ponad wszystkich, co byli przed nim, ale wyznaczył dla siebie miejsce na Wawelu. Nie chcąc za wiele robić zaszczytu temu polskiemu Panteonowi, kazał serce złożyć gdzie indziej, a w przekonaniu, że mózg jego stanowi jakiś rzadki, cudowny wyjątek, polecił go oddać uczonym lekarzom. Co o tym wszystkim myśleć?
Albo serwiliści posunęli się tak daleko bez jego woli, albo on wykazał tym postępkiem, że jego skromność i bezinteresowność była tylko udawana. Żaden z jego wawelskich sąsiadów zapewne tak o siebie nie dbał, czekając na decyzję drugich. To jeszcze nie wszystko, bo jego czciciele, obawiając się, że kard. Sapieha46, spełniając swe przyrzeczenie, nie wpuści Piłsudskiego na Wawel, przygotowali rozporządzenie prezydenta, oddające na wszelki wypadek Wawel pod inny zarząd. Okazało się to zbyteczne, gdy tak Sapieha, jak i wielka część duchowieństwa poszli jeszcze dalej, niż chcieli Becki, Dziadosze, Miedzińscy i cała godna ich kompania.
Sanacyjni spekulanci polityczni, z jednej strony uniesieni pychą, a z drugiej budujący swoje rządy na śmierci Piłsudskiego, wyprawili mu pogrzeb kosztem licznych milionów, nie bacząc na to, że to grosz publiczny i jak wielki czynią uszczerbek dla ubogiego skarbu polskiego. To narzucające się i poniżające stanowisko duchowieństwa nie zadowoliło jeszcze sanatorów. Zabrali się oni do biskupów łomżyńskiego, kieleckiego i niektórych księży, którzy ich zdaniem nie wykazali dostatecznej gorliwości. Zaczęło się prześladowanie, napady, sądy i wyroki. Gazety polskie z Ameryki doniosły, że demonstracje, bicie szyb i różne wybryki przeciw biskupowi Łosińskiemu47 w Kielcach organizował wojewoda kielecki Dziadosz. Rząd zaś, karząc biskupa i duchowieństwo, wstrzymał należne im pobory, gdy rabinom regularnie płaci.
Na niesłychane prowokacje, poniewieranie, znieważanie i prześladowanie dostojników kościelnych, odpowiedział Episkopat pokornym przypomnieniem, że przecież on uczcił Marszałka należycie, bo bito w dzwony wszędzie, odprawiano nabożeństwa, a półtora tysiąca księży wzięło udział w pogrzebie. Ani słowa protestu, ani obrony poniewieranych księży i swoich kolegów biskupów. Ten wojujący niepotrzebnie z chłopami Kościół tu tak rychło skapitulował. [...]
Nie uszło na sucho i chłopom, co należycie Marszałka nie uczcili. Wielu z nich dostało się do więzienia, innym dano spokój, kiedy się stało wiadome, że tych winowajców byłoby za dużo. Z wiadomości, jakie do mnie doszły, widać, że masy wcale nie są zmartwione, spodziewają się natomiast niesłusznie znowu zmiany i polepszenia, gdyż śmierć Piłsudskiego nie zmieniła nic w stosunkach istniejących, poza osłabieniem rządzącego reżymu i zmuszeniem go do większej czujności. Jak można wnioskować z listów mi nadsyłanych, bardzo wielu chłopów wierzyło, że jak brakło Piłsudskiego, to i opierający się na nim reżym nie będzie się mógł utrzymać.
Tak się atoli nie stało, bo stać się nie mogło. Upadek rządzących mogą spowodować albo wypadki wielkie natury zewnętrznej, albo rozkład w ich obozie, albo wreszcie przeciwnicy. W tym wypadku żadna z tych trzech ewentualności nie zachodzi, choć nie jest wykluczone, że długo na to czekać nie trzeba.
----------------------------
PRZYPISY
1 Pełniejsza informacja o Macieju Rataju, Marszałku Sejmu RP, zob. s. 159—160.
2 Ignacy Mościcki (1867—1946), inżynier-chemik, profesor. Jako przyjaciel Piłsudskiego w 1926 r. przeforsowany przezeń na funkcję Prezydenta RP. Od 1935 r. usiłował odgrywać w obozie sanacyjnym czołową rolę (grupa „Zamkowa”). Po klęsce wrześniowej 1939 r. i internowaniu w Rumunii zrzekł się prezydentury na rzecz W. Raczkiewicza. Jako obywatel szwajcarski osiadł w Versoix, gdzie zmarł.
3 Kazimierz Bartel (1882—1941), matematyk, profesor Politechniki Lwowskiej. Od końca 1918 do grudnia 1920 r. szef Kolejnictwa w Sztabie Generalnym WP i minister kolei. W latach 1922—1930 poseł na Sejm. Jako zdecydowany piłsudczyk wspierał działania na rzecz powrotu J. Piłsudskiego do władzy. Po przewrocie majowym był trzykrotnie premierem i dwukrotnie wicepremierem, a także ministrem. W 1930 r. wycofał się z aktywnego życia politycznego. Po wkroczeniu do Lwowa wojsk hitlerowskich zamordowany z liczną grupą intelektualistów.
4 Autor wspomnień miał zapewne na myśli gen. broni Józefa Hallera (1873—1960), związanego z obozem endeckim, ale zaangażowanego w ruchu legionowym. W I wojnie światowej na czele II Brygady Legionów przeszedł pod Kaniowem na stroną Ententy. W październiku 1918 r. mianowany naczelnym dowódcą Armii Polskiej utworzonej we Francji i z nią wrócił do Kraju. Po przewrocie majowym usunięty przez Piłsudskiego ze stanowiska generalnego inspektora artylerii i z wojska. Podobnie J. Piłsudski usunął gen. dyw. Stanisława Hallera (1872—1940), który podczas rebelii J. Piłsudskiego z 1926 r. był szefem Sztabu Generalnego wojsk rządowych.
5 Stanisław Szeptycki (1867—1946), generał broni. Podczas I wojny światowej, jako oficer austriacki, początkowo dowodził III Brygadą, następnie całością Legionów Polskich. Był też generalnym gubernatorem lubelskim. W Wojsku Polskim był kolejno szefem Sztabu Generalnego, dowódcą armii i frontu, ministrem spraw wojskowych i inspektorem armii. Decyzją J. Piłsudskiego po przewrocie usunięty z wojska.
6 Marian Kukieł (1885—1973), generał dywizji, historyk wojskowości. Żołnierz Legionów Polskich, następnie w Wojsku Polskim. W latach 1925—1926 szef Wojskowego Biura Historycznego. Za upowszechnienie niedogodnych i kompromitujących Piłsudskiego faktów z wojny polsko-radzieckiej 1919—1920 zaciekle krytykowany, a po przewrocie majowym usunięty z wojska. W latach II wojny światowej bliski współpracownik gen. W. Sikorskiego. Zmarł w Londynie.
7 Władysław Sikorski (1881—1943), inżynier, generał broni. W I wojnie światowej w Legionach Polskich — szef Departamentu Wojskowego NKN i dowódca pułku, następnie w Wojsku Polskim dowodził kolejno dywizją, grupą operacyjną i armią. W latach 1921—1928 był szefem Sztabu Generalnego, premierem i ministrem spraw wojskowych, generalnym inspektorem piechoty i dowódcą Lwowskiego Okręgu Korpusu. Sikorski — przeciwny koncepcjom politycznym i wojskowym Piłsudskiego — był przez niego przy każdej okazji krytykowany, a do końca życia zwalczany przez piłsudczyków jako premier RP i Naczelny Wódz PSZ na emigracji.
8 Aleksander Skrzyński hr. (1882—1931), prawnik i polityk. Przed I wojną światową czynny w austro-węgierskiej służbie dyplomatycznej. Również w niepodległej Polsce do 1922 r. poseł w Rumunii, a następnie minister spraw zagranicznych. W latach 1925—1926 premier rządu. Po przewrocie majowym wycofał się z życia politycznego.
9 Jerzy Zdziechowski (1880—1944), ekonomista i polityk W I wojnie światowej działał na terenie Rosji. m.in. jako współorganizator korpusów wschodnich. W niepodległej Polsce działacz Stronnictwa Narodowego. W latach 1925—1926 jako minister skarbu przyczynił się do stabilizacji złotego. Po 192G czynny w Obozie Wielkiej Polski i różnych organizacjach gospodarczych. Od 1939 na emigracji.
10 Łyczaków — jedna z dzielnic Lwowa ciesząca się w okresie międzywojennym złą sławą. Łyczakowskie zachowanie się oznacza wystąpienie o charakterze chuligańskim, sprzeczne z panującymi normami kultury i moralności.
11 Felicjan Sławoj Składkowski — notka biograficzna, zob. s. 229—230.
12 Lew Baczyński (1872 — ok. 1940), ukraiński adwokat oraz działacz społeczno-polityczny i kulturalny; poseł na Sejm. W 1928 r. był reprezentantem bloku ukraińskich socjalnych partii chłopskich i robotniczych.
13 Mowa tu o Polskim Stronnictwie Ludowym „Wyzwolenie”; utworzonym w grudniu 1915 r. z połączenia organizacji chłopskich w zaborze rosyjskim. Do czołowych zadań stronnictwa należała walka o odzyskanie niepodległości, przeprowadzenie reformy rolnej i inne przeobrażenia demokratyczne. PSL „Wyzwolenie” poparło zamach majowy J. Piłsudskiego, ale — odarte ze złudzeń co do charakteru przewrotu — w 1927 r. przeszło do opozycji.
14 Jan Smoła (1889—1945), publicysta, działacz ruchu ludowego. Współorganizator i członek władz naczelnych PSL „Wyzwolenie”, a następnie SL. W latach 1919—1935 poseł na Sejm. Za aktywne zwalczanie obozu sanacyjnego więziony, m.in. w 1934 r. W 1935 r. wycofał się z życia politycznego. W kwietniu 1945 r. zamordowany przez „reakcyjne podziemie”.
15 Ignacy Daszyński (1866—1936), działacz socjalistyczny. Współtwórca i przywódca Polskiej Partii Socjaldemokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego (1892), a następnie PPS (1919). Aktywny w ruchu niepodległościowym. Od 1901 blisko współdziałał z J. Piłsudskim. W 1918 r. był premierem pierwszego w niepodległej Polsce tzw. Tymczasowego Rządu Ludowego. W latach 1919—1930 był posłem na Sejm, jego wicemarszałkiem (1922—1927) i marszałkiem (1928—1930). Po przewrocie majowym stopniowo przechodził do opozycji przeciwko Piłsudskiemu, przeciwstawiając się brutalnemu łamaniu swobód demokratycznych i poniewieraniu Sejmu. W 1930 r. wycofał się z życia politycznego.
16 Aleksander Zwierzyński (1880—1959), działacz Stronnictwa Narodowego, poseł na Sejm. Zmarł na emigracji.
17 Jan Leszczyński (1883—1944), ukraiński nauczyciel ludowy, działacz społeczno-polityczny; walczył o ukraińską szkołę; w 1921—1922 był redaktorem czasopisma „Ucztelskie Słowo”. W latach 1921—1925 członek władz naczelnych Ukraińskiej. Narodowej Partii Pracy, następnie Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO). W 1928 r. wybrany posłem na Sejm z okręgu lwowskiego.
18 Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR), ugrupowanie polityczne obozu sanacyjnego. Utworzony w 1928 przez zwolenników dyktatorskiej władzy J. Piłsudskiego oraz skupiający warstwy urzędnicze, ekonomicznie zależne od rządzącego reżimu, BBWR odegrał szczególnie negatywną rolę w łamaniu demokratycznych tradycji i umacnianiu dyktatury wojskowej oraz faszyzacji kraju. Po śmierci Piłsudskiego, skompromitowany politycznie i rozbity wewnętrznie, upadł. W jego miejsce, z inicjatywy E. Rydza-Smigłego, utworzono sanacyjny Obóz Zjednoczenia Narodowego (OZON).
19 Julian Juliusz Szymański (1870—1958), lekarz-okulista o międzynarodowej renomie. Prześladowany za działalność rewolucyjną w armii carskiej zbiegł do Ameryki. 1916—1920 profesor uniwersytetu w Kurytybie i organizator kliniki ocznej. Po powrocie do kraju od 1922 r. profesor Uniwersytetu im. S. Batorego, 1928—1930 senator z listy BBWR. Zmarł w Warszawie.
20 Por. napastliwe i oszczercze wywiady J. Piłsudskiego o Sejmie.
21 Kazimierz Switalski (1886—1962), pułkownik WP, działacz polityczny. Przed I wojną światową związał się z ruchem niepodległościowym, bliski współpracownik J. Piłsudskiego; oficer I Brygady Legionów. W tzw. grupie pułkowników brał udział w zamachu majowym 1926, a następnie aktywnie uczestniczył w utrwalaniu dyktatury wojskowej J. Piłsudskiego. Od 1928 r. był kolejno ministrem wyznań i oświaty, premierem, wojewodą krakowskim, a także w latach 1930—1939 posłem na Sejm i marszałkiem, a następnie senatorem i wicemarszałkiem Senatu. Współzałożyciel Instytutu im. J. Piłsudskiego.
22 Janusz Radziwiłł, ks. (1880—1967), ziemianin, z wykształcenia prawnik, polityk konserwatywny; w I wojnie światowej członek Rady Regencyjnej, wieloletni wiceprezes organizacji gospodarczej „Lewiatan”. Po przewrocie majowym i spotkaniu w Nieświeżu aktywnie wspierał reżim J. Piłsudskiego. W latach 1928—1935 był posłem na Sejm i wiceprzewodniczącym klubu BBWR. Od 1935 senator.
23 BB skrót od działającego w Sejmie klubu posłów BBWR.
24 Józef Beck (1894—1944), pułkownik WP i sanacyjny polityk. Służył w Legionach i POW. Od początków niepodległości związany z Oddziałem II Sztabu Głównego. Należał do grupy spiskowej przygotowującej zamach wojskowy Piłsudskiego — szef sztabu jego wojsk w dniach przewrotu. Od 1926 r. stał się jednym z najbliższych i najwierniejszych pomocników marszałka, jako szef gabinetu, wicepremier (1930), a następnie wiceminister i minister spraw zagranicznych. Współodpowiedzialny za niezgodną z interesami narodu i państwa politykę. Internowany w Rumunii; zmarł na krótko przed jej wyzwoleniem.
25 Norbert Barlicki (1880—1941), prawnik i publicysta, działacz socjalistyczny; jako członek PPS od 1902 r. i zwolennik Piłsudskiego, po przewrocie majowym przeszedł do zdecydowanej krytyki reżimu sanacyjnego. Za udział w pracach Centrolewu osadzony w twierdzy brzeskiej i skazany na 2,5 roku więzienia. W latach trzydziestych aktywnie walczył o jednolity front klasy robotniczej i antyfaszystowski front ludowy. W kwietniu 1940 aresztowany przez okupanta i zamęczony w Oświęcimiu.
26 Kazimierz Bagiński (1888—1976), współtwórca i działacz PSL „Wyzwolenie”. Podczas I wojny światowej w Legionach i POW. Poseł na Sejm. Za walką przeciwko reżimowi Piłsudskiego i działalność w Centrolewie osadzony w twierdzy brzeskiej i skazany na 2 lata więzienia. Od 1933 na emigracji z W. Witosem. Podczas okupacji współdziałał z prawym skrzydłem SL, a po wojnie w PSL. Od 1947 na emigracji w USA.
27 Jan Woźnicki (1881—1945), nauczyciel, działacz ruchu ludowego. W czasie I wojny światowej w Legionach i POW, od 1919 r. poseł na Sejm, senator.
28 Herman Lieberman (1870—1941), adwokat, działacz polskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego. Od 1896 w PPSD, bliski współpracownik Daszyńskiego. Podczas I wojny światowej w Legionach. 1919—1930 poseł na Sejm; zdecydowanie zwalczał dyktaturę Piłsudskiego. Był jednym z przywódców Centrolewu, za co osadzony w twierdzy brzeskiej, bestialsko skatowany i skazany na 3 lata więzienia. W 1931 zdołał ujść na emigrację (Czechosłowacja, Francja, W. Brytania). Podczas II wojny światowej członek emigracyjnej Rady Narodowej i minister sprawiedliwości w rządzie emigracyjnym gen. Sikorskiego.
29 Gabriel Czechowicz (1876—1938), prawnik, prawicowy polityk. Po przewrocie majowym minister skarbu. Na polecenie J. Piłsudskiego wyasygnował na akcję wyborczą BBWR bez zgody Sejmu 8 min zł. Na wniosek opozycji, mimo przeciwdziałania Piłsudskiego, odpowiadał przed Trybunałem Stanu. Ostatecznie, na rozkaz Piłsudskiego, sprawa została umorzona.
38 Takie stanowisko organów NIK spowodowało, że władze sanacyjne przeprowadziły w NIK „czystkę”.
31 Jan Pieracki, dr praw, działacz Stronnictwa Narodowego, poseł na Sejm.
32 Henryk Wyrzykowski (1884—1949), nauczyciel, działacz oświatowy. Reprezentant radykalnego nurtu w ruchu ludowym, członek władz centralnych PSL „Wyzwolenie”, następnie SL. W latach 1922—1935 poseł na Sejm. Po wojnie członek KRN i poseł na Sejm Ustawodawczy.
38 Por. ordynarne opinie J. Piłsudskiego o Trybunale Stanu w: J. Piłsudski 1926—1930. Przemówienia, wywiady, artykuły. Warszawa 1931, s. 221—230.
34 Leon Supiński, prawnik, polityk sanacyjny. Po przewrocie majowym w 1926 r. prezes Sądu Najwyższego.
35 Pierwszy napastliwy wywiad J. Piłsudski opublikował jeszcze przed przewrotem, następne w różnych odstępach czasu. W swej treści były obelżywe nie tylko wobec posłów i Sejmu, ale również innych instytucji, a nawet narodu polskiego.
35 Zób. J. Piłsudski 1926—1930. Przemówienia, wywiady, artykuły..., s. 3—7, 189—203, 233—241, 294.
36 Wiktor Kulerski (1865—1935), nauczyciel, działacz ruchu ludowego na Pomorzu. Członek PSL. „Piast”. Od 1928 senator.
37 Włodzimierz Zagórski-Ostoja (1882—1927?), gen. bryg. pilot. Przed I wojną światową służył w armii austriackiej m.in. w wywiadzie. Podczas wojny w Legionach. Wspólnie z W. Sikorskim przeciwstawiał się różnym poczynaniom J. Piłsudskiego. W Wojsku Polskim na eksponowanych stanowiskach, min. szefa Sztabu Frontu, szefa Biura Przemysłu Wojennego i od 1924 r. szefa Departamentu Aeronautyki. W czasie zamachu majowego walczył aktywnie w obronie legalnego rządu, za co na rozkaz Piłsudskiego został uwięziony. Zamordowany prawdopodobnie podczas scysji w Belwederze po przywiezieniu go z więzienia na Antokolu w Wilnie do Warszawy.
38 Wojciech Korfanty (1873—1939), wybitny polityk i śląski działacz niepodległościowy, jeden z przywódców powstań śląskich, od 1922 r. związany z Chadecją. Był zdecydowanym przeciwnikiem Piłsudskiego, zwłaszcza po przewrocie majowym 1926. Chociaż nie należał do Centrolewu, uwięziony w twierdzy brzeskiej, następnie emigrował. W 1939 r. po powrocie do kraju aresztowany. W kilka dni po zwolnieniu 17 sierpnia 1939 r. zmarł.
39 Szerzej o stosunkach polsko-niemieckich i polityce zagranicznej sanacji m.in.: J. Krasuski, Stosunki polsko-niemieckie 1918—1932, Poznań 1975; M. Wojciechowski, Stosunki polsko-niemieckie 1933—1938, Poznań 1980.
40 Bogusław Miedziński (1891—1972), pułkownik WP, publicysta i polityk. Podczas I wojny światowej w Legionach i POW. Bliski współpracownik J. Piłsudskiego, m.in. oficer do szczególnych zleceń przy Naczelniku Państwa. Od 1922 poseł na Sejm. Aktywnie uczestniczył w zamachu wojskowym J. Piłsudskiego; 1926—1929 minister poczt i telegrafów; redaktor naczelny „Gazety Polskiej” i współautor obelżywych wywiadów Piłsudskiego w „Kurierze Porannym” i „Głosie Prawdy”. Od 1939 na emigracji, zmarł w Londynie.
41 Wojciech Stpiczyński (1896—1936), major WP, publicysta sanacyjny, uczestnik, I wojny światowej w Legionach i POW. Działacz różnych piłsudczykowskich organizacji kombatanckich i paramilitarnych, redaktor „Głosu Prawdy”.
42 Władysław Dziadosz (1893—1943), major, dr praw. Podczas I wojny światowej w Legionach i POW. Po odzyskaniu niepodległości — dyrektor Biura Sejmu, następnie wojewoda kielecki.
43 Aleksander Kakowski (1862—1938), kardynał. 1917—1918 członek Rady Regencyjnej, prawicowy polityk.
44 August Hlond (1881—1948), kardynał, Prymas Polski, arcybiskup śląski, poznański i gnieźnieński. Podczas II wojny światowej na emigracji. W 1944 r. aresztowany przez Niemców we Francji. Po wojnie powrócił do kraju.
45 Tadeusz Rozwadowski (1870—1928), generał broni WP, oficer armii austriackiej, współpracował z polskim ruchem niepodległościowym. W 1916 r. zwolniony z armii za krytykę znęcania się nad ludnością zamieszkałą w Galicji. 1918—1921 — szef Sztabu Generalnego WP, następnie generalny inspektor jazdy. Podczas rebelii J. Piłsudskiego — dowódca wojsk rządowych. Aresztowany i maltretowany; w 1927 r. zwolniony z więzienia i przeniesiony w stan spoczynku. W rok później zmarł.
46 Adam Sapieha ks. (1867—1951), kardynał. W 1937 wydał decyzję przeniesienia zwłok J. Piłsudskiego z Krypty św. Leonarda do Wieży Srebrnych Dzwonów, czym wywołał głośny incydent. Podczas II wojny światowej współpracował z pro-londyńskim podziemiem.
47 Augustyn Łosiński (1867—1937), 1910—1937 biskup kielecki, działacz konserwatywny, lojalista carski, propagator ustroju monarchistycznego w Polsce.
____________________________
Źródło: Wincenty Witos, Moje wspomnienia, tom III, Paryż 1965, s. 136—144, 173—181, 396—399.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)