ARTYKUŁ 28

Logline: Idealistyczny inspektor szkół, który wierzy że ustawa rozdzieli Kościół od państwa i da wolność sumienia, odkrywa że ta sama ustawa służy do zbudowania pierwszego w historii Francji systemu totalnej inwigilacji obywateli.

BOHATEROWIE

PAUL DUBOIS (28) - nasz POV. Były seminarzysta, teraz inspektor szkolny z misji Buissona. Wierzy w Republikę. Umie czytać po łacinie i po francusku, co czyni go idealnym tłumaczem między dwoma Francjami.

FERDINAND BUISSON (58) - przewodniczący Komisji Separacji. Prawdziwy humanista. Powtarza: nauka religii prowadzi do ślepej wiary i biernego posłuszeństwa wartościom przeciwnym republikańskim.

ARISTIDE BRIAND (42) - sprawozdawca Komisji. Cyniczny, liberalny gracz. Pisze ustawę tak, by była "sprawiedliwa i liberalna", ale wie że każdy artykuł można odwrócić.

ÉMILE COMBES (67) - premier, lekarz. Antagonista. Fanatyk. To on zamienia prawo o stowarzyszeniach w maszynkę do niszczenia.

SIOSTRA AGNÈS (25) - siostra Paula, nauczycielka u Sióstr Wniebowzięcia. Jedna z 2500 szkół przeznaczonych do zamknięcia.

AKT I - PRAWO O STOWARZYSZENIACH / 1899-1901

Paryż, tuż po uniewinnieniu Dreyfusa. Republika drży. Rząd Waldeck-Rousseau uchwala ustawę z 1901. Oficjalnie: wszystkie stowarzyszenia muszą prosić o zezwolenie. Nieoficjalnie: wymierzona w kongregacje.

Paul zostaje zwerbowany przez Buissona do Biura Oświaty. Ma jeździć po Francji i liczyć szkoły zakonne. Wierzy w misję. W jego notatniku widzimy mapę Francji z krzyżykami.

Pierwszy zwrot: Paul wraca z misji w Bretanii. W prefekturze widzi drugi rejestr. Obok jego listy szkół jest lista nazwisk: rodzice, oficerowie, merowie - z adnotacją "M - msza", "C - konfesjonał", "V - nieszpory". To zalążek afery fiszkowej.

AKT II - 2500 / 1902-1904

Do władzy dochodzi Combes. Zaczyna się czystka. Paul dostaje rozkaz: zamknąć 135 szkół otwartych po 1901, potem 2500 szkół otwartych przed 1901.

Sekwencja paranoiczna - montaż zamykania szkół. Żandarmi, dzieci wynoszące ławki, zakonnice pakujące walizki. W każdej szkole Paul musi zająć "mienie, które staje się własnością państwa". W jednej ze skrzyń znajduje nie księgi rachunkowe, tylko fiszki. Te same co w prefekturze.

Rozumie: ustawa z 1901 nie służy kontroli kongregacji. Służy do mapowania katolickiej Francji. Kto posyła dzieci do szkół zakonnych, kto chodzi na mszę - trafia do kartoteki.

Paul próbuje ostrzec Buissona i Brianda. Buisson jest załamany - on chciał laicyzacji dla wolności, nie dla kartotek. Briand odpowiada słynnym zdaniem, które potem wpisze do raportu z 4 marca 1905: musimy narzucić gminom "prawdziwą służebność administracyjną", żeby zerwać oficjalne stosunki między Kościołem a gminami.

Watykan zrywa stosunki z Republiką. Siostra Paula zostaje wyrzucona z kraju - jedna z dziesiątek tysięcy. Paul zostaje sam między dwoma fundamentalizmami.

AKT III - SEPARACJA / 1905-1919

Grudzień 1905. Briand forsuje swoją ustawę. Art. 1: zapewnia wolność sumienia, gwarantuje swobodne wykonywanie kultu. Art. 28: zakazuje wznoszenia na przyszłość znaków religijnych w przestrzeni publicznej.

Paul rozumie podstęp. Art. 28 to bomba z opóźnionym zapłonem. Dziś służy do zdejmowania krzyży ze szkół, jutro posłuży do zdejmowania czegokolwiek władza uzna za "znak".

Kulminacja: Paul kradnie komplet fiszek - 20 tysięcy kart. Nie może ich zostawić w Paryżu, bo państwo je wchłonie. Wywozi je na wschód, do Alzacji, która jest jeszcze niemiecka. Wie, że po wojnie, która nadchodzi, Francja zachowa tam konkordat. To jedyne miejsce, gdzie ustawa z 1905 nie będzie obowiązywać.

Przeskok: 1916, Verdun. Paul w okopach obok bretońskich chłopów, którzy jeszcze wczoraj byli "wrogami Republiki". Cierpią to samo. Dopiero pierwsza wojna integruje katolików. Paul ginie.

EPILOG - DEROGACJA / 2017

Ploërmel, Bretania. Ten sam region gdzie Paul zamykał pierwsze szkoły. Pomnik Jana Pawła II z potężnym krzyżem nad łukiem. Wolnomyśliciele pozywają gminę na podstawie tego samego Artykułu 28. Rada Stanu każe zdjąć krzyż, zostawić posąg.

Młoda franco-polska prawniczka, która broni gminy, dostaje anonimową przesyłkę z archiwum departamentalnego w Colmar w Alzacji. W środku fiszki Paula i odręczny dopisek: "Derogacja z 1919 - departamenty Alzacji i Mozeli mogą nadal korzystać z systemu konkordatowego. Tu wasze prawo nie sięga."

Ostatnie ujęcie: w alzackiej szkole publicznej na ścianie wisi krzyż, obok godło Republiki. Dzieci, muzułmańskie, katolickie, niewierzące, uczą się razem. Kamera cofa się. Na mapie Francji z 1901 roku 2500 krzyżyków powoli znika. Zostaje jeden - w Alzacji.

MOTYW WIZUALNY: Przez cały film krzyż nie jest symbolem religijnym, tylko administracyjnym. Raz jest kredą na tablicy, raz cieniem na fiszce, raz stalową konstrukcją nad pomnikiem w Ploërmel. Paranoja polega na tym, że państwo zaczyna widzieć krzyże wszędzie