166. rocznicę urodzin. Człowiek, który wie, że jest podsłuchiwany, a mimo to gra coraz głośniej
Urodził się na krańcu imperium, które chciało żeby go nie było. 6 listopada 1860 roku w Kuryłówce na Podolu, wtedy w rosyjskim zaborze. Matka umarła kilka miesięcy po porodzie. Ojciec trafił do więzienia za Powstanie Styczniowe. Chłopiec, który miał cztery lata, dostał nahajką od Kozaków, gdy prosił o wypuszczenie ojca. To jest początek thrillera. Nie od sukcesu, ale od samotności i przemocy państwa.
A potem drugi akt, który wygląda jak delirium.
Paderewski staje się pierwszym człowiekiem w historii, który doświadcza tego, co dziś nazywamy globalną sławą. Gra setki koncertów na pięciu kontynentach, w każdej sali, gdzie było pianino. W Paryżu mdleją damy, w Edynburgu trzeba je wynosić. W prasie pojawia się słowo "Paddymania", na długo przed Beatlemanią.
I wtedy pojawia się anegdota, która jest kluczem do jego inteligencji. Wielbicielki proszą nie tylko o autograf, ale o pukiel jego słynnych, złotorudych włosów. Przyjaciel martwi się, że wyłysieje. Paderewski odpowiada: nie ja, ale mój pies. Ta historia naprawdę krążyła w gazetach już w 1897 roku - opisywano, jak kupił szorstką szczotkę, wyrywał nią włosy, a potem żółtego pudla, by podtrzymać podaż relikwii. To nie jest anegdota o próżności. To jest pierwszy w Polsce świadomy performance celebryty. On zrozumiał, że ludzie nie kupują muzyki. Kupują mit. I postanowił ten mit sprzedać Polsce.
Bo przed każdym koncertem, od Londynu po Los Angeles, opowiadał o kraju, którego nie było na mapie. Sala przyszła na Chopina, a dostawała lekcję geopolityki. Robił to przez trzydzieści lat.
I tu zaczyna się właściwy thriller paranoiczny. Trzy imperia obserwują jednego pianistę. Ma teczki w Ochrane, w pruskiej policji, w austriackim sztabie. Uważają go za groźniejszego niż socjalistów, bo socjalista ma program, a on ma tłumy. Kiedy w 1915 roku płynie do Ameryki, nie płynie jako artysta. Płynie jako państwo bez terytorium, z jednym obywatelem, który ma konto w banku i książkę telefoniczną prezydentów.
Spotkanie z Woodrowem Wilsonem w Białym Domu jest sceną z Le Carré. Jeden człowiek bez armii przekonuje najpotężniejszego człowieka świata, że trzeba wymyślić na nowo Europę Środkową. Efekt to punkt 13. w orędziu Wilsona: niepodległa Polska z dostępem do morza. Potem Wersal, gdzie ten sam pianista, już jako premier, musi przekonywać Clemenceau, który Polski nie chce, i Lloyda George'a, który Polski nie rozumie.
Dlatego wracali do niego inni prezydenci. Nie jako do muzyka.
John F. Kennedy, odsłaniając w 1963 roku tablicę przy jego grobie na Arlington, powiedział zdanie, które jest całą definicją Paderewskiego:
"Little could seem more antagonistic among human activities than music and statesmanship. Yet Paderewski was a virtuoso of both."
Ronald Reagan, dwadzieścia lat później, po złożeniu wieńca pod jego pomnikiem w Doylestown, zacznie przemówienie dokładnie tak:
"I just had the opportunity of visiting the memorial to that great Polish statesman, composer, and pianist Ignace Jan Paderewski."
Obaj mówili to samo. Wolność nie jest abstrakcją. Jest rzemiosłem. Trzeba ją zagrać, jak utwór, i wynegocjować, jak traktat.
Paderewski był człowiekiem czynu, bo nie wierzył w natchnienie. Był człowiekiem sukcesu, bo sukces mierzył nie brawami, ale tym, czy po koncercie ktoś zapamięta słowo Polska. I był człowiekiem sławy, bo wiedział, że sława jest najczystszą formą kapitału politycznego, jeśli się jej nie zmarnuje na siebie.
Człowiek, który wie, że jest podsłuchiwany, a mimo to gra coraz głośniej.


Komentarze
Pokaż komentarze (7)