Antypolonizm w rosyjskiej kinematografii

Tak zgryźliwie o Adamie Jerzym Czartoryskim, pierwszym w praktyce, w historii Rosji ministrze spraw zagranicznych, w Wojnie i Pokoju pisze Lew Tołstoj:

"Gdy tak szli za Dołgorukowem wzdłuż korytarza i gdy ten wchodził na carskie pokoje, wyszedł stamtąd mężczyzna w ubraniu cywilnem, postawy wyniosłej, brzydki, ale mimo to z wyrazem wyższej inteligencji w twarzy. Szczęka górna, mocno naprzód wystająca, nadawała jego fizjognomji dużo życia niemniej piętno siły i energji. Skinął głową Dołgorukowowi, jak się to czynić zwykło z serdecznym przyjacielem i rzucił na księcia Andrzeja spojrzenie zimne, na wskroś przenikające. Szedł dalej dumnie, sądząc na pewno, że Bołkoński ukłoni mu się pierwszy i z drogi przed nim się usunie. Gdy jednak książę Andrzej tego nie uczynił, twarz owego mężczyzny zapłonęła gniewam widocznym. Odwrócił się natychmiast i poszedł drugą stroną korytarza.

— Kto to? — szepnął Borys.

— Człowiek niepospolity, ale zarazem... dla mnie przynajmniej.. nie do zniesienia. Minister spraw zewnętrznych, książę Adam Czartoryski... Tacy to ludzie — tu Andrzej mimowolnie westchnął ciężko — rozstrzygają częstokroć losy narodów.

Zaraz nazajutrz zaczął się ruch obu armii. Borys nie widząc się więcej ani z Andrzejem, ani z Dołgorukowem, aż do owej pory, kiedy stoczono bitwę pod Austerlitz, pozostał najspokojniej w swoim pułku."

U Dostojewskiego, pisarza o polskich korzeniach w powieści również często filmowanej, "Bracia Karamazow”, Polacy pojawiają się w swoich charakterystycznych pozach pełnych honoru i godności, i zaraz okazują się oszustami, szulerami, a jeden z nich chce za pieniądze odstąpić swoją kochankę.

W związku z sojuszem niemiecko-sowieckim i aneksją części polskiego terytorium, 3 listopada 1939 roku, w Moskwie doszło do premiery historycznego filmu. Minin i Pożarski (ros. Минин и Пожарский, Minin i Pożarskij) – w reżyserii Wsiewołoda Pudowkina. Film zrealizowany na podstawie scenariusza Wiktora Szkłowskiego a poświęcony ludziom, którzy stali na czele walki narodu rosyjskiego przeciwko polskiej magnaterii na początku XVII wieku.

Suworow to kolejny, z 1941 roku, robiony na zamówienie Stalina dramat historyczny, wyreżyserowany przez Pudowkina. Suworow zapisał się w polskiej pamięci jako ten, który dokonał rzezi Pragi, wymordowania całej ludności cywilnej prawobrzeżnej Warszawy.

Film biograficzny o rosyjskim feldmarszałku Aleksandrze Wasiljewiczu Suworowie (1729-1800). Akcja filmu rozpoczyna się w roku 1790, podczas wojny rosyjsko-tureckiej. Poznajemy Suworowa jako bohaterskiego dowódcę - zdobywcę tureckiej twierdzy Izmaił. Po śmierci carycy Katarzyny II w 1796, Suworow popada w niełaskę u nowego cara Pawła I, którego krytykuje za wprowadzenie do armii rosyjskiej regulaminu zapożyczonego z armii pruskiej; w końcu zostaje zwolniony z wojska. Jednak gdy Rosji zaczyna zagrażać rosnąca potęga Francji, Paweł I zmuszony jest ponownie wezwać Suworowa.

Na zdjęciu, rosyjski film z 2009 roku Taras Bulba, powstały na podstawie antypolskiego dzieła Gogola, pod tym samym tytułem. Data realizacji zapewne nieprzypadkowa. Przypomnijmy, że był to okres napięcia w stosunkach polsko-rosyjskich.

W sierpniu 2005 r. w Moskwie miała miejsce seria zorganizowanych ataków na polskich dyplomatów, które skłoniły ówczesnego prezydenta Polski, do wezwania rządu rosyjskiego do ich powstrzymania. Pracownik ambasady RP w Moskwie został hospitalizowany po pobiciu w biały dzień w pobliżu ambasady przez niezidentyfikowanych mężczyzn. Trzy dni później inny polski dyplomata został pobity w pobliżu ambasady. Moskiewski korespondent polskiego dziennika "Rzeczpospolita" został zaatakowany i pobity przez grupę Rosjan. Pretekstem miała być zemsta za napaść na czwórkę rosyjskich dzieci przez grupę skinheadów, kilka dni wcześniej.

Po Powstaniu Listopadowym 1830-1831 Polacy stali się przedmiotem oficjalnej kampanii dyskryminacji ze strony władz carskich. "Praktycznie cały rosyjski rząd, biurokracja i społeczeństwo zjednoczyły się w jednej eksplozji przeciwko Polakom: fobia, która ogarnęła społeczeństwo, dała nowy silny impuls rosyjskiemu narodowemu ruchowi solidarnościowemu" - pisała historyk Liudmila Gatagova. To właśnie w tym szczególnym kontekście, zgodnie z polityką państwa, wiele rosyjskich dzieł literackich i mediów popularnonaukowych stało się wrogo nastawionych wobec polskości, zwłaszcza po pojawieniu się ideologii panslawistycznej, oskarżających Polaków o zdradę "Rodziny słowiańskiej". Według socjologa i historyka prof. Vilho Harle'a, Taras Bulba Gogola, opublikowany zaledwie cztery lata po Powstaniu Listopadaowym, był częścią tego antypolskiego wysiłku propagandowego.

Puszkin wraz z trzema innymi poetami wydał broszurę "O zajęciu Warszawy", aby uczcić stłumienie Powstania Listopadowego. Jego wkład w antypolski pamflet składał się z wierszy, w których okrzyknął kapitulację Warszawy jako nowy "triumf" imperialnej Rosji.

Puszkin jest jedynym pisarzem epoki romantyzmu, którego utwory w ciągu przeszło 50-letniego istnienia kinematografii były bez przerwy filmowane i liczba wszystkich filmów opartych na dziełach poety dochodzi do setki.