MALARSTWO YAO

  

Od pewnego czasu myśli me się borykaja czy opisanie tego rodzaju malarstwa może kogoś zainteresować. A może jednak znajdzie wśród Salonowiczów 24 kilku amatorów. Dla mnie jest sprawą oczywistą - ten rodzj sztyki mi pochlebia, chociażby ze względów osobistych. Od lat moje więzi z narodem Yao dla tych, którzy mnie znają nie są owiane tajemnicą. Jednak mało jest osób potrafiących mnie zrozumieć, dlaczego te więzi coraz bardziej są silniej          

   Nieznane jest pochodzenie tego narodu. 

Legenda głosi, że dawno dawno temu król Chin nie mógł pokonać jednego ze swych przeciwników. Obiecał temu kto go pokona, dać połowę królestwa i rękę swej córki. Jeden ze śmiałków pies-smok zgłosił się na ochotnika i zabił  wroga. Król uhonorował go godnie swą obietnicą, dając swą córkę za żonę i południowe ziemie swego królestwa. Ze związku tego urodziło się 12 dzieci, które stanowią 12 klanów Yao.

 

Inny mit wspomina przodka tego  narodu  - psa Panhu, który  przy wzburzonym morzu pozwolił YAO powrócić do domu. Dla upamiętnienia jego gestu, Yao nigdy nie spożywają psiego mięsa.

 

Jako grupa etnolingwistyczna mniejszośc Yao jest bardzo antyczna, być może tak dawna jak dynastia Han. W ciągu ostatniego tysiąclecia naród pędzony przewrotami ekonomicznymi i politycznymi migrował stopniowo do południowych chińskich prowincji, a stamtąd dalej na południe do północnej części Wietnamu, Laosu, Tajlandii i Birmy. Część z nich pod wpływem wydarzeń politycznych w Azji Płd-Wsch. w ciągu ostatnich 35 lat musiała szukać schronienia za granicą głównie w U.S.A., Francji i Kanadzie. Ludność Yao to ponad 2 miliony, rozsiana w Guang Xi, Gui Zhou, Yun Nanie, Hun Nanie, Guang Dong i Jiang Xi.

  Yao z Wietnamu [DAO]

   Naród ten od wieków utrwalał sztukę malowania nieznaną ogółowi społeczeństwa, zazdrośnie strzeżoną przez kapłanów. Dopiero pod koniec XX wieku obrazy te zaczęły być dostępne zwykłej publiczności, po 40 latach przewrotu politycznego w Chinach.

 

   Pierwotnie animiści, niektóre z grup Yao z początkiem XII wieku nawróciły się na taoizm. Od tego czasu dla zbawienia ducha, każdy zmarły powinien stać sie kapłanem, aby uniknąć okrutności piekła. Do realizacji tego czynu potrzebne są obrazy przedstawiające najważniejszych bogów z panteonu Yao, a wraz z nimi rytuały religijne im towarzyszące. Zwinięte w rulony obrazy, pieczołowicie są przechowywane w domu kapłanów i w wiejskich domach. Te, które mam okazję zobaczyć namalowane są na bambusowym papierze w naturalnym kolorze, rzadziej spotykam te malowane  na płótnie.

  

Istnieją też malowane na morwowym papierze przy użyciu mineralnych lub roślinnych farb.

 

   Shu Qing zawsze mi mówi, że mam dar obserwowania i potem wszystko  w detalach komentować. A więc w detalach: dla przykładu obraz mierzy 0,90 x 1,40. Na ogół obrazy stanowią serię 17-18 rolek reprezentujących ważne bóstwa, most Wielkiego smoka, Most Dao, urzędników w maskach. Obrazy te to rodzaj jak gdyby mediów zapraszających bogów do uczestniczenia w uroczystościach. Mimo ścisłych zasad malowania, żadna  z serii obrazów nie jest do siebie podobna, tylko te najnowsze, dzisiejsze, powierzone rzemieślniczym warsztatom straciły swą ekstawagancję.

                                

   Trudno jest pozostać obojętnym w obliczu tego tajemniczego świata, gdzie bogowie są blisko człowieka, wszak człowiek od nich się wywodzi, tajemnicza to wiara...Całość jest pokazana bardziej lub mniej naiwnie - jak kto woli, niech sam osądzi. Jednocześnie wielki rygor i oryginalność emanuje z tych dzieł, każde z nich ma własną osobowość, widz może interpretować w/g własnego uznania ten typ malarstwa. Pod  pozorną prostotą odkrywamy twarze ludzkie, może nawet ich aspiracje do lepszego swiata.

 

   Podobna rzeczywistość króluje w narodzie Yao. Skromny to naród, żyjący głównie z płodów rolnych, naród gościnny. Są oni górskimi rolnikami praktykującymi uprawę ryżu systemem żarowym, mieszkają na wyżynach z dala od skupisk ludności. Zachowali oni swą tożsamość, kulturę i religię jednocześnie dostosowując się do współczesnego trybu życia. Ich obrazy są zawinięte i przechowywane w białej lub czerwonej tkaninie i odwijane w/g potrzeb liturgicznych. Są one duchowym wszechświatem i zabezpieczane są jako ważny element kulturowy i duchowy dziedzictwa ludzkości.

 

   Moja zaprzyjaźniona rodzina przechowuje je  w wiklinowym zawieszonym koszu obok ołtarza przodków. Obrazy tradycyjnie są odwijane i pokazywane podczas ceremonii  inicjacji młodych chłopców i na pogrzebach. Te tak specyficzne malowidła dla kultury Yao przedstawiają rytuały z tradycyjnych uroczystości.  Trzeba około 2 miesięcy aby namalować serię obrazów, każdą będącą wcieleniem bóstwa, taoistycznego bóstwa: trzech niebiańskich generałów na koniach, niebiańscy marszałkowie, przodkowie, syn niebios, nefrytowy cesarz, biały tygrys niebios, feniks, smok...

 

   Od szefa wioski Gao Jiao dowiaduję się w jaki sposób malowane były te obrazy. Malarz przez miesiąc odizolowywuje się od świata zewnętrznego, odżywia sie tylko ryżem i warzywami, maluje w towarzystwie  kapłana serię obrazów. Gdy pierwszą serię kończy zaprasza bogów i zaczyna malować nastepną i.t.d.

   Dzisiaj malarstwo to w zupełnej obojętności zanika. Pokazane "zachodnim oczom" pod koniec zeszłego stulecia, często rozproszyło się w niekompletnych seriach w prywatnych kolekcjach. Mimo wysiłków niektórych badaczy zmuszeni jestesmy stwierdzić, że na przestrzeni kilku lat źródła będą malały i że w najblizszych latach coraz mniej tradycja ta będzie uwieczniana.