Polemika z tym tekstem .
Mój szanowny przedmówca przedstawił postać Jarosława Apostaty jak postać historyczną. Moim zdaniem nie możemy z tak skąpych źródeł wyciągnąć wnioski, co do istnienia, bądź nieistnienia tej postaci. Należy się raczej skupić na treści ideowej i mitologicznej przekazu o Jarosławie. W tym celu musimy przyjrzeć się bliżej legendarnym przekazom o Jarosławie i towarzyszących mu postaciach, szczególnie jego bracie.
Ponieważ rzetelność badacza każe nam szukać nowych metod badawczych, chciałbym sięgnąć po metodę porównawczą. Aby w pełni zrozumieć treść legendy o Jarosławie, musimy porównać ją z innymi w podobnym typie. Dzięki temu niejasne wątki legendy mogą nabrać sensu, dzięki umieszczeniu ich we właściwym kontekście.
W mitach wielu ludów występują bracia, często bliźniacy. Przykład najbardziej znany, to bracia Dioskurowie w mitach Grecji. Na naszym słowiańskim gruncie mamy materiał porównawczy w postaci legendarnych założycieli Kijowa: Kij, Szczek, Choryw i ich siostra Lebiedź, oraz założycieli Krakowa - niestety, bezimiennych. Wiele wskazuje na to, że przekaz o świątyni pogańskiej w Gardźcu na Rugii również odnosi się do podobnego schematu. Jest to tzw. czwórka dioskuryczna, na którą w klasycznym rozwiązaniu składają sie Zeus, bracia Dioskurowie i ich siostra Helena.
Czy mamy tu do czynienia z podobnym schematem? Wydaje się, że tak. Mamy informacje, o władcy, być może zeuhemeryzowanym bóstwie, o chyba zniekształconej nazwie "Walesa". Prawdopodobnie było to bóstwo chtoniczne, pochodzące od dobrze poświadczonego w źródłach Welesa. Jego związki z Jarosławem Apostatą są w materiale legendarnym mocno akcentowane. Była by to postać pełniąca rolę Zeusa w podanym schemacie.
W legendach przewija się również postać niejakiej Zyty, związanej z braćmi. Atrybuty na wyobrażeniach wskazują, że było to bóstwo dotyczące sfery dobrobytu, w typie Demeter. W źródłach pojawia się bóstwo płodności, kojarzone z Braćmi, o imieniu "Beger", być może dalekie echo Brygidy, bóstwa celtyckiego. Mamy do czynienia również z legendarną postacią "Fotygi, co nie chciała Niemca". Wydaje się, że wszystkie te przekazy mówią pod różnymi imionami o tej samej postaci - żeńskim składniku dioskurycznej czwórki, której imię właściwe uległo zapomnieniu. Być może było obłożone religijnym tabu, stąd używano przydomków.
Bunt Apostaty, wg. niektórych wersji legendy, skierowany przeciw ojcu-Walesie, przybiera tu postać mitu założycielskiego. Wiele przekazów legendarnych o początkach narodów, umieszcza u nich zarania tzw. mord założycielski. Przykładem jest chociażby legenda o założeniu Krakowa, gdzie jeden brat zabił drugiego. W analizowanym przez nas przekazie mamy przesunięcie zbrodni z syna na ojca, a jeden z braci miał nawet wspierać drugiego w tym dziele. Wg. tej legendy, ojca -Walese mieli zabić, gdyż domagał się złożenia w ofierze ich siostry bóstwu wojny, kojarzonemu z Porewitem, o imieniu "Lepper".
Podsumowując: legendarny przekaz o Jarosławie Apostacie spisuje się w schematy innych legend ludów indoeuropejskich o założeniu miasta czy państwa. W legendzie uwidacznia się stary, indoeuropejski schemat braci - dioskurów, pełniących rolę władców u boku wyższego władcy, w tym wypadku "Walesy" - Welesa. Późniejsze legendy przekształciły tenże materiał w historię o okrucieństwie Apostaty. Przekształcenie to było niewątpliwie inspirowane jego zbrodnią na ojcu, co w większości kultur jest największą zbrodnią.
Komentarze
Pokaż komentarze (4)