W Warszawie zaczyna się Kongres „Nauka dla Społeczeństwa”, mający ukazać osiągnięcia instytutów badawczych, instytutów naukowych PAN i uczelni wyższych oraz wdrożenia, które wpływają na wszelkie aspekty życia. Tegoroczny kongres organizowany jest pod hasłem „Społeczeństwo dla nauki”. To hasło prowokuje do stawiania pytań o stosunek społeczeństwa i państwa do wydatków na naukę .
Czy nauka jest ważna? Większość Polaków deklaruje, że tak. Jednak w praktyce postulaty zwiększania wydatków na szkolnictwo wyższe, B+R czy prowadzenie polityki kadrowej wolnej od upartyjniania zdają się nie budzić takiego zainteresowania na jakie zasługują. Można odnieść wrażenie, że przeciętny obywatel zaczyna się interesować stanem nauki dopiero wtedy, gdy zachoruje na raka, Parkinsona albo straci słuch. A przecież w dzisiejszym świecie wiedza decyduje o bogactwie narodów we wszystkich wymiarach. Jest to już truizm.
Nauka polska XXI wieku
Najpierw jednak o samym Kongresie. Głównymi organizatorami Kongresu są Uniwersytet Warszawski, Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, Rada Główna Instytutów Badawczych oraz Instytut Narządów Zmysłów. Obrady kongresowe rozpoczną się w niedzielę 14 czerwca w gmachu Starej Biblioteki UW. W programie znalazły się sesje poświęcone wdrożeniom naukowym w XXI wieku, debaty eksperckie, panele tematyczne, prezentacje rozwiązań oraz wystawa osiągnięć instytutów i środowisk uniwersyteckich.
To co ważne dla zainteresowanych - Kongres będzie transmitowany na żywo w formule otwartego dostępu, a zapis cyfrowy zostanie później udostępniony wszystkim zainteresowanym.
Wiedza o sztucznej inteligencji i bezpieczeństwie państwa
W niedzielę zaplanowano m.in. sesję „Nauka zmienia codzienność – od badań do wdrożeń”, uroczyste otwarcie Kongresu z udziałem prof. Alojzego Z. Nowaka, Rektora Uniwersytetu Warszawskiego, oraz prof. Henryka Skarżyńskiego, Przewodniczącego Rady Głównej Instytutów Badawczych i Dyrektora Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu. Tego dnia odbędą się także debata „Sci-AI – jak Akademia odzyskuje mechanizmy samonaprawcze”, sesje dotyczące zdrowia, AI i nowoczesnych technologii oraz panele poświęcone ochronie ludności, bezpieczeństwu państwa, aktywnemu i zdrowemu społeczeństwu oraz przechodzeniu od badań do praktyki.
Bezpieczeństwo wodne Polaków
W poniedziałek 15 czerwca uczestnicy będą rozmawiać m.in. o bezpieczeństwie wodnym społeczeństwa w dobie zmian klimatu, nowoczesnych technologiach dla zdrowia i jakości życia, przyszłości instytutów badawczych i uczelni oraz współpracy nauki i społeczeństwa w Polsce.
Podczas otwarcia Kongresu zaplanowano wprowadzenie do „Księgi Wdrożeń XXI wieku”, prezentującej przykłady rozwiązań powstałych w polskich instytutach, jednostkach naukowych i uczelniach oraz pokazującej praktyczne znaczenie badań dla społeczeństwa, gospodarki, zdrowia, środowiska i bezpieczeństwa.
Jak AI pomaga przywracać słuch
Ważne miejsce w programie zajmą też osiągnięcia Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu, w tym prezentacje dotyczące systemów opartych na sztucznej inteligencji w diagnostyce słuchu, personalizacji opieki nad pacjentami z niedosłuchem, metod leczenia częściowej głuchoty oraz aplikacji służących badaniu słuchu i rozumienia mowy.
Szczegóły Kongresu można poznać na stronie tego wydarzenia, czyli TUTAJ.
Odkrycia naukowe – co z nich mamy w praktyce?
Nie chodzi jednak o sztukę dla sztuki czyli naukę dla nauki. Kongres ma pokazać możliwości praktycznego zastosowania nauki. Prof. Henryk Skarżyński podkreśla, że nauka ma największą wartość wtedy, gdy jej efekty realnie służą ludziom. Podczas Kongresu zostaną pokazane rozwiązania powstałe w polskich instytutach i uczelniach, które mogą wspierać pacjentów, obywateli, gospodarkę i bezpieczeństwo państwa. Uczestnicy mają rozmawiać nie tylko o odkryciach, lecz także o tym, jak skutecznie przenosić je do praktyki i jak budować zaufanie społeczne potrzebne dla dalszego rozwoju nauki.
Zaufanie społeczne, czy też poparcie społeczne dla rozwoju nauki, ma fundamentalne znaczenie. Może bowiem stworzyć sytuację, w której polityczni decydenci wyjdą poza deklaratywne slogany i zaczną traktować naukę, badania i rozwój na serio. Bo na razie jest mniej niż średnio.
Inicjatywa 3 proc. PKB na naukę
Według najnowszych skonsolidowanych danych Eurostatu oraz raportów Głównego Urzędu Statystycznego, Polska znajduje się w drugiej połowie stawki państw Unii Europejskiej pod względem finansowania badań i rozwoju. Obecne łączne nakłady na naukę i szkolnictwo wyższe (z uwzględnieniem sektora publicznego i prywatnego) w Polsce wynoszą niewiele ponad 1,4 proc. PKB, podczas gdy średnia unijna to około 2,2 procent.
Z tej sytuacji wzięła się inicjatywa „3% dla nauki, 100% dla Polski”. Jest to ogólnokrajowa akcja i petycja środowiska akademickiego, domagająca się zwiększenia publicznych nakładów na badania i rozwój do poziomu 3 proc. PKB do 2030 roku.
Bogactwo narodów, chiński szlak i polskie kadry
Rezultat relatywnie niskich nakładów? Wedle Wskaźnika Bogactwa Narodów 2026, który zestawia wielkość gospodarki prywatnej z osobną miarą tego, ile obywatele realnie otrzymują od państwa, wartość wydatków publicznych na uczelnie wyższe sytuuje Polskę wśród 40 państw na 35 miejscu, między Rumunią a Ukrainą. W Rankingu Szanghajskim z 2025 roku Polska ma siedem uczelni w TOP1000 świata. Najwyżej sklasyfikowany jest Uniwersytet Warszawski, który znalazł się w przedziale miejsc 401-500.
Oczywiście trudno mierzyć się z uczelniami amerykańskimi, jednak warto przyjrzeć się przykładowi Chin. W 2015 roku Chiny miały 32 uczelnie w TOP500 Rankingu Szanghajskiego i wciąż były postrzegane głównie jako kraj „goniący” Zachód technologicznie i akademicko. Dziś stają się jednym z globalnych liderów edukacji, badań i nowych technologii.
Dochodzi też problem merytorycznego doboru kadr zarządzających, który powinien być wolnym od partyjnych działaczy. Opis praktyk w tym zakresie przytoczyła choćby – w końcu liniowo przychylna rządowi - „Gazeta Wyborcza”. Kto ciekawy, niech poczyta.
Nauka, służba zdrowia, obronność, czyli hybrydowy mózg
W potocznym przekonaniu od wydatków na naukę i badania są ważniejsze wydatki na służbę zdrowia czy obronność. Tylko, że w dłuższej perspektywie nauka tworzy fundament na jakością leczenia i efektywną zdolnością do prowadzenia wojny.
I nie ma sensu przytaczać znane przykłady stosowania nowych technologii, w tych obszarach. Może warto przypomnieć mniej znany przykład. Jeśli w kilku państwach świata prowadzi się badania nad tzw. hybrydowym mózgiem, czyli łączeniu AI z neuronauką, to dlatego, że rodzą one ogromne nadzieje dla świata medycyny. Lecz nie jest specjalną tajemnicą, że również dla przemysłu zbrojeniowego.
Albo inwestycja w przyszłość, albo jakoś to będzie
Przykładem, że polska nauka ma ogromny potencjał, jest Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu – Światowe Centrum Słuchu w Kajetanach. Tam od ponad 20 lat wykonuje się najwięcej w świecie rok do roku operacji poprawiających słuch. I to metodami najnowocześniejszymi, o czym zapewne będzie opowiadał podczas Kongresu prof. Henryk Skarżyński. Nie bez powodu do Kajetan przyjeżdżają specjaliści z całego świata, aby się edukować.
Słowa, które powinny trafić tak do decydentów, jak i ogółu społeczeństwa: „Ci, którzy inwestują w naukę, inwestują w przyszłość; ci, którzy tną wydatki na naukę, mają nadzieję, że jakoś to będzie” - fizyk Frank Wilczek, laureat Nagrody Nobla.
Komentarze
Pokaż komentarze (9)