165 obserwujących
995 notek
929k odsłon
952 odsłony

Gdańska ekspozytura wywiadu (1)

Wykop Skomentuj46

Obszar Wolnego Miasta Gdańska był terenem aktywnej działalności polskiego wywiadu.


        Wolne Miasto Gdańsk (WMG) było terenem wyjątkowo korzystnym dla działalności wywiadowczej. Gdańsk nie posiadał ustawy o szpiegostwie i „w ten sposób wszelkiego rodzaju agentury wywiadowcze rozwijać się mogą pomyślniej niż w neutralnych państwach, jak np. Szwajcaria, gdzie prowadzenie szpiegostwa na rzecz obcego mocarstwa przeciwko innemu mocarstwu pociąga za sobą wydalenie z granic dla obcopoddanych, a areszt dla poddanych własnego państwa”.


         Gdańsk stał się dogodną bazą do rozpoznania północnych sił przeciwnika: po stronie Niemiec –  I i II Okręgów Reichswehry, zaś w Polsce – województwa pomorskiego, będącego rzeczywiście korytarzem Polski do morza.


        Czynniki te zadecydowały o utworzeniu w Gdańsku ekspozytury, czyli dużej placówki Oddziału II, jedynej tego typu leżącej poza granicami państwa polskiego.


          Należy także wspomnieć  o powinnościach Polski wobec WMG, które w pewnym sensie uzasadniały rozwój struktur wywiadowczych Oddziału II Sztabu Generalnego. Na mocy uchwały Ligi Narodów z 22 czerwca 1921 roku polskie władze zostały zobowiązane do zapewnienia obrony Gdańska na lądzie i utrzymania w nim porządku, gdyby siły policyjne Wolnego Miasta nie były do tego zdolne. W przypadku agresji na Gdańsk Wysoki Komisarz Ligi Narodów mógł samodzielnie wezwać do wkroczenia wojsk polskich. Takie zadania wymagały od polskich władz  rozpoznania terenu WMG.


          Działania wywiadowcze mające rozpracować tereny północno-wschodnich Niemiec początkowo prowadziło kilka placówek równolegle. Przed przejęciem Pomorza przez wojska polskie na obszarze Prus Zachodnich działała Ekspozytura Nr 1 w Warszawie. We wrześniu 1919 roku w Mławie rozpoczęła działalność inna Ekspozytura, podporządkowana później Dowództwu Frontu Pomorskiego. Pod kierownictwem ppor. Janusza Rudnickiego utworzono grupy wywiadowców, które działały na terenie Prus Wschodnich i Gdańska. Później Ekspozyturę tę przeniesiono do Działdowa.


         Włączenie Pomorza Gdańskiego do Polski,  opuszczenie przez wojska niemieckie Gdańska oraz zbliżające się plebiscyty na Warmii, Mazurach i Powiślu wymusiły stworzenie sprawnego aparatu wywiadowczego.  W marcu 1920 roku por. Stanisław Zakrzewski jako szef Oddziału II Naczelnej Komendy Straży Mazurskiej z siedzibą w Olszynie  rozpoczął organizowanie wywiadu na terenie Prus Wschodnich. Również w marcu, zgodnie z rozkazem NDWP, oddziały informacyjne frontów zachodnich przeprowadziły wewnętrzną reorganizację. Powstały wówczas trzy terenowe ekspozytury wywiadu na zachodzie Polski: w Poznaniu, Krakowie i Grudziądzu. Stanowiły one podstawę wywiadu płytkiego nakierowanego na Niemcy. I tak Oddział Informacyjny Dowództwa Frontu Pomorskiego przekształcił się w Ekspozyturę Oddziału II NDWP w Grudziądzu. Oficerowie informacyjni przebywający na terenie podległym dotychczas dowództwu Frontu Pomorskiego przeszli pod zwierzchność Ekspozytury. Jako „teren do przepracowania” przydzielono im Gdańsk, Prusy Wschodnie i Pomorze Zachodnie na wschód od Szczecina. Sprawę osłony wywiadowczej polskiego „korytarza ku morzu” uznano jednak za tak ważną, że równolegle z powołaniem Ekspozytury w Grudziądzu powołano do życia dodatkową placówkę – Biuro Wywiadowcze
w Gdańsku.


          Równocześnie w styczniu 1920 roku do Biura Komisarza Generalnego RP w Gdańsku, którym został Maciej Biesiadecki przydzielono trzech stałych reprezentantów sił zbrojnych. Pełnili oni funkcje attaché: lądowego, wojenno-morskiego oraz handlowo-morskiego. Do pomocy przydzielono im kilku oficerów. Cała ta grupa tworzyła Polską Misję Wojskową w Gdańsku. Ogólnie obowiązki członków misji regulowała instrukcja wydana przez szefa Sztabu Generalnego. Mieli oni stać na straży interesów wojskowych, brać udział w rokowaniach poświęconych konwencji polsko-gdańskiej, utrzymywać łączność z wojskowymi przedstawicielami Ententy, dbać o mienie wojskowe, zapewniać łączność przedstawicielom polskich władz oraz organizować wywiad. Na czele tej reprezentacji MSWojsk. stał admirał Michał Borowski.


         Placówka polskiego wywiadu w Gdańsku powstała na przełomie lutego i marca 1920 roku  wraz z przybyciem rtm. Karola Dubicza-Penthera – bardzo zdolnego oficera wywiadu II RP. Oficjalnie został  oficerem łącznikowym NDWP przy adm. Borowskim. W rzeczywistości jego głównym zdaniem było zorganizowanie placówki wywiadu ofensywnego.  „Bardzo dobry, w niektórych dziedzinach wybitny. – napisali w 1923 roku w opinii o nim jego przełożeni ppłk Ignacy Matuszewski i płk Michał Bayer -  Wyrobiony charakter i siła woli bardzo duża. Wybitna ambicja pracy. Należy do najlepszych oficerów wywiadowczych w Oddziale II SG. Bardzo inteligentny, niezwykle łatwo orientuje się w sytuacji. Bardzo duża inicjatywa. Lojalność i szczerość bez zarzutu. Umysł ścisły i logiczny. Wybitna ideowość”.


           Współpracownicy oficera łącznikowego tworzyli zakonspirowaną Ekspozyturę Biura Wywiadowczego Oddziału II NDWP, noszącą kryptonim Biuro Wywiadowcze w Gdańsku. Główne biuro placówki wywiadowczej znajdowało się wówczas w budynku Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej.


          Biuro składało się ono z trzech referatów – I zajmował się wywiadem,  jego zadaniem było utrzymywanie kontaktów z konfidentami, obsadzanie placówek terenowych oraz łączność z Warszawą. Siedzibą Referatu I był lokal „Dziennika Gdańskiego”. Referat II zajmował się prasą, jego zadaniem było inspirowanie artykułów w lokalnej prasie, utrzymywanie kontaktów z polskimi dziennikarzami oraz infiltrowanie kręgów polskich robotników w Gdańsku. Pomieszczenie Referatu II znajdowało się w redakcji „Gazety Gdańskiej”. Referat III zajmował się wstępną analizą materiałów dostarczanych przez Referat I oraz analizą niemieckiej prasy. Siedziba Referatu III mieściła się w domu działacza polskiego Witolda Kukowskiego.


          W końcu kwietnia  1920 roku w Oddziale II zadecydowano, że  gdańska placówka wywiadu zostanie zakonspirowana w urzędzie podległym resortowi spraw zagranicznych. W dniu 1 maja 1920 roku rtm. Dubicza mianowano attaché wojskowym do spraw lądowych przy Polskiej Misji Wojskowej. Natomiast w dniu 20 maja 1920 roku  adm. Borowskiemu podporządkowano wszystkie urzędy i organizacje wojskowe działające w Gdańsku, a więc i Biuro Wywiadowcze w Gdańsku.  Jednocześnie w myśl instrukcji Rady Ministrów misja wojskowa w Gdańsku utraciła charakter odrębny i została przemianowana na Departament II Wojskowy (kierowany przesz adm. Borowskiego) wchodzący w skład jednolitego biura komisarza generalnego RP. Departament Wojskowy składał się z dwóch sekcji - „Morskiej i Wojskowo-Techniczna” oraz „Polityczno-Informacyjnej”. Część pracowników b. Biura Wywiadowczego została zatrudniona w Sekcji II, którą kierował kpt. Mieczysław Kozar-Słobódzki. Pozostali z Dubiczem na czele zachowali niezależność i pozostali do czerwca 1921 roku poza strukturami Komisariatu Generalnego RP w Gdańsku. W dniu 1 lipca 1921 roku rtm. Dubicz został kierownikiem Sekcji II Departamentu Wojskowego.


CDN.



Wykop Skomentuj46
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura