Odpowiedź na miłość

Jak w takim razie wygląda odpowiedź na Bożą miłość w życiu Abrahama?

Przede wszystkim pamiętamy to, co najważniejsze: „Abram uwierzył i Pan poczytał mu to za zasługę [dosłownie: „sprawiedliwość” – SZ]” (Rdz 15,6). Później wykorzysta te słowa apostoł Paweł (Ga 3,6), kiedy udowadniać będzie konieczność wiary, bo tylko ona, a nie ścisłe wypełnianie prawa, prowadzi do usprawiedliwienia. Ale z kolei Jakub w swoim liście napisze: „Czy Abraham, ojciec nasz, nie z powodu uczynków został usprawiedliwiony, kiedy złożył syna Izaaka na ołtarzu ofiarnym?” (Jk 2,21).

Jakże to więc: wiara czy uczynek prowadzi do usprawiedliwienia? Przeczytajmy, w jakim kontekście zostało powyższe słowo Jakuba zapisane:

„Jaki z tego pożytek, bracia moi, skoro ktoś będzie utrzymywał, że wierzy, a nie będzie spełniał uczynków? Czy /sama/ wiara zdoła go zbawić? (…) Tak też i wiara, jeśli nie byłaby połączona z uczynkami, martwa jest sama w sobie. Ale może ktoś powiedzieć: Ty masz wiarę, a ja spełniam uczynki. Pokaż mi wiarę swoją bez uczynków, to ja ci pokażę wiarę ze swoich uczynków. Wierzysz, że jest jeden Bóg? Słusznie czynisz – lecz także i złe duchy wierzą i drżą. Chcesz zaś zrozumieć, nierozumny człowieku, że wiara bez uczynków jest bezowocna? Czy Abraham, ojciec nasz, nie z powodu uczynków został usprawiedliwiony, kiedy złożył syna Izaaka na ołtarzu ofiarnym? Widzisz, że wiara współdziała z jego uczynkami i przez uczynki stała się doskonała. I tak wypełniło się Pismo, które mówi: Uwierzył przeto Abraham Bogu i poczytano mu to za sprawiedliwość, i został nazwany przyjacielem Boga. Widzicie, że człowiek dostępuje usprawiedliwienia na podstawie uczynków, a nie samej tylko wiary (…) Tak jak ciało bez ducha jest martwe, tak też jest martwa wiara bez uczynków” (Jk 2,14.17-24.26).

A więc tylko człowiek, który uwierzył i na podstawie tej wiary postępuje, podoba się Bogu. Przyjacielem Boga Abraham był nie dlatego, że uwierzył, ale że z powodu tej wiary stał się posłuszny Bogu i wypełniał Jego wolę. Na podstawie wiary w Boże obietnice najpierw wywędrował z ziemi rodzinnej i z domu ojca, a potem w zaufaniu (choć nie bez wątpliwości czy kryzysów) czekał na spełnienie się obietnicy. Kiedy było trzeba, podejmował posłusznie działanie, kiedy trzeba było tylko czekać, trwał w modlitwie.

U kresu swojego życia staje się całkiem dyspozycyjny wobec Boga (por. Rdz 22,1: „Oto jestem”), w zaufaniu i milczeniu, bez wybiegów i wykrętów wypełnia wolę Boga. (Przypomina się w tym kontekście inny milczący bohater, który bez zbędnych słów wypełnia polecenie Boga: św. Józef, mąż Maryi, który najpierw zamierzywszy oddalić Ją potajemnie, na słowo anioła decyduje się Ją przyjąć). Jest posłuszny Bożemu słowu w całej jego tajemniczej surowości; Bóg jest Panem, którego żądania mają charakter absolutny, którego wola jest nieodwołalna, zaś ostatnie słowo jest łaską.

Abraham nauczył się przekazywać kontrolę nad własnym życiem, by w ten sposób móc otrzymać je z powrotem jako łaskę. Życie ojca jest nierozerwalnie związane z synem i dziedzicem – Abraham jednak bezwarunkowo powierza jego życie i przyszłość Bogu, pomimo że przecież z tego syna oczekuje spełnienia się obietnicy potomstwa.

Takiej ufnej wiary, która przemienia postrzeganie i pociąga za sobą postępowanie według tej wiary uczyć się mamy od Abrahama. Zauważmy, że Apostołowie do takiego poziomu wiary i postępowania, jaki prezentował Abraham, dochodzą dopiero po Pięćdziesiątnicy. Również dla nas nie są możliwe Abrahamowe cnoty: zaufanie, męstwo, odwaga, miłość, opanowanie (i inne) bez Ducha Świętego. Taki poziom duchowy, jaki widzimy u Abrahama na górze Moria czy u Apostołów po Pięćdziesiątnicy opiera się na tej mocy, która pochodzi od samego Boga.

„...Gdy Duch Święty zstąpi na was, otrzymacie Jego moc i będziecie moimi świadkami (…) aż po krańce ziemi” (Dz 1,8).