Przerosty biurokracji w Polsce < S&F

W rozmowie pt. „Jacek Bartosiak i Albert Świdziński o polskiej podróży do centrum” na kanale Strategy&Future kwestia biurokracji i sektora publicznego w Polsce została poddana szczegółowej krytyce.

Główne problemy związane z przerostem i funkcjonowaniem biurokracji w Polsce sprowadzają się do następujących punktów:

1. Dziedziczenie patologii PRL i brak kryteriów merytorycznych

• Sektor prywatny (zwłaszcza z udziałem kapitału zagranicznego) wymusił na pracownikach nastawienie na efektywność, rozliczanie czasu i kryteria kompetencyjne [24:13].
• Natomiast w sektorze publicznym (administracja, samorządy, spółki Skarbu Państwa) utrwaliły się i przetrwały patologie z czasów PRL-u [28:13]. Awans i dobór kadr opierają się na układach towarzysko-politycznych („na zasadzie kuma”), a nie na merytorycznej ocenie efektów pracy [28:04].

2. Rozpraszanie odpowiedzialności i unikanie ryzyka

• Polski aparat biurokratyczny charakteryzuje się lękiem przed podejmowaniem decyzji oraz brakiem łączenia ryzyka z odpowiedzialnością [33:26].
• Zamiast jednoosobowej odpowiedzialności mnoży się kolejne regulacje oraz angażuje wieloosobowe grona decyzyjne, co służy jedynie rozmyciu odpowiedzialności i stworzeniu pozorów ochrony prawnej [33:39].

3. Traktowanie posady jako „renty” oraz kultura „pustych taczek”

• Biurokracja w dużej mierze nie skupia się na budowaniu wartości gospodarczej czy zwiększaniu marżowości, lecz na pobieraniu dochodu z samej posady [30:54].
• Praca w administracji często zamienia się w grę ukierunkowaną na utrzymanie stanowiska – prowadzenie personalnych układów, formalne i bezowocne spotkania („puste taczki”), zamiast realnej pracy merytorycznej [33:57].

4. Wyższe zarobki w sferze publicznej i pogarda wobec sektora prywatnego

• Sektor publiczny skutecznie lobbuje za własnymi korzyściami, co sprawia, że zarobki w administracji bywają wyższe niż w tworzącym realny dochód sektorze prywatnym [31:01].
• Towarzyszy temu postawa pogardy wobec przedsiębiorców oraz przekonanie biurokracji, że to ona (np. poprzez rozdzielanie funduszy unijnych) wygenerowała rozwój kraju [31:44].

5. Petryfikacja systemu przez fundusze unijne

• Napływ środków z Unii Europejskiej utrwala ten patologiczny układ, ponieważ urzędnicy i politycy przesuwają pieniądze ręcznie przez mechanizmy administracyjne, co sprzyja oligarchizacji i utrwalaniu duopolu politycznego [34:18].

6. Opór przed cyfryzacją i widmo „rebelii” biurokratycznej

• Wiele zadań realizowanych obecnie przez urzędników i protokolantów mogłoby zostać zastąpionych przez automatyzację i sztuczną inteligencję (AI) [31:58], [35:48].
• Próba głębokiej reformy lub redukcji rozrośniętego aparatu urzędniczego napotkałaby jednak na gwałtowny opór (tzw. „otwartą rebelię”) ze strony wielomilionowej grupy beneficjentów systemu, dla których zmiana ta stanowiłaby zagrożenie egzystencjalne [36:38].