Podejście pasywne od lat cieszy się coraz większą popularnością. Wybierają je głównie osoby, które nie mają czasu albo chęci na analizowanie rynku. Wpłacają pieniądze co miesiąc i liczą na to, że w długim terminie indeks da im zarobić. Aktywne inwestowanie zostawiają sobie Ci, którzy chcą mieć realny wpływ na to, co się dzieje z ich kapitałem.
Problem w tym, że pasywne inwestowanie sprzedaje się jako strategia niemal bezobsługowa i bezpieczna. To trochę jak kupno całego koszyka owoców bez sprawdzania, co się w nim znajduje. Część sztuk jest świeża, ale część może być nadgniła, a Ty i tak płacisz za wszystko po równo. Do tego sprzedawca zapewnia Cię, że ten koszyk był smaczny przez ostatnie 10 lat, więc pewnie będzie smaczny i teraz. Tylko że to, jak owoce smakowały wcześniej, niewiele mówi o tym, jak będą smakować w przyszłości.
Iluzja dywersyfikacji w ETF-ach
Wielu inwestorów wybiera fundusze pasywne właśnie po to, żeby rozłożyć ryzyko na wiele spółek naraz. W praktyce ta dywersyfikacja bywa dużo mniejsza niż się wydaje. Pokażmy to na dwóch przykładach.
Pierwszy to indeks MSCI World, czyli zestawienie największych spółek z 23 rozwiniętych rynków, przygotowywane przez MSCI – firmę specjalizującą się w tworzeniu indeksów giełdowych, na których bazuje wiele funduszy ETF na całym świecie. W teorii kupno ETF-u na ten indeks oznacza inwestycję w cały rozwinięty świat. W praktyce Stany Zjednoczone odpowiadają za około 72,5% jego wartości.
Udział spółek według kraju pochodzenia w indeksie MSCI World na dzień 30 czerwca 2026 roku. Źródło: msci.com
Reszta krajów takich jak Japonia, Wielka Brytania, Francja i kilkanaście innych dzieli między siebie niecałe 30%. Kupując „cały świat”, kupujesz więc w ogromnej mierze spółki z jednego kraju.
Drugim przykładem pozornej dywersyfikacji jest S&P 500, czyli indeks 500 dużych spółek notowanych w USA. Tu koncentrację widać jeszcze wyraźniej, bo na poziomie pojedynczych firm. Na początku dekady 10 największych spółek odpowiadało za niespełna 23% wartości indeksu, a obecnie ten udział sięga blisko 37%. Samą Nvidie, największą obecnie spółkę w indeksie, wycenia się na prawie 8% jego wartości. To oznacza, że wynik Twojego ETF-u na S&P 500 w dużej mierze zależy od tego, jak radzi sobie garstka spółek technologicznych, a nie od kondycji całej amerykańskiej gospodarki.
Spółki w SPDR S&P 500 ETF Trust (SPY) na dzień 8 lipca 2026 roku. Źródło: https://www.slickcharts.com/symbol/SPY/holdings
Powyżej widzimy zestawienie największych spółek wchodzących w skład SPY, jednego z najpopularniejszych funduszy odwzorowujących indeks S&P 500. Na szczycie listy króluje Nvidia z wagą 7,31%, a zaraz za nią Apple (7,09%) i Microsoft (4,43%). Razem 10 największych pozycji odpowiada za sporą część całego portfela funduszu, podczas gdy blisko 490 pozostałych spółek dzieli między siebie resztę.
Kupując jeden ETF na szeroki indeks, masz wrażenie, że Twoje pieniądze rozkładają się na setki firm. W rzeczywistości większość tego kapitału trafia do garstki gigantów, a pozostałe spółki są w portfelu niemal symboliczne.
Gdy ruch jednej spółki waży więcej niż ruch dziesiątek innych
Skoro Nvidia odpowiada za 7,31% portfela funduszu SPY, to jej wahania mają nieproporcjonalnie duży wpływ na cały indeks. Przy niezmienionych kursach pozostałych spółek, spadek Nvidii o 5% obniżyłby wartość SPY o około 0,37%. Taki sam spadek Applied Materials zmniejszyłby wynik funduszu o około 0,04%. Wpływ Nvidii byłby więc mniej więcej dziesięciokrotnie większy. Ten sam procentowy ruch, ale zupełnie inny efekt na Twoim portfelu. W efekcie wynik całego indeksu w dużej mierze zależy od tego, co dzieje się z kilkoma największymi spółkami, a nie od całej kondycji rynku.
Tu pojawia się główny problem indeksów ważonych kapitalizacją. Gdy kurs dużej spółki rośnie szybciej niż reszta rynku, jej udział w indeksie zwiększa się automatycznie. Nowe wpłaty do funduszu trafiają więc w coraz większej części do spółek, które już dominują w portfelu. Nie oznacza to jednak, że fundusz po każdym spadku automatycznie sprzedaje akcje, bo transakcje wynikają przede wszystkim z napływów i odpływów kapitału oraz zmian w składzie indeksu.
Źródło: Opracowanie własne
Warto przy tym zaznaczyć, że sam wzrost ceny nie musi oznaczać przewartościowania, tak samo jak spadek nie musi oznaczać okazji. Spółka, która mocno urosła, może po prostu zasłużenie odzwierciedlać poprawę swoich wyników finansowych. Podobnie spółka po przecenie może być tania właśnie dlatego, że jej perspektywy realnie się pogorszyły. Problem indeksu pasywnego polega na tym, że w ogóle nie zadaje tego pytania. Nie sprawdza, czy wzrost jest uzasadniony, ani czy przecena to okazja, czy sygnał ostrzegawczy, tylko mechanicznie podąża za ceną w obu kierunkach.
Czytaj dalej: Pułapki pasywnego inwestowania
Pułapki przy analizowaniu spółek. Jak ich uniknąć?
Autor: Bartosz Piwko
Komentarze
Pokaż komentarze