Morskie farmy wiatrowe trzeba obronić

Offshore na Bałtyku przestaje być planem na papierze

Morska energetyka wiatrowa wchodzi w Polsce w najtrudniejszy moment. Jeszcze niedawno była opisywana niemal wyłącznie językiem szans: czysta energia z Bałtyku, nowe inwestycje, porty, miejsca pracy, polski przemysł, bezpieczeństwo energetyczne. Dziś ten sam projekt coraz częściej będzie konfrontowany z innym zestawem pytań: ile to kosztuje, kto za to zapłaci, czy skorzystają polskie firmy, co z rybakami, co z cenami energii. Czy to nie kolejny wielki program, w którym ryzyko zostanie publiczne, a zyski prywatne?

Skala jest ogromna. Polska zakłada, że do 2030 roku na Bałtyku powstaną morskie farmy wiatrowe o mocy 5,9 GW. To poziom, który może realnie zmienić krajowy miks energetyczny. W pierwszej fali projektów widać model, który będzie miał duże znaczenie także dla debaty publicznej: polskie spółki wchodzą w konsorcja z zagranicznymi partnerami posiadającymi technologię i doświadczenie. Najważniejsze projekty prowadzą m.in. PGE z Ørsted, Orlen z Northland Power, Polenergia z Equinorem, a także RWE. To pokazuje znaczenie programu, ale jednocześnie tworzy pole do krytyki: przeciwnicy będą pytać, ile z tej wielkiej inwestycji naprawdę zostanie w Polsce.

I właśnie dlatego trzeba przygotować się na obronę MEW. Potrzebna jest obrona poważna, konkretna i wyprzedzająca. 

Morskie farmy wiatrowe nie obronią się samymi hasłami

MEW są potrzebne, bo Polska będzie potrzebowała nowych, dużych źródeł energii. Węgiel będzie stopniowo tracił znaczenie, system elektroenergetyczny musi się zmieniać, a przemysł będzie oczekiwał stabilnych dostaw energii po przewidywalnych kosztach. Bałtyk jest jednym z największych zasobów, które możemy wykorzystać. Morski wiatr nie rozwiąże wszystkich problemów systemu, ale może stać się jednym z jego filarów. Pod warunkiem, że nie zostanie politycznie spalony, zanim na dobre zacznie pracować.

Przeciwnicy będą mieli łatwe argumenty: wysokie nakłady, zagraniczni dostawcy, konieczność wsparcia publicznego, wpływ na rybołówstwo, konflikty przestrzenne na morzu, koszty przyłączeń, konieczność rozbudowy sieci. Do tego dojdzie szersza opowieść o „drogiej transformacji”, którą wielu odbiorców zacznie łączyć z rachunkami za energię, cenami ciepła i kosztami życia. W takiej atmosferze nawet racjonalny projekt może stać się symbolem narzuconej zmiany.

Dlatego obrona MEW powinna zacząć się od uczciwego przyznania: tak, to są inwestycje drogie. Tak, wymagają infrastruktury. Tak, nie każda złotówka zostanie w Polsce automatycznie. Tak, potrzebny jest system wsparcia i stabilne regulacje. Ale z tego nie wynika, że należy się z nich wycofać. Wynika z tego, że trzeba nimi dobrze zarządzać i dobrze je komunikować.

Bezpieczeństwo energetyczne, nie tylko polityka klimatyczna

W polskich warunkach znacznie mocniejszy jest przekaz: budujemy morską energetykę wiatrową, bo potrzebujemy własnych źródeł energii, nowych kompetencji przemysłowych i dywersyfikacji systemu. Offshore trzeba prezentować nie jako modę klimatyczną, ale jako projekt ważny dla bezpieczeństwa energetycznego państwa.

Drugim warunkiem jest pokazanie realnych korzyści gospodarczych. Nie wystarczy mówić o „miejscach pracy” i „local content”. Trzeba pokazywać porty, firmy, szkoły branżowe, uczelnie, usługi serwisowe, logistykę, kontrakty, łańcuch dostaw. Jeśli Polacy zobaczą polskie porty, polskich inżynierów, nowe kompetencje i konkretne zamówienia dla krajowych firm, projekt stanie się znacznie trudniejszy do zaatakowania.

Trzecia sprawa to regiony i grupy, które mogą czuć się pominięte. Rybacy, mieszkańcy wybrzeża, samorządy, organizacje środowiskowe, branża turystyczna – wszyscy oni nie mogą być traktowani jak przeszkoda w realizacji inwestycji. W energetyce lekceważenie lokalnych obaw zawsze kończy się źle. Najpierw jest cisza, potem irytacja, później protest, a na końcu politycy, którzy bardzo chętnie staną na czele każdego buntu. Lepiej rozmawiać za wcześnie niż tłumaczyć się za późno.

Jeśli nie będzie dobrej narracji, zostanie tylko spór o koszty

W tle są również duże spółki energetyczne, w tym PGE, dla których offshore jest jednym z najważniejszych projektów przyszłości. Ale debata nie może być przedstawiana jako obrona interesu jednej firmy. To musi być opowieść o interesie państwa. 

Spór o MEW dopiero się zaczyna. Im bliżej realnych kosztów, decyzji środowiskowych, kontraktów, budowy infrastruktury i wpływu na system, tym ostrzejszy będzie język debaty. Kto nie przygotuje argumentów teraz, za chwilę będzie odpowiadał wyłącznie na zarzuty. A wtedy nawet najlepsza inwestycja może zostać sprowadzona do medialnego skrótu: drogo, obco, niepewnie. W demokratycznym państwie wielkie inwestycje nie wygrywają samą decyzją administracyjną. Wygrywają wtedy, gdy społeczeństwo rozumie, po co są potrzebne.