Czy prawo może istnieć bez stabilizacji nieoznaczoności?

Streszczenie

Artykuł podejmuje pytanie o możliwość istnienia prawa bez mechanizmów stabilizacji nieoznaczoności normatywnej. Teza zasadnicza głosi, że nieoznaczoność jest strukturalnym warunkiem prawa jako systemu normatywnego, a stabilizacja tej nieoznaczoności stanowi jego operacyjny fundament. Prawo nie jest systemem absolutnej pewności, lecz mechanizmem czasowego domykania znaczeń w warunkach relacyjności i autopojetycznej operacyjności. Próba eliminacji nieoznaczoności prowadzi albo do utopii normatywnej, albo do redukcji prawa do czystej techniki decyzyjnej. W konsekwencji prawo może istnieć jedynie jako system stabilizacji nieoznaczoności.

Słowa kluczowe: ontologia prawa, nieoznaczoność normatywna, autopoiesis, decyzja, stabilizacja, normatywność

1. Problem ontologiczny

Klasyczne ujęcia prawa – zarówno naturalnoprawne, jak i pozytywistyczne – zakładają możliwość względnej określoności norm. Nawet jeśli interpretacja bywa trudna, system dąży do ustalenia „właściwego znaczenia”.

Jednak w świetle wcześniejszych analiz:

relacyjnego znaczenia normy,

przesunięcia modalnego,

rozproszenia epistemicznego,

autopojetycznej operacyjności systemu,

pojawia się pytanie fundamentalne:

czy możliwe jest prawo całkowicie wolne od nieoznaczoności?

2. Nieoznaczoność jako warunek języka normatywnego

Już analiza semantyczna wskazuje, że znaczenie nie jest immanentne tekstowi. Jak pokazał Gottlob Frege, sens i znaczenie nie są tożsame¹. W języku normatywnym relacyjność ta zostaje zwielokrotniona:

norma odnosi się do faktów,

fakty są rekonstruowane w procedurze,

procedura współkonstytuuje sens.

Nieoznaczoność jest więc konsekwencją językowej i operacyjnej natury prawa.

3. Autopoiesis i decyzja

W teorii systemów Niklas Luhmann prawo funkcjonuje jako system autopojetyczny². System nie eliminuje nieoznaczoności poprzez odniesienie do zewnętrznej pewności; stabilizuje ją poprzez decyzję.

Decyzja sądu nie usuwa nieoznaczoności ontologicznie – usuwa ją operacyjnie.

Prawo nie jest zbiorem absolutnych treści, lecz procesem czasowego domykania znaczeń.

4. Trzy hipotetyczne modele bez nieoznaczoności

1. Model absolutnej jednoznaczności

Zakładałby, że każda norma ma jedno, jednoznaczne znaczenie niezależne od kontekstu.

Problem: język naturalny i rzeczywistość społeczna uniemożliwiają pełną precyzję.

2. Model algorytmiczny

Prawo jako zbiór reguł deterministycznych.

Problem: nawet system formalny wymaga interpretacji faktów oraz wyboru przesłanek.

3. Model metafizycznej pewności

Prawo całkowicie zakorzenione w transcendentnym dobru (np. u Thomas Aquinas³).

Problem: nawet przy metafizycznym odniesieniu operacyjna konkretność wymaga decyzji i interpretacji.

5. Stabilizacja jako warunek istnienia

Jeżeli nieoznaczoność jest nieusuwalna, prawo musi ją stabilizować.

Stabilizacja obejmuje:

procedurę,

reguły dowodowe,

hierarchię źródeł,

precedens,

instancję rozstrzygającą.

Bez stabilizacji system nie mógłby generować przewidywalnych decyzji.

6. Granice stabilizacji

Stabilizacja nie jest tożsama z eliminacją nieoznaczoności. Jest jej:

czasowym domknięciem,

operacyjnym uporządkowaniem,

instytucjonalnym ujęciem.

Próba całkowitej eliminacji nieoznaczoności prowadziłaby do:

sztywnego formalizmu,

technokratycznej redukcji prawa,

zaniku normatywności jako przestrzeni interpretacyjnej.

7. Odpowiedź na pytanie

Prawo nie może istnieć bez stabilizacji nieoznaczoności,

ponieważ nieoznaczoność jest warunkiem jego językowej i operacyjnej struktury.

Prawo bez stabilizacji byłoby chaosem.

Prawo bez nieoznaczoności byłoby algorytmem.

Normatywność istnieje w napięciu między tymi biegunami.

8. Konkluzja ontologiczna

Prawo nie jest systemem pewności, lecz systemem zarządzania niepewnością. Jego ontologia polega nie na posiadaniu niezmiennych znaczeń, lecz na zdolności do ich operacyjnego ustalania.

Stabilizacja nieoznaczoności jest ontologicznym warunkiem prawa.

Prawo istnieje jako proces, nie jako absolut.

Przypisy

Gottlob Frege, „Über Sinn und Bedeutung”.

Niklas Luhmann, Das Recht der Gesellschaft.

Thomas Aquinas, Summa Theologiae.

Lon L. Fuller, The Morality of Law.