Abstrakt
Tekst przedstawia syntetyczną interpretację ewolucji prawa jako procesu przechodzenia od porządku zwyczajowego do systemu operacyjnej stabilizacji normatywnej, który ostatecznie prowadzi do redundancji prawa. W klasycznych teoriach prawa normy były interpretacją rzeczywistości społecznej i moralnej. W późniejszych systemach prawo stało się instytucjonalnym mechanizmem stabilizacji konfliktów. W warunkach nowoczesnej struktury społecznej prawo zaczyna jednak funkcjonować jako system operacyjny stabilizujący znaczenia. W skrajnym stadium stabilizacja społeczna może osiągnąć poziom, na którym prawo przestaje być potrzebne jako instytucja regulacyjna.
I. Prawo jako zwyczaj
Najstarszą formą prawa był zwyczaj społeczny.
Normy nie były jeszcze zapisane ani sformalizowane.
Powstawały w wyniku powtarzających się praktyk wspólnoty.
Schemat:
praktyka społeczna → zwyczaj → norma
Zwyczaj stanowił naturalny mechanizm stabilizacji życia wspólnoty.
W tradycjach prawnych wielu kultur normy zwyczajowe poprzedzały powstanie instytucji państwowych i systemów sądowych.¹
II. Prawo instytucjonalne
Rozwój społeczeństw doprowadził do powstania instytucjonalnego systemu prawa.
Normy zostały skodyfikowane, a ich stosowanie powierzono wyspecjalizowanym instytucjom.
Schemat:
norma → instytucja → wyrok
Prawo stało się narzędziem stabilizacji konfliktów społecznych.
W nowoczesnych teoriach prawa zakładano, że normy powinny regulować rzeczywiste działania osób w świecie społecznym.
III. Zmienna treść prawa natury
W refleksji filozoficznej pojawiło się przekonanie, że prawo nie jest strukturą całkowicie statyczną.
Rudolf Stammler wskazywał, że prawo naturalne posiada:
niezmienną formę
i zmienną treść.
Forma prawa naturalnego pozostaje stała, natomiast jego treść zależy od warunków życia społecznego.²
IV. Prawo operacyjne
W nowoczesnych systemach prawnych prawo zaczyna funkcjonować jako system operacyjny stabilizujący znaczenia normatywne.
Interpretacja normy przestaje być jedynie aktem poznawczym.
Staje się operacją proceduralną.
Schemat:
interpretacja → procedura → stabilizacja
Prawo przestaje być wyłącznie systemem regulującym rzeczywistość.
Staje się systemem operacji stabilizujących porządek społeczny.
V. Stabilizacja strukturalna
W pewnych warunkach stabilizacja społeczna może osiągnąć poziom, w którym zachowania jednostek stają się przewidywalne bez bezpośredniej interwencji instytucji prawnych.
Struktura społeczna przejmuje funkcję normatywną.
Schemat:
struktura społeczna → stabilizacja → brak konfliktu
W takim układzie prawo zaczyna tracić swoją funkcję regulacyjną.
VI. Redundancja prawa
Ostatecznym stadium ewolucji może być sytuacja, w której prawo staje się redundantne.
Normy nie muszą być egzekwowane, ponieważ zachowania społeczne są już zgodne z ustaloną strukturą.
Prawo staje się historycznym etapem organizacji społeczeństwa.
VII. Porządek bez prawa
Paradoks tej sytuacji można wyrazić poprzez zdanie przypisywane refleksji nad symulacją społeczną:
„Gdzie nic nie stoi na swoim miejscu, tam rządzi chaos.
A gdzie na koniecznym miejscu niczego nie ma, tam rządzi porządek.”³
Porządek społeczny nie musi być utrzymywany przez instytucje normatywne, jeśli stabilizacja strukturalna osiągnie odpowiedni poziom.
Konkluzja
Ewolucja prawa może zostać przedstawiona jako proces przechodzenia przez cztery etapy:
zwyczaj
↓
prawo instytucjonalne
↓
prawo operacyjne
↓
redundancja prawa
Prawo powstaje jako narzędzie stabilizacji konfliktów społecznych.
Jednak w skrajnym stadium stabilizacji strukturalnej może stać się zbędne dla własnego uzasadnienia.
Przypisy
H. J. Berman, Law and Revolution, Harvard University Press 1983.
Rudolf Stammler, The Theory of Justice, New York 1925.
Jean Baudrillard, Simulacres et Simulation, Paris 1981.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)