Quaestio: Utrum universale sit prius exemplari

Objectiones

Obiectio 1.

Wydaje się, że tak, ponieważ — jak utrzymuje Plato — to, co ogólne (idea), jest bardziej realne i uprzednie wobec rzeczy jednostkowych. Zatem uniwersalium jest wcześniejsze od egzemplarza.

Obiectio 2.

Ponadto, bez uprzedniej formy ogólnej nie byłoby możliwe rozpoznanie czegokolwiek jako „takiego samego”. Skoro rozpoznanie wymaga typu, typ musi być wcześniejszy.

Obiectio 3.

Dalej, nauka operuje ogólnościami (prawami), a nie jednostkami; to, co jest przedmiotem wiedzy, wydaje się więc wcześniejsze od przypadków jednostkowych.

Sed contra

Przeciw temu stoi stanowisko Aristotle:

**to, co jednostkowe, jest pierwsze w porządku istnienia (prius quoad esse)**¹.

Respondeo dicendum quod

Należy rozróżnić trzy porządki pierwszeństwa:

1. Prius quoad esse (w porządku istnienia)

Egzemplarz jest pierwszy.

Ponieważ:

esse aktualizuje to, co konkretne,

akt istnienia dotyczy bytu jednostkowego,

uniwersalium nie posiada własnego aktu istnienia.

Zatem:

bez egzemplarza nie ma nic, co mogłoby być ujęte jako ogólne.

2. Prius quoad cognitionem (w porządku poznania)

Uniwersalium jest pierwsze funkcjonalnie.

Ponieważ:

rozpoznanie wymaga podobieństwa,

podobieństwo wymaga wzorca,

wzorzec ma charakter ogólny.

Jednak:

pierwszeństwo to nie jest bytowe, lecz operacyjne.

3. Prius quoad operationem (w porządku działania)

Uniwersalium jest wtórne, ale konieczne.

Ponieważ:

powstaje przez selekcję i powtarzalność,

działa jako narzędzie klasyfikacji i decyzji,

umożliwia reprodukcję praktyk (prawo, nauka, polityka).

Conclusio

Universale non est prius exemplari simpliciter, sed:

exemplare est prius quoad esse,

universale est prius quoad cognitionem et operationem.

(Uniwersalium nie jest wcześniejsze od egzemplarza w sensie bezwzględnym, lecz: egzemplarz jest pierwszy w istnieniu, a uniwersalium jest pierwsze w poznaniu i działaniu.)

Ad objectiones

Ad 1.

Stanowisko platońskie reifikuje uniwersalia. W analizie operacyjnej ogólność nie wymaga bytu samoistnego, lecz powtarzalności ujęcia.

Ad 2.

Rozpoznanie rzeczywiście zakłada wzorzec, ale wzorzec powstaje na podstawie wielu egzemplarzy — nie poprzedza ich ontologicznie.

Ad 3.

Nauka operuje ogólnościami, lecz ich ważność zależy od odniesienia do egzemplarzy i ich reprodukcji.

Najmocniejsze zdanie

Egzemplarz istnieje pierwszy — uniwersalium działa później.

To nie typ rodzi egzemplarz — to egzemplarze rodzą typ, który potem nimi rządzi.

???? Formuła syntetyczna

exemplare → powtarzalność → universale → operacja