Abstrakt
Artykuł analizuje problem meta-semantycznych warunków nauki, czyli pytanie o to, co właściwie oznacza samo „znaczenie” w obrębie teorii naukowych. Punktem wyjścia jest teza, że nauka nie zakłada wyłącznie możliwości znaku i reprezentacji, lecz również określoną koncepcję samego sensu. W konsekwencji konflikty naukowe mogą przebiegać nie tylko na poziomie danych lub teorii, ale również na poziomie meta-semantycznych założeń organizujących możliwość znaczenia. Tekst rozwija problem:
relacji między znakiem a światem,
historycznej modalności sensu,
interpretacji naukowej,
oraz nieredukowalności znaczenia.
Analizie poddano koncepcje Putnama, Kripkego, Quine’a, Derridy, Peirce’a oraz Luhmanna, argumentując, że nauka operuje na historycznie rekonfigurowanych strukturach sensu, których sama nie może całkowicie ugruntować.
1. Wprowadzenie
Klasyczna filozofia nauki zakładała, że:
teoria odnosi się do rzeczywistości,
pojęcia posiadają znaczenie,
a język umożliwia reprezentację świata¹.
Znacznie rzadziej pytano jednak:
czym właściwie jest samo znaczenie?
Powstaje bowiem problem bardziej fundamentalny:
zanim teoria zacznie opisywać świat,
musi już istnieć:
możliwość sensu,
interpretacji,
oraz relacji znaczącej.
Niniejszy tekst proponuje:
meta-semantyczne ujęcie nauki,
zgodnie z którym:
nauka nie operuje wyłącznie na znakach,
lecz również na historycznie organizowanych koncepcjach samego znaczenia.
2. Problem znaczenia
2.1. Znaczenie jako ukryte założenie nauki
Każda teoria naukowa zakłada:
że pojęcia coś znaczą,
że symbole odnoszą się do rzeczywistości,
oraz że komunikacja naukowa posiada minimalną stabilność sensu.
Jednak:
samo „znaczenie”
zwykle nie jest explicite analizowane przez teorię.
2.2. Meta-semantyka
Meta-semantyka pyta:
nie o to, co oznacza znak,
lecz:
co sprawia,
że znak może w ogóle coś znaczyć.
To przesuwa problem:
z poziomu teorii,
na poziom warunków możliwości sensu.
3. Putnam i problem znaczenia
3.1. „Meaning ain’t in the head”
Hilary Putnam argumentował, że:
znaczenie nie znajduje się wyłącznie „w głowie”².
Znaczenie:
zależy od:
środowiska,
praktyki językowej,
wspólnoty,
oraz relacji systemowych.
3.2. Twin Earth
Eksperyment myślowy „Twin Earth” pokazuje, że:
dwa identyczne doświadczenia fenomenologiczne
mogą odnosić się do różnych struktur znaczeniowych³.
Na Ziemi:
„woda” = H₂O.
Na Twin Earth:
„woda” = XYZ.
Mieszkańcy:
używają tego samego słowa,
posiadają podobne doświadczenia,
jednak:
znaczenie nie jest identyczne.
4. Kripke i stabilizacja odniesienia
4.1. Sztywna desygnacja
Saul Kripke argumentował, że nazwy naturalne:
posiadają sztywną desygnację⁴.
„Woda”:
odnosi się do H₂O
we wszystkich możliwych światach.
4.2. Problem sensu
Jednak:
nawet przy stabilnym odniesieniu,
nie istnieje pełna stabilność rozumienia.
To samo pojęcie:
może funkcjonować w różnych modalnościach sensu:
chemicznej,
biologicznej,
fenomenologicznej,
ekologicznej,
politycznej.
Powstaje więc różnica między:
stabilnością odniesienia,
a:
zmiennością modalności znaczenia.
5. Quine i nieokreśloność znaczenia
Willard Van Orman Quine argumentował, że:
znaczenie nie posiada jednej absolutnej interpretacji⁵.
Słynny przykład:
„gavagai”
pokazuje, że:
nie można jednoznacznie ustalić,
co dokładnie oznacza znak.
Możliwe interpretacje:
„królik”,
„część królika”,
„moment króliczy”,
„manifestacja królikowatości”.
Znaczenie:
okazuje się strukturalnie niedookreślone.
6. Derrida i nieskończoność sensu
Jacques Derrida argumentował, że:
znak nigdy nie posiada całkowicie obecnego znaczenia⁶.
Każde znaczenie:
odsyła do kolejnych znaków,
tworząc nieskończoną strukturę różnicy (différance).
To prowadzi do:
meta-semantycznej niezupełności sensu.
7. Nauka jako system stabilizacji znaczenia
7.1. Luhmann
Niklas Luhmann rozumiał naukę jako system komunikacyjny⁷.
System:
nie eliminuje wieloznaczności,
lecz:
stabilizuje operacyjnie określone sensy.
7.2. Stabilność jako efekt systemowy
Znaczenie naukowe:
nie jest absolutnie dane,
lecz:
reprodukowane przez:
metodologię,
edukację,
instytucje,
i praktykę komunikacyjną.
8. Mechanika kwantowa i meta-semantyka
8.1. Funkcja falowa
Mechanika kwantowa:
ujawnia radykalny problem znaczenia teorii.
Czy funkcja falowa oznacza:
rzeczywistość,
wiedzę,
informację,
prawdopodobieństwo,
czy wyłącznie formalizm matematyczny?
8.2. Konflikty interpretacyjne
Interpretacje mechaniki kwantowej:
różnią się:
nie tylko ontologią,
lecz:
meta-semantyką samego sensu teorii.
Spór dotyczy:
tego,
co znaczy „opis rzeczywistości”.
9. Meta-semantyczna modalność nauki
Znaczenie:
nie jest stabilnym fundamentem,
lecz:
historycznie rekonfigurowaną modalnością interpretacji.
Zmianom podlega:
nie tylko teoria,
ale:
samo rozumienie tego,
co znaczy „znaczyć”.
10. Niezupełność znaczenia
Najbardziej radykalna konsekwencja brzmi:
znaczenie samo wymaga kolejnego znaczenia.
Nie istnieje:
całkowicie ostateczny poziom sensu,
ani absolutnie stabilny fundament interpretacji.
Powstaje:
autoreferencyjna rekursja meta-semantyczna.
11. Wnioski
Nauka:
nie zakłada wyłącznie możliwości znaku,
lecz również określoną koncepcję samego znaczenia.
Konflikty naukowe:
mogą przebiegać:
nie tylko na poziomie teorii,
lecz również na poziomie meta-semantycznych warunków sensu.
Znaczenie:
okazuje się:
historyczne,
modalne,
relacyjne,
oraz autoreferencyjnie niezupełne.
W konsekwencji:
nauka nie jest wyłącznie systemem opisu świata,
lecz również systemem produkcji i stabilizacji modalności znaczenia.
Przypisy
Karl Popper, The Logic of Scientific Discovery (London: Routledge, 1959).
Hilary Putnam, “The Meaning of ‘Meaning’,” in Mind, Language and Reality (Cambridge: Cambridge University Press, 1975).
Hilary Putnam, “The Meaning of ‘Meaning’.”
Saul Kripke, Naming and Necessity (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1980).
Willard Van Orman Quine, Word and Object (Cambridge, MA: MIT Press, 1960).
Jacques Derrida, Of Grammatology (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1976).
Niklas Luhmann, Die Wissenschaft der Gesellschaft (Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1990).
Bibliografia
Derrida, Jacques. Of Grammatology. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1976.
Kripke, Saul. Naming and Necessity. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1980.
Luhmann, Niklas. Die Wissenschaft der Gesellschaft. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1990.
Popper, Karl. The Logic of Scientific Discovery. London: Routledge, 1959.
Putnam, Hilary. “The Meaning of ‘Meaning’.” In Mind, Language and Reality. Cambridge: Cambridge University Press, 1975.
Quine, Willard Van Orman. Word and Object. Cambridge, MA: MIT Press, 1960.
Komentarze
Pokaż komentarze (3)