Abstrakt
Artykuł stanowi metodologiczne wprowadzenie do ogólnej teorii organizacji gier zespołowych. Punktem wyjścia są aksjomaty logodygmatu opisujące system jako organizację relacji reprodukujących przestrzeń możliwości. Na tej podstawie autor proponuje zmianę klasycznej perspektywy analizy sportów zespołowych. Zamiast traktować grę jako zbiór działań indywidualnych zawodników lub realizację określonych schematów taktycznych, proponuje interpretację, zgodnie z którą podstawowym przedmiotem organizacji jest pole możliwości systemu. Tak rozumiana taktyka modalna nie stanowi kolejnego modelu gry w piłkę nożną, lecz próbę sformułowania ogólnej teorii organizacji działań zespołowych.
Słowa kluczowe: logodygmat, system, organizacja, przestrzeń możliwości, taktyka modalna, autopoiesis, gry zespołowe.
1. Dlaczego potrzebna jest nowa teoria?
Od ponad stu lat rozwój sportów zespołowych przebiega głównie poprzez doskonalenie metod treningowych, przygotowania motorycznego oraz taktyki gry. Powstawały kolejne systemy ustawień, modele pressingu, organizacji obrony czy budowania ataku.
Większość tych koncepcji odpowiadała jednak przede wszystkim na pytanie:
Jak należy grać?
Znacznie rzadziej podejmowano próbę odpowiedzi na pytanie bardziej fundamentalne:
Czym właściwie jest organizacja gry?
Jeżeli bowiem taktyka ma charakter naukowy, powinna zostać oparta na bardziej ogólnych zasadach niż pojedyncze rozwiązania stosowane w piłce nożnej, koszykówce czy piłce ręcznej.
2. Od systemu do gry
Punktem wyjścia proponowanej teorii są aksjomaty logodygmatu.
Przyjmują one, że system nie jest zbiorem elementów, lecz organizacją relacji umożliwiających reprodukcję przestrzeni możliwości.
Z tego założenia wynika ważna konsekwencja.
Jeżeli każda gra zespołowa stanowi system, to jej podstawowym zadaniem nie jest jedynie wykonywanie działań technicznych.
Jej podstawowym zadaniem jest organizowanie własnej przestrzeni możliwości oraz jednoczesne ograniczanie przestrzeni możliwości przeciwnika.
Tak rozumiana organizacja poprzedza wszystkie rozwiązania taktyczne.
3. Gry zespołowe jako systemy operacyjne
Piłka nożna, koszykówka, piłka ręczna, hokej czy rugby różnią się:
liczbą zawodników,
wielkością boiska,
przepisami,
charakterem kontaktu fizycznego.
Łączy je jednak wspólna właściwość.
Każda z tych dyscyplin wymaga nieustannego organizowania relacji pomiędzy zawodnikami w zmieniającej się przestrzeni.
Oznacza to, że przedmiotem analizy nie powinny być wyłącznie przepisy poszczególnych gier.
Przedmiotem analizy powinny być uniwersalne mechanizmy organizacji.
4. Przestrzeń możliwości jako podstawowy przedmiot taktyki
W klasycznej teorii sportu centralną kategorią pozostają:
piłka,
zawodnik,
ruch.
W proponowanym modelu podstawową kategorią staje się przestrzeń możliwości.
Każde działanie zawodnika:
otwiera pewne możliwości,
zamyka inne możliwości,
zmienia organizację całego systemu.
Podanie nie jest wyłącznie przemieszczeniem piłki.
Jest reorganizacją pola możliwości.
Pressing nie jest jedynie próbą odbioru piłki.
Jest ograniczaniem możliwości przeciwnika.
Taktyka przestaje być zbiorem schematów.
Staje się teorią organizacji możliwości.
5. Od pozycji do funkcji
Klasyczne systemy taktyczne opisują role zawodników poprzez zajmowane pozycje.
Taktyka modalna proponuje zmianę perspektywy.
Podstawową jednostką organizacji staje się funkcja.
Ta sama funkcja może być realizowana przez różnych zawodników.
Ten sam zawodnik może realizować różne funkcje w zależności od organizacji całego systemu.
O trwałości drużyny nie decyduje więc niezmienność pozycji.
Decyduje zdolność reprodukcji funkcji.
6. Organizacja jako proces autopojetyczny
Każda gra zespołowa przebiega w warunkach ciągłych zakłóceń.
Strata piłki, pressing, zmiana ustawienia przeciwnika czy błąd techniczny powodują konieczność reorganizacji.
Dlatego drużyna nie może być rozumiana jako układ statyczny.
Stanowi system autopojetyczny, który nieustannie odtwarza własną organizację.
Taktyka nie polega wyłącznie na realizacji wcześniej przygotowanych schematów.
Polega przede wszystkim na zdolności reprodukowania struktury mimo zmieniających się warunków gry.
7. Taktyka modalna jako teoria ogólna
Na tym tle taktyka modalna nie jest kolejnym systemem ustawienia zawodników.
Nie proponuje nowego wariantu 1–4–3–3 ani odmiennego modelu pressingu.
Jej celem jest opisanie uniwersalnych zasad organizacji obowiązujących we wszystkich grach zespołowych.
Do zasad tych należą między innymi:
organizacja pola możliwości,
reprodukcja funkcji systemowych,
redukcja możliwości przeciwnika,
optymalizacja relacji przestrzennych,
zarządzanie czasem decyzji,
stabilizacja organizacji w warunkach zakłóceń.
Dopiero na tej podstawie mogą powstawać konkretne rozwiązania charakterystyczne dla poszczególnych dyscyplin.
8. Od teorii do praktyki
Każda teoria organizacji powinna prowadzić do praktycznych konsekwencji.
W przypadku taktyki modalnej oznacza to możliwość projektowania:
organizacji ataku,
organizacji obrony,
faz przejściowych,
stałych fragmentów gry,
systemów motywacyjnych,
modeli komunikacji,
algorytmów zachowań zawodników.
Taktyka modalna nie zastępuje treningu technicznego ani przygotowania motorycznego.
Tworzy natomiast ogólne ramy organizacyjne, w których technika i przygotowanie fizyczne mogą zostać wykorzystane z większą efektywnością.
Zakończenie
Aksjomaty logodygmatu prowadzą do zasadniczej zmiany sposobu rozumienia gier zespołowych.
Przedmiotem organizacji przestaje być wyłącznie ruch zawodników.
Przedmiotem organizacji staje się przestrzeń możliwości reprodukowana przez cały system.
W konsekwencji taktyka modalna nie jest teorią piłki nożnej, koszykówki czy hokeja.
Jest próbą stworzenia ogólnej teorii organizacji działań zespołowych, z której dopiero wyprowadzane są szczegółowe modele poszczególnych dyscyplin sportu.
Można zatem sformułować tezę programową:
Taktyka nie jest zbiorem schematów gry. Taktyka jest nauką o organizacji przestrzeni możliwości w systemach współdziałających i konkurujących ze sobą. Sport zespołowy stanowi jedynie najbardziej przejrzyste laboratorium pozwalające badać te uniwersalne mechanizmy organizacyjne.
W takim ujęciu piłka nożna przestaje być wyłącznie dyscypliną sportową. Staje się modelem badawczym dla ogólnej teorii systemów operacyjnych, w której relacje, funkcje i przestrzeń możliwości odgrywają rolę bardziej podstawową niż same elementy systemu.
Komentarze
Pokaż komentarze