Abstrakt
W dyskusjach nad modalną teorią organizacji gier zespołowych pojawia się pytanie, czy proponowana koncepcja stanowi nową teorię taktyki, alternatywę dla istniejących modeli matematycznych, czy jedynie nowy sposób interpretacji znanych zjawisk. Artykuł podejmuje próbę uporządkowania tych zagadnień poprzez rozróżnienie trzech poziomów opisu: logodygmatu jako poziomu aksjomatycznego, modalnej teorii organizacji jako poziomu ogólnego oraz taktyki modalnej jako poziomu aplikacyjnego. Taka struktura pozwala umiejscowić piłkę nożną jako laboratorium badawcze ogólniejszej teorii organizacji.
Słowa kluczowe: logodygmat, metodologia, organizacja, przestrzeń możliwości, taktyka modalna, gry zespołowe.
1. Problem metodologiczny
Nowe koncepcje naukowe często spotykają się z pytaniem:
Co właściwie jest nowe?
Pytanie to jest uzasadnione.
W piłce nożnej od dziesięcioleci rozwijane są:
systemy gry,
modele pressingu,
analiza danych,
teoria przestrzeni,
modele matematyczne,
teoria układów dynamicznych.
Celem modalnej teorii organizacji nie jest zastąpienie tych osiągnięć.
Jej celem jest opisanie poziomu organizacyjnego, który pozostaje wspólny dla wszystkich tych podejść.
2. Poziom pierwszy – logodygmat
Logodygmat stanowi poziom aksjomatyczny.
Nie opisuje piłki nożnej.
Nie opisuje nawet sportu.
Odpowiada na najbardziej ogólne pytania:
czym jest system?
czym jest organizacja?
czym jest przestrzeń możliwości?
jakie własności posiada organizacja?
Na tym poziomie nie istnieją jeszcze:
zawodnicy,
trenerzy,
piłka,
boisko.
Istnieją wyłącznie ogólne zasady organizacji.
Przykład
Logodygmat nie mówi:
„skrzydłowy powinien rozszerzyć grę”.
Mówi jedynie:
„system może zwiększać lub zmniejszać własną przestrzeń możliwości”.
To twierdzenie może odnosić się równie dobrze do:
drużyny piłkarskiej,
przedsiębiorstwa,
organizmu biologicznego,
systemu prawnego.
3. Poziom drugi – modalna teoria organizacji
Na drugim poziomie pojawia się organizacja konkretnego systemu.
Nie interesuje nas jeszcze konkretna dyscyplina sportu.
Interesuje nas sposób organizowania przestrzeni możliwości.
Na tym poziomie definiowane są między innymi:
operatory organizacyjne,
procesy reprodukcji,
synteza operacyjna,
organizacja poznania,
niepełna obserwowalność.
Są to pojęcia ogólne.
Nie należą wyłącznie do piłki nożnej.
Przykład
Operator ekspansji oznacza zwiększenie przestrzeni możliwości.
Nie wiadomo jeszcze, czy dotyczy:
podania diagonalnego,
manewru wojskowego,
decyzji przedsiębiorstwa,
reorganizacji procesu produkcyjnego.
Znana jest jedynie jego funkcja organizacyjna.
4. Poziom trzeci – taktyka modalna
Dopiero na trzecim poziomie teoria zostaje zastosowana do konkretnej gry.
Tutaj pojawiają się:
zawodnicy,
trenerzy,
pressing,
kontratak,
gra pozycyjna,
stałe fragmenty gry.
Taktyka modalna nie tworzy nowych praw organizacji.
Wykorzystuje prawa sformułowane wcześniej.
Przykład
Podanie diagonalne.
Klasyczna interpretacja
Zmiana strony gry.
Interpretacja modalna
Realizacja operatora ekspansji prowadząca do zwiększenia przestrzeni możliwości oraz reorganizacji relacji pomiędzy zawodnikami.
5. Dlaczego potrzebne są trzy poziomy?
Bez logodygmatu teoria pozostaje zbiorem obserwacji sportowych.
Bez teorii organizacji logodygmat pozostaje zbiorem abstrakcyjnych aksjomatów.
Bez zastosowania do piłki nożnej teoria nie może zostać zweryfikowana.
Poszczególne poziomy pełnią więc odmienne funkcje.
6. Piłka nożna jako laboratorium badawcze
W proponowanym modelu piłka nożna nie stanowi jedynego przedmiotu teorii.
Stanowi laboratorium.
Na boisku można obserwować:
organizację przestrzeni,
procesy poznawcze,
transformacje możliwości,
reprodukcję systemu.
Pozwala to testować ogólniejsze twierdzenia dotyczące organizacji.
Przykład
Zmiana strony gry.
Na poziomie taktycznym:
zmiana kierunku ataku.
Na poziomie organizacyjnym:
operator ekspansji.
Na poziomie logodygmatu:
zwiększenie przestrzeni możliwości systemu.
Jedno zdarzenie opisane zostaje na trzech poziomach jednocześnie.
7. Relacja do istniejących teorii
Modalna teoria organizacji nie zastępuje:
teorii układów dynamicznych,
teorii grafów,
analizy danych,
klasycznej teorii taktyki.
Może natomiast dostarczać wspólnego języka interpretacyjnego dla wyników uzyskiwanych przez te dyscypliny.
Matematyka opisuje jak zmienia się stan systemu.
Teoria modalna pyta dlaczego określone transformacje organizacyjne zwiększają lub zmniejszają przestrzeń możliwości.
Zakończenie
Rozróżnienie poziomu aksjomatycznego, organizacyjnego i aplikacyjnego pozwala uporządkować zakres modalnej teorii organizacji.
Logodygmat formułuje ogólne zasady organizacji.
Modalna teoria organizacji opisuje mechanizmy transformacji przestrzeni możliwości.
Taktyka modalna wykorzystuje te mechanizmy w konkretnej grze zespołowej.
Można zatem sformułować następującą zasadę metodologiczną:
Im bardziej ogólny poziom teorii, tym mniej odnosi się on do konkretnej dyscypliny sportowej. Im bardziej szczegółowy poziom zastosowania, tym większego znaczenia nabierają specyficzne cechy danej gry. Piłka nożna nie jest zatem fundamentem teorii, lecz jednym z jej najbardziej użytecznych pól empirycznej weryfikacji.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)