Podstawowe wymiary organizacji

1. Wprowadzenie

Modalna teoria organizacji zakłada, że skuteczność drużyny piłkarskiej nie wynika z pojedynczych działań zawodników, lecz ze sposobu organizacji całego systemu gry. Aby uporządkować aparat pojęciowy tej teorii, warto odróżnić dwa poziomy opisu.

Pierwszy poziom tworzą podstawowe wymiary organizacji. Są to obszary, którymi zespół może świadomie zarządzać w trakcie gry.

Drugi poziom stanowią własności emergentne organizacji. Nie są one bezpośrednio organizowane, lecz pojawiają się jako rezultat integracji podstawowych wymiarów organizacji.

Takie rozróżnienie pozwala uniknąć utożsamiania przyczyn z ich skutkami oraz nadaje teorii bardziej spójną strukturę.

I. Podstawowe wymiary organizacji

1. Organizacja przestrzeni

Najbardziej podstawowym zadaniem drużyny jest organizacja przestrzeni boiska.

Obejmuje ona między innymi:

szerokość ustawienia,

głębokość,

odległości pomiędzy zawodnikami,

organizację sektorów boiska,

organizację przestrzeni możliwości.

Każda decyzja przestrzenna wpływa na liczbę dostępnych wariantów dalszej gry.

2. Organizacja czasu

Czas nie jest wyłącznie miarą długości meczu.

Staje się zasobem organizacyjnym.

Drużyna organizuje:

moment rozpoczęcia ataku,

tempo rozegrania,

długość utrzymywania piłki,

rytm pressingu,

czas potrzebny na reorganizację.

Organizacja czasu umożliwia świadome zarządzanie rytmem gry.

3. Organizacja informacji

Każdy zawodnik nieustannie odbiera oraz przekazuje informacje.

Organizacja informacji obejmuje:

obserwację boiska,

komunikację,

sygnały niewerbalne,

rozpoznawanie zamiarów przeciwnika,

przewidywanie rozwoju sytuacji.

Sprawność organizacji informacji determinuje jakość podejmowanych decyzji.

4. Organizacja relacji

Piłka nożna jest grą relacyjną.

Przedmiotem organizacji są relacje pomiędzy zawodnikami.

Tworzą je między innymi:

linie podań,

asekuracja,

współpraca formacji,

zależności pomiędzy sektorem piłki a sektorem zabezpieczenia.

Organizacja relacji decyduje o spójności całego zespołu.

5. Organizacja synchronizacji

Synchronizacja nie oznacza wykonywania identycznych działań.

Oznacza wykonywanie różnych działań we właściwym momencie.

Synchronizacji podlegają między innymi:

pressing,

wyjście do ataku,

przesuwanie całej formacji,

zmiana kierunku gry,

reakcja po stracie piłki.

Synchronizacja integruje działania wszystkich zawodników.

6. Organizacja autonomii

Każdy zawodnik pozostaje autonomicznym uczestnikiem gry.

Nie istnieje możliwość centralnego sterowania wszystkimi decyzjami.

Organizacja polega zatem na takim przygotowaniu zawodników, aby ich indywidualne decyzje pozostawały zgodne z organizacją całego zespołu.

Autonomia nie jest przeciwieństwem organizacji.

Jest jednym z jej podstawowych warunków.

7. Organizacja zasobów

Każda drużyna dysponuje ograniczonymi zasobami.

Do najważniejszych należą:

energia zawodników,

koncentracja,

liczba dostępnych zawodników,

czas meczu,

możliwości techniczne.

Skuteczność zależy od sposobu wykorzystania tych zasobów.

II. Własności emergentne organizacji

1. Przestrzeń możliwości

W wyniku organizacji przestrzeni, czasu, relacji oraz informacji powstaje określona przestrzeń możliwości działania.

Nie jest ona organizowana bezpośrednio.

Stanowi rezultat wcześniejszych procesów organizacyjnych.

2. Proces poznawczy drużyny

Drużyna nie posiada jednego wspólnego mózgu.

Mimo to może funkcjonować jako zintegrowany system poznawczy.

Proces poznawczy całego zespołu wyłania się z organizacji informacji, relacji oraz synchronizacji.

3. Przewaga organizacyjna

Przewaga organizacyjna nie jest pojedynczym elementem gry.

Powstaje jako efekt właściwej integracji wszystkich podstawowych wymiarów organizacji.

Drużyna osiąga przewagę nie dlatego, że szybciej lub więcej biega lub dłużej utrzymuje piłkę.

Przewagę uzyskuje dlatego, że skuteczniej organizuje własny system.

4. Adaptacyjność

Skuteczna organizacja umożliwia ciągłe dostosowywanie się do zmieniającej się sytuacji boiskowej.

Adaptacyjność nie stanowi odrębnego działania.

Jest rezultatem sprawnej organizacji całego systemu.

5. Reprodukcja organizacji

Najwyższym poziomem organizacji jest zdolność zespołu do odtwarzania własnej struktury mimo nieustannych zakłóceń.

Po każdej zmianie sytuacji drużyna ponownie organizuje:

przestrzeń,

relacje,

czas,

synchronizację.

Reprodukcja organizacji zapewnia ciągłość funkcjonowania systemu przez cały mecz.

Zakończenie

Modalna teoria organizacji proponuje odejście od klasycznego opisu piłki nożnej opartego na technice, taktyce i przygotowaniu motorycznym. Przedmiotem analizy staje się organizacja systemu gry.

Podstawowe wymiary organizacji określają, czym drużyna świadomie zarządza podczas meczu. Własności emergentne opisują natomiast efekty powstające w wyniku integracji tych wymiarów.

Tak rozumiana piłka nożna przestaje być wyłącznie zbiorem działań technicznych i taktycznych. Staje się dynamicznym systemem organizacyjnym, w którym przewaga jest własnością wyłaniającą się z jakości organizacji całego zespołu.