Abstrakt
Artykuł stanowi krytyczną rekonstrukcję wcześniejszej koncepcji „Ogólnej teorii organizacji przestrzeni możliwości”. Punktem wyjścia jest teza, że rozwój logodygmatu ujawnił ograniczenia pierwotnego ujęcia, w którym przestrzeń możliwości pełniła funkcję podstawowej kategorii organizacyjnej. Kolejne analizy dotyczące czasu modalnego, operatorów widzialności, organizacji pomiaru oraz relacyjnej natury modeli naukowych prowadzą do bardziej ogólnego wniosku: podstawowym przedmiotem badań nie jest organizacja przestrzeni możliwości, lecz organizacja relacji. Przestrzeń możliwości okazuje się jedynie jednym z wymiarów tej organizacji. Artykuł proponuje nową architekturę logodygmatu, w której organizacja relacji staje się kategorią centralną, integrującą wcześniejsze wyniki badań.
Słowa kluczowe: logodygmat, organizacja relacji, przestrzeń możliwości, czas modalny, operator widzialności, metaontologia.
1. Wprowadzenie
Pierwsza wersja logodygmatu została sformułowana jako próba opracowania ogólnej teorii organizacji przestrzeni możliwości.
Jej zasadniczą tezą było przekonanie, że funkcjonowanie systemów można wyjaśniać poprzez analizę sposobu organizacji ich przestrzeni możliwości.
Hipoteza ta okazała się użyteczna.
Pozwoliła zastosować wspólny aparat pojęciowy do analizy procesów zachodzących w ekonomii, prawie, biologii oraz grach zespołowych.
Rozwój programu badawczego ujawnił jednak, że przestrzeń możliwości nie stanowi najbardziej ogólnej kategorii organizacyjnej.
Stała się ona jednym z elementów szerszej architektury teoretycznej.
2. Ograniczenia pierwszej wersji teorii
Pierwotna koncepcja przyjmowała w sposób implicytny, że przestrzeń możliwości stanowi podstawowy poziom organizacji.
W praktyce prowadziło to do utożsamiania organizacji systemu z organizacją jego możliwości.
Analizy prowadzone w kolejnych etapach projektu pokazały jednak, że przestrzeń możliwości nie powstaje autonomicznie.
Jest rezultatem wcześniejszej organizacji relacji tworzących system.
Oznacza to, że przestrzeń możliwości posiada charakter wtórny.
Nie jest kategorią pierwotną.
3. Organizacja relacji jako poziom fundamentalny
Najważniejszą zmianą jest przesunięcie punktu ciężkości z organizacji możliwości na organizację relacji.
Każdy system składa się z elementów.
Elementy pozostają względem siebie w określonych relacjach.
Dopiero organizacja tych relacji wyznacza sposób funkcjonowania systemu.
Przestrzeń możliwości stanowi konsekwencję tak zorganizowanej sieci relacyjnej.
Można zapisać tę zależność następująco.
Elementy
↓
Relacje
↓
Organizacja relacji
↓
Przestrzeń możliwości
↓
Aktualizacja
↓
Zdarzenia
Zmiana ta ma charakter ontologiczny.
Przedmiotem teorii przestaje być sama przestrzeń możliwości.
Staje się nim architektura relacji, z której przestrzeń możliwości emerguje.
4. Włączenie czasu modalnego
Pierwsza wersja teorii miała charakter przede wszystkim statyczny.
Opisywała organizację istniejącej przestrzeni możliwości.
Dalsze badania wykazały jednak, że organizacja podlega nieustannej reorganizacji.
Sekwencja reorganizacji prowadzi do powstania czasu modalnego.
Czas nie jest więc niezależnym wymiarem rzeczywistości.
Jest uporządkowanym opisem kolejnych zmian organizacyjnych.
Organizacja relacji obejmuje zatem nie tylko strukturę przestrzenną, lecz również strukturę temporalną.
5. Operatory widzialności i organizacja poznania
Kolejnym etapem rozwoju teorii było wprowadzenie pojęcia operatora widzialności.
Przykład geoidy pokazał, że nauka nie obserwuje bezpośrednio organizacji systemów.
Obserwuje ich reprezentacje konstruowane za pomocą modeli.
Model nie jest prostą kopią rzeczywistości.
Stanowi operator umożliwiający ujawnienie określonego poziomu organizacji.
Rozwój ten rozszerzył logodygmat z poziomu ontologii na poziom epistemologii.
Organizacja dotyczy nie tylko świata.
Dotyczy również sposobów jego poznawania.
6. Organizacja pomiaru
Podobne przesunięcie nastąpiło w analizie relacji pomiędzy materią i liczbą.
Pierwotny model:
Stan materialny
↓
Pomiar
↓
Liczba
okazał się niewystarczający.
Obecnie bardziej adekwatny wydaje się model:
Organizacja badanego systemu
↓
Operator pomiarowy
↓
Reprezentacja
Liczba nie opisuje bezpośrednio materii.
Opisuje rezultat określonej organizacji procesu pomiarowego.
Jakość informacji zależy zatem od zgodności organizacji badanego systemu z organizacją procesu reprezentacji.
7. Ku ogólnej teorii organizacji relacji
Przedstawione rozszerzenia prowadzą do wspólnego wniosku.
Przestrzeń możliwości, czas modalny, modele poznawcze, pomiary oraz procesy decyzyjne nie są odrębnymi kategoriami.
Stanowią różne aspekty organizacji relacji.
Relacje mogą mieć charakter:
przestrzenny,
temporalny,
informacyjny,
energetyczny,
normatywny,
ekonomiczny,
społeczny,
decyzyjny.
Każdy system istnieje dzięki określonej architekturze tych relacji.
Zmiana organizacji relacji prowadzi do zmiany przestrzeni możliwości, przebiegu czasu modalnego oraz sposobów reprezentacji systemu.
8. Zmiana architektury logodygmatu
Rozwój teorii można przedstawić jako kolejne poziomy uogólnienia.
Organizacja przestrzeni możliwości
↓
Organizacja systemu
↓
Organizacja relacji
↓
Organizacja poznania
↓
Ogólna teoria organizacji relacji
Każdy kolejny etap zachowuje osiągnięcia wcześniejszego.
Jednocześnie ujawnia jego ograniczenia oraz rozszerza zakres wyjaśnianych zjawisk.
Nie jest to więc zastępowanie jednej teorii drugą.
Jest to proces stopniowego uogólniania programu badawczego.
9. Konsekwencje metodologiczne
Nowa architektura zmienia również sposób rozumienia modeli naukowych.
Model nie jest oceniany wyłącznie pod względem zgodności z rzeczywistością.
Podstawowym kryterium staje się zakres relacji organizacyjnych, które model potrafi zachować oraz ujawnić.
Rozwój nauki polega więc nie tylko na zwiększaniu dokładności pomiarów.
Polega przede wszystkim na konstruowaniu modeli zdolnych do reprezentowania coraz bogatszych struktur relacyjnych.
10. Wnioski
Krytyczna rekonstrukcja logodygmatu prowadzi do zmiany jego centralnej kategorii.
Pierwotnym przedmiotem badań nie jest już organizacja przestrzeni możliwości.
Staje się nim organizacja relacji.
Przestrzeń możliwości zachowuje swoje znaczenie, lecz jako szczególny przypadek bardziej ogólnej architektury organizacyjnej.
Rozwój logodygmatu można interpretować jako przejście od teorii jednego wymiaru organizacji do teorii integrującej wiele klas relacji: przestrzennych, temporalnych, informacyjnych, energetycznych, normatywnych, ekonomicznych i społecznych.
W tym sensie ogólna teoria organizacji relacji nie odrzuca wcześniejszej teorii organizacji przestrzeni możliwości.
Stanowi jej naturalne uogólnienie i kolejny etap rozwoju programu badawczego.
Komentarze
Pokaż komentarze