Abstrakt
Artykuł przedstawia krytyczną rekonstrukcję koncepcji operatorów organizacyjnych rozwijanej w ramach logodygmatu. Punktem wyjścia jest komentarz blogera KK-54, który wskazuje, że jeżeli system zostaje zdefiniowany przez konkretny układ relacji między elementami, to przestrzeń możliwości nie może być po prostu kolejnym składnikiem tego samego systemu. Pojawienie się przestrzeni możliwości wymaga bowiem wprowadzenia reguł dopuszczalnych przejść, a tym samym zbliża analizowaną strukturę do pojęcia gry. Komentarz prowadzi również do pytania, czy operator organizacyjny nie powinien być utożsamiony z graczem.
W artykule przyjęto, że uwagi te trafnie ujawniają nieostrość wcześniejszej teorii, lecz nie uzasadniają utożsamienia operatora z graczem. Zaproponowano rozróżnienie pomiędzy systemem jako aktualną organizacją relacji, grą jako strukturą dopuszczalnych transformacji, operatorem jako regułą przejścia, ruchem jako konkretną realizacją operatora, graczem jako mechanizmem selekcji oraz rozgrywką jako historią aktualizacji. Przestrzeń możliwości zostaje zdefiniowana jako zbiór stanów osiągalnych z aktualnej organizacji w ramach określonych reguł, ograniczeń, zasobów i warunków otoczenia. Takie ujęcie zachowuje centralne intuicje logodygmatu, lecz przesuwa teorię z bezpośredniej organizacji możliwości ku ogólnej teorii organizacji relacji i ich dopuszczalnych transformacji.
Słowa kluczowe: operator organizacyjny, organizacja relacji, przestrzeń możliwości, system, gra, gracz, ruch, rozgrywka, logodygmat, metaontologia organizacji.
1. Wprowadzenie
Rozwój teorii nie polega wyłącznie na rozszerzaniu jej aparatu pojęciowego. Polega również na ujawnianiu miejsc, w których wcześniejsze pojęcia zostały użyte zbyt szeroko, nieprecyzyjnie albo na niewłaściwym poziomie analizy.
Taką funkcję spełnia komentarz blogera KK-54 do tekstu dotyczącego operatorów organizacyjnych jako operatorów transformacji relacji. Komentator zwraca uwagę, że pytanie o przestrzeń możliwości systemu prowadzi bezpośrednio do pytania o samą istotę systemu. Jeżeli bowiem system zostaje opisany przez konkretne relacje pomiędzy elementami, to opis ten przedstawia określoną aktualność. Nie zawiera jeszcze przestrzeni stanów możliwych.
Wątpliwość ta może zostać sformułowana następująco:
Jeżeli system jest konkretną organizacją relacji, skąd w jego definicji bierze się przestrzeń możliwości?
Komentarz prowadzi następnie do mocniejszej hipotezy: jeżeli pojawia się przestrzeń możliwości, reguły jej aktualizacji oraz wybór pomiędzy dostępnymi przejściami, to być może przedmiotem teorii nie jest już system, lecz gra. W takim ujęciu operator mógłby zostać zinterpretowany jako gracz, a proces transformacji jako granie lub rozgrywka.
Hipoteza ta jest poznawczo produktywna. Ujawnia brakujące ogniwo pomiędzy aktualną organizacją relacji a przestrzenią możliwości. Jednocześnie wymaga krytycznego doprecyzowania. Operator nie jest bowiem tym samym co gracz, podobnie jak reguła przekształcenia nie jest tym samym co podmiot wybierający określone przekształcenie.
Celem artykułu jest zatem:
zrekonstruowanie problemu wskazanego przez KK-54;
oddzielenie aktualnej organizacji systemu od jego struktury modalnej;
wprowadzenie reguł transformacji jako warunku powstania przestrzeni możliwości;
rozróżnienie systemu, gry, operatora, ruchu, gracza, grania i rozgrywki;
przedstawienie piłki nożnej jako jednej z fizycznych reprezentacji ogólniejszej organizacji gry relacyjnej;
określenie konsekwencji tych zmian dla metaontologii organizacji.
2. Problem definicji systemu
W klasycznym ujęciu system jest zwykle rozumiany jako zbiór elementów pozostających w określonych relacjach. Taką definicję można przedstawić schematycznie:
St=⟨Et,Rt,Ot⟩
gdzie:
St – system w chwili t,
Et – zbiór elementów systemu,
Rt – zbiór relacji pomiędzy elementami,
Ot – organizacja (struktura uporządkowania) relacji.
Definicja ta opisuje aktualną konfigurację systemu. Określa, jakie elementy występują, jakie relacje je łączą oraz jak relacje te są uporządkowane.
Nie określa jednak jeszcze:
jakie inne konfiguracje są dostępne,
jakie przejścia pomiędzy nimi są dopuszczalne,
co może spowodować zmianę organizacji,
jakie zasoby są potrzebne do jej przeprowadzenia,
które transformacje są wykluczone,
jakie stany są osiągalne w jednym albo w wielu krokach.
Komentarz KK-54 trafnie wskazuje więc, że nie należy bezpośrednio włączać przestrzeni możliwości do definicji systemu rozumianego jako aktualny układ relacji. Aktualność i możliwość należą do różnych poziomów opisu.
System aktualny odpowiada na pytanie:
Jak relacje są obecnie zorganizowane?
Przestrzeń możliwości odpowiada na pytanie:
W jakie inne organizacje system może przejść?
Drugie pytanie nie może zostać rozstrzygnięte wyłącznie na podstawie statycznego obrazu relacji. Wymaga znajomości reguł transformacji.
3. Brakujące ogniwo: reguły przejścia
We wcześniejszej wersji teorii przyjęto zapis:
St=⟨Et,Rt,Ot⟩
gdzie:
St – system w chwili t,
Et – zbiór elementów systemu,
Rt – zbiór relacji pomiędzy elementami,
Ot – sposób organizacji tych relacji.
Zapis ten jest jednak niepełny. Organizacja, ograniczenia i zasoby nie określają jeszcze, jakie transformacje są dopuszczalne.
Dwa systemy posiadające podobne zasoby i podobną organizację mogą dysponować odmienną przestrzenią możliwości, jeżeli podlegają innym regułom przejścia.
Przykładowo zawodnik znajdujący się w tej samej pozycji przestrzennej może mieć inną możliwość działania w zależności od:
przepisów gry,
fazy spotkania,
tego, czy znajduje się na pozycji spalonej,
posiadania piłki przez drużynę,
przyjętej taktyki,
reguł decyzyjnych zespołu.
Podobnie przedsiębiorstwo posiadające określony kapitał może dysponować odmienną przestrzenią decyzji w zależności od:
obowiązujących umów,
terminów wymagalności zobowiązań,
zasad reprezentacji,
warunków kredytowania,
regulacji prawnych,
wewnętrznych procedur decyzyjnych.
Dlatego do formalizacji należy wprowadzić zbiór dopuszczalnych transformacji:
Tt={T1,T2,…,Tn}
gdzie:
Tt – zbiór dopuszczalnych transformacji (operatorów) systemu.
Przestrzeń możliwości można wówczas określić jako:
Pt=Φ(Ot,Tt,Ct,Zt,Wt)
gdzie:
Pt – przestrzeń możliwości,
Ot – aktualna organizacja relacji,
Tt – zbiór dopuszczalnych transformacji,
Ct – ograniczenia,
Zt – zasoby,
Wt – warunki otoczenia.
Jeszcze bardziej precyzyjny jest zapis odwołujący się do osiągalności:
Pt=Reach(Ot;Tt,Ct,Zt,Wt)
gdzie funkcja Reach oznacza zbiór wszystkich stanów osiągalnych z aktualnej organizacji relacji przy uwzględnieniu dopuszczalnych transformacji, ograniczeń, zasobów oraz warunków otoczenia.
Przestrzeń możliwości jest zatem zbiorem organizacji osiągalnych z aktualnego stanu przy zastosowaniu dopuszczalnych transformacji, z uwzględnieniem zasobów, ograniczeń oraz warunków otoczenia.
4. Przestrzeń możliwości nie należy do systemu w tym samym sensie co relacje
Krytyka KK-54 pozwala uchwycić różnicę pomiędzy systemem aktualnym a jego modalną otoczką.
System aktualny można przedstawić jako punkt w przestrzeni stanów:
St
oznacza aktualny stan systemu.
Przestrzeń możliwości obejmuje natomiast zbiór stanów osiągalnych:
Pt={S′:St⇝S′}
gdzie:
Pt – przestrzeń możliwości,
St – aktualny stan systemu,
S′ – dowolny stan osiągalny z aktualnego stanu systemu,
⇝ – istnienie dopuszczalnej trajektorii przejścia z aktualnego stanu do stanu osiągalnego.
Przestrzeń możliwości nie jest więc kolejnym elementem systemu. Nie znajduje się „wewnątrz” systemu tak jak jego części, zasoby czy aktualne relacje.
Jest strukturą relacyjną wyższego rzędu, określającą:
jakie transformacje są dostępne,
jakie stany można osiągnąć,
jakim kosztem można je osiągnąć,
w jakim czasie mogą zostać osiągnięte,
jakie ryzyko wiąże się z przejściem,
które przejścia są odwracalne,
które prowadzą do utraty tożsamości systemu.
Można ją określić jako modalną otoczkę aktualnej organizacji.
5. Czy pojawienie się przestrzeni możliwości oznacza grę?
Komentarz KK-54 sugeruje, że jeżeli istnieje przestrzeń możliwości, to analizowana struktura jest w istocie grą.
Twierdzenie to jest trafne pod warunkiem odpowiednio szerokiego zdefiniowania gry.
W potocznym znaczeniu gra kojarzy się z:
uczestnikami,
świadomymi decyzjami,
współzawodnictwem,
wynikiem,
wygraną i przegraną.
Takie pojęcie byłoby zbyt wąskie dla metaontologii organizacji.
Gra w znaczeniu organizacyjnym może zostać określona jako:
uporządkowana struktura dopuszczalnych transformacji aktualnej organizacji relacji.
Tak rozumiana gra obejmuje:
aktualny stan;
zbiór dopuszczalnych transformacji;
ograniczenia;
zasoby;
mechanizmy selekcji;
reguły aktualizacji;
kryteria zakończenia albo reprodukcji procesu.
Można ją zapisać jako:
G=⟨S,T,C,Z,A,U⟩
gdzie:
G – gra organizacyjna,
S – zbiór stanów,
T – zbiór dopuszczalnych transformacji,
C – ograniczenia,
Z – zasoby,
A – mechanizm selekcji,
U – reguła aktualizacji.
W takim znaczeniu nie każdy system jest aktualnie rozgrywaną grą, lecz każdy system dynamiczny można analizować jako strukturę transformacyjną posiadającą pewną „gramatykę przejść”.
Pojęcie gry nie zastępuje zatem pojęcia systemu. Opisuje inny jego wymiar.
System wskazuje, co jest zorganizowane.
Gra wskazuje, jak organizacja może się zmieniać.
6. System i gra jako dwa poziomy opisu
Relację pomiędzy systemem a grą można przedstawić następująco:
System = aktualna organizacja relacji
Gra = struktura dopuszczalnych transformacji tej organizacji
System bez reguł transformacji może zostać opisany statycznie. Gra pojawia się dopiero wtedy, gdy uwzględniona zostaje modalność przejść.
Nie oznacza to jednak, że gra jest czymś całkowicie zewnętrznym wobec systemu. Reguły transformacji mogą być:
wpisane w fizyczną organizację systemu,
ustanowione prawnie,
zakodowane biologicznie,
przyjęte instytucjonalnie,
wyuczone społecznie,
zaprogramowane algorytmicznie,
zmienne i rekonstruowane podczas działania.
Gra jest więc organizacją relacji drugiego rzędu: organizacją sposobów, w jakie organizacja pierwszego rzędu może zostać przekształcona.
7. Operator nie jest graczem
Najbardziej radykalna część komentarza KK-54 prowadzi do utożsamienia nowego operatora z graczem. Utożsamienie to jest sugestywne, lecz wymaga odrzucenia.
Operator i gracz należą do różnych poziomów.
Operator
Operator określa sposób transformacji:
Tk:Ot⟶Ot+1
gdzie:
Tk – operator organizacyjny,
Ot – organizacja relacji w chwili t,
Ot+1 – organizacja relacji po zastosowaniu operatora.
Gracz
Gracz wybiera, inicjuje albo kontroluje zastosowanie operatora:
At:Tt⟶Tk
gdzie:
At – mechanizm selekcji (gracz) w chwili t,
Tt – zbiór dopuszczalnych transformacji (operatorów),
Tk – operator wybrany do zastosowania.
Operator odpowiada na pytanie:
Jak może zostać przekształcona organizacja?
Gracz odpowiada na pytanie:
Która z dostępnych transformacji zostanie wybrana?
Gracz nie jest więc operatorem. Jest szczególnym systemem selekcji operatorów.
Rozróżnienie to można ująć następująco:
Gracz
↓ wybiera lub inicjuje
Operator
↓ określa transformację
Ruch
↓ realizuje operator
Organizacja relacji
↓ ulega zmianie
Nowa przestrzeń możliwości
W wielu przypadkach operator może działać bez gracza rozumianego jako świadomy podmiot. Dotyczy to:
procesów fizycznych,
automatycznych sprzężeń zwrotnych,
mutacji biologicznych,
niezamierzonych skutków działań zbiorowych,
algorytmicznych procedur aktualizacji,
reakcji systemu na zmianę otoczenia.
Dlatego gracz jest kategorią szczególną, natomiast operator ma charakter bardziej ogólny.
8. Reguła, operator, ruch i aktualizacja
Wcześniejsza teoria posługiwała się pojęciem operatora zbyt szeroko. Niekiedy operator oznaczał regułę, innym razem mechanizm, działanie albo jego rezultat.
Wersja krytyczna wymaga rozdzielenia czterech poziomów.
8.1. Reguła transformacji
Określa klasę dopuszczalnych zmian.
8.2. Operator
Jest formalnym albo materialnym mechanizmem odwzorowującym jedną organizację relacji w inną.
8.3. Ruch
Jest konkretnym zastosowaniem operatora w określonej sytuacji.
8.4. Aktualizacja
Jest rezultatem ruchu, czyli powstaniem nowego stanu systemu.
Schemat:
Reguła
↓ określa
Operator
↓ zostaje zastosowany jako
Ruch
↓ powoduje
Aktualizację
Przykładowo w piłce nożnej:
przepisy i założenia taktyczne wyznaczają reguły;
podanie może zostać opisane jako typ operatora;
konkretne podanie zawodnika w 37. minucie jest ruchem;
nowa konfiguracja zawodników i piłki jest aktualizacją.
9. Granie i rozgrywka
Komentarz KK-54 trafnie sugeruje potrzebę wprowadzenia pojęć grania i rozgrywki.
Nie są one jednak tożsame.
Granie
Granie oznacza proces stosowania, selekcjonowania i modyfikowania operatorów w czasie.
Rozgrywka
Rozgrywka oznacza konkretną historię aktualizacji systemu.
Można ją przedstawić jako ciąg:
Γ=(S0,m1,S1,m2,S2,…,mn,Sn)
gdzie:
Γ – rozgrywka, rozumiana jako historia kolejnych aktualizacji systemu,
S0 – stan początkowy systemu,
mi – i-ty ruch (zastosowanie operatora),
Si – stan systemu po wykonaniu i-tego ruchu,
n – liczba wykonanych ruchów.
gdzie (m_k) oznacza kolejny ruch.
Gra jest strukturą reguł i możliwości.
Rozgrywka jest konkretnym przebiegiem.
Można zatem powiedzieć:
Gra wyznacza to, co może się wydarzyć, natomiast rozgrywka przedstawia to, co rzeczywiście zostało zaktualizowane.
Rozgrywka jest więc empiryczną historią przechodzenia przez przestrzeń możliwości.
10. Nowa architektura pojęciowa
Po uwzględnieniu komentarza KK-54 wcześniejszy schemat:
Organizacja relacji
↓
Przestrzeń możliwości
↓
Operator
↓
Aktualizacja
należy zastąpić strukturą bardziej złożoną:
Aktualna organizacja relacji
↓
Reguły dopuszczalnych transformacji
↓
Zbiór dostępnych operatorów
↓
Przestrzeń osiągalnych stanów
↓
Mechanizm selekcji
↓
Ruch
↓
Aktualizacja organizacji
↓
Nowa przestrzeń możliwości
Jeżeli występuje wiele kolejnych aktualizacji, otrzymujemy granie.
Jeżeli rekonstruujemy ich konkretną sekwencję, otrzymujemy rozgrywkę.
Jeżeli mechanizm selekcji posiada względną autonomię, zdolność reprezentowania możliwości i kryteria wyboru, można mówić o graczu.
11. Piłka nożna jako reprezentacja fizyczna gry organizacyjnej
Komentarz KK-54 wskazuje, że po wprowadzeniu pojęć gry, gracza, grania i rozgrywki piłka nożna może zostać potraktowana jako jedna z wielu fizycznych reprezentacji ogólniejszej teorii.
Jest to rezultat zgodny z rozwojem logodygmatu.
Piłka nożna nie musi być rozumiana jako metafora świata. Może być traktowana jako szczególnie czytelny model materialnej realizacji gry organizacyjnej.
W meczu piłkarskim można wyróżnić:
system – aktualny układ zawodników, piłki, przestrzeni i relacji;
grę – zbiór reguł i dopuszczalnych transformacji;
graczy – podmioty selekcjonujące działania;
operatorów – typy transformacji relacji;
ruchy – konkretne działania zawodników;
przestrzeń możliwości – zbiór osiągalnych kontynuacji;
granie – bieżące stosowanie i selekcjonowanie ruchów;
rozgrywkę – rzeczywistą historię meczu.
Piłka nożna jest szczególnie dobrym laboratorium, ponieważ wszystkie wymienione poziomy uzyskują w niej fizyczną reprezentację:
relacje mają wymiar przestrzenny,
operatorzy przyjmują postać ruchów,
ograniczenia są częściowo sformalizowane,
aktualizacje są obserwowalne,
gracz posiada zdolność selekcji,
rozgrywka tworzy jednoznaczną historię.
Nie oznacza to jednak, że ogólna teoria organizacji relacji jest teorią piłki nożnej. Piłka nożna jest jedną z reprezentacji jej struktury.
12. Ekonomia jako rozgrywka organizacyjna
Podobną architekturę można odnaleźć w przedsiębiorstwie.
Aktualny system obejmuje relacje pomiędzy:
aktywami,
zobowiązaniami,
pracą,
kapitałem,
kontrahentami,
przepływami pieniężnymi,
czasem wymagalności.
Gra ekonomiczna obejmuje dopuszczalne transformacje tej organizacji, takie jak:
zakup,
sprzedaż,
finansowanie,
inwestycja,
wypłata,
restrukturyzacja,
zmiana cen,
zmiana skali działalności.
Decydent gospodarczy może pełnić funkcję gracza, ale nie jest jedynym źródłem transformacji. Organizację zmieniają również:
zachowania rynku,
terminy płatności,
regulacje,
zmiany popytu,
koszty finansowania,
automatyczne mechanizmy umowne.
Każda decyzja zmienia nie tylko aktualny stan przedsiębiorstwa, lecz także jego dalszą przestrzeń możliwości.
Wypłata środków może stanowić ruch dopuszczalny formalnie, ale jednocześnie zawężać przestrzeń kolejnych ruchów poprzez utratę płynności.
Gra ekonomiczna nie jest zatem wyłącznie konkurencją między przedsiębiorstwami. Jest organizacją sekwencji transformacji relacji materialnych, finansowych i temporalnych.
13. Prawo jako organizacja dopuszczalnych ruchów
Prawo szczególnie wyraźnie ujawnia różnicę pomiędzy systemem a grą.
System prawa obejmuje aktualne relacje normatywne.
Gra prawna obejmuje natomiast:
kompetencje,
procedury,
terminy,
dopuszczalne czynności,
warunki skuteczności,
konsekwencje procesowe,
reguły zmiany sytuacji prawnej.
Czynność prawna może zostać potraktowana jako ruch, ponieważ aktualizuje określoną możliwość przewidzianą przez strukturę normatywną.
Nie każdy uczestnik systemu jest jednak graczem w pełnym znaczeniu. Zdolność uczestniczenia w grze zależy od:
kompetencji,
zdolności prawnej,
zdolności procesowej,
dostępu do procedury,
informacji,
zasobów,
reprezentacji.
Operator prawny może być zrealizowany przez czynność podmiotu, decyzję organu, upływ czasu albo ziszczenie się określonego warunku.
Prawo pokazuje więc szczególnie wyraźnie, że operator nie jest tożsamy z graczem. Ten sam operator normatywny może zostać uruchomiony przez różne podmioty albo nawet przez zdarzenie niezależne od ich woli.
14. Systemy bez świadomego gracza
Największym ryzykiem wynikającym z propozycji KK-54 byłoby antropomorfizowanie wszystkich systemów.
Jeżeli pojawia się gra, można łatwo założyć, że musi pojawić się także gracz posiadający cel, strategię i świadomość.
Nie jest to konieczne.
Można wyróżnić co najmniej trzy typy selekcji operatorów.
14.1. Selekcja intencjonalna
Operator zostaje wybrany przez podmiot przedstawiający sobie alternatywy i kryteria działania.
14.2. Selekcja algorytmiczna
Operator zostaje wybrany zgodnie z ustaloną procedurą bez konieczności świadomości.
14.3. Selekcja emergentna
Transformacja wynika z rozproszonego działania wielu relacji i nie ma jednego ośrodka decyzyjnego.
Dlatego pojęcie gracza powinno zostać zarezerwowane dla systemu posiadającego odpowiedni stopień autonomii selekcyjnej.
Nie każda gra organizacyjna ma gracza. Niektóre posiadają jedynie mechanizmy selekcji.
15. Krytyczna definicja operatora organizacyjnego
Po uwzględnieniu wskazanych zastrzeżeń można zaproponować nową definicję:
Operator organizacyjny jest określoną przez reguły systemu transformacją lub klasą transformacji, której zastosowanie zmienia organizację relacji, a przez to także zbiór stanów osiągalnych z powstałej konfiguracji.
Definicja ta zawiera kilka istotnych ograniczeń.
Po pierwsze, operator nie jest dowolną zmianą. Musi wpływać na organizację relacji albo na zdolność jej reprodukcji.
Po drugie, operator nie jest graczem. Może być przez gracza wybierany, lecz może również działać automatycznie, fizycznie, instytucjonalnie lub emergentnie.
Po trzecie, operator nie jest ruchem. Ruch jest konkretną realizacją operatora.
Po czwarte, operator nie działa na abstrakcyjną przestrzeń możliwości bezpośrednio. Zmienia organizację relacji, a dopiero przez tę zmianę przekształca stany osiągalne.
Po piąte, operator nie musi zmieniać aktualnego obrazu systemu w sposób natychmiast widoczny. Może zmieniać jedynie jego przyszłą osiągalność.
16. Operator a przyczynowość
Wersja krytyczna wymaga również oddzielenia operatora od przyczyny.
Każdy operator realizowany materialnie uczestniczy w określonym związku przyczynowym, ale samo wskazanie operatora nie jest jeszcze pełnym wyjaśnieniem przyczyny.
Zapis:
Ot+1=Tk(Ot)
gdzie:
Ot – organizacja relacji w chwili t,
Tk – operator organizacyjny,
Ot+1 – organizacja relacji po zastosowaniu operatora Tk.
oznacza, że operator (T_k) odwzorowuje jedną organizację w inną. Nie wyjaśnia jeszcze:
dlaczego operator został uruchomiony,
kto albo co go wybrało,
jaki mechanizm materialny go zrealizował,
dlaczego jego zastosowanie było skuteczne,
czy istniały alternatywne transformacje.
Operator jest kategorią organizacyjną. Konkretne wyjaśnienie przyczynowe musi zostać dostarczone przez właściwą dziedzinę badań.
17. Gra jako organizacja transformowalności
Najbardziej ogólny rezultat komentarza KK-54 można wyrazić w postaci nowej definicji gry.
Gra jest organizacją transformowalności systemu.
System określa aktualny układ relacji.
Gra określa relacje pomiędzy możliwymi przekształceniami tego układu.
W tym sensie gra jest organizacją wyższego rzędu. Nie organizuje bezpośrednio elementów, lecz organizuje:
dopuszczalne zmiany,
kolejność ich zastosowania,
dostęp do operatorów,
koszty przejścia,
skutki ruchów,
mechanizmy selekcji,
warunki kontynuacji.
Można zatem wyróżnić:
organizację relacji
oraz
organizację transformacji relacji
Pierwsza tworzy system aktualny.
Druga tworzy grę.
18. Metaontologiczne znaczenie gry
Wprowadzenie gry nie powinno oznaczać zastąpienia metaontologii organizacji ogólną teorią gier.
Klasyczna teoria gier analizuje przede wszystkim strategiczne wybory uczestników, ich preferencje, informacje i funkcje wypłaty.
Proponowana teoria dotyczy problemu bardziej ogólnego:
Jak aktualna organizacja relacji wytwarza określony zakres dopuszczalnych transformacji?
Nie każda analizowana struktura wymaga:
racjonalności,
przeciwnika,
maksymalizacji korzyści,
kompletnej informacji,
funkcji wypłaty.
„Gra” w metaontologii organizacji oznacza zatem nie tyle rywalizację, ile zorganizowaną transformowalność.
Pojęcie to może pełnić funkcję pomostu pomiędzy:
ontologią systemu,
modalnością możliwości,
teorią operatorów,
teorią decyzji,
teorią aktualizacji,
teorią historii organizacyjnej.
19. Skorygowana architektura logodygmatu
Po uwzględnieniu krytyki wcześniejsza architektura:
Elementy
↓
Relacje
↓
Organizacja relacji
↓
Przestrzeń możliwości
↓
Aktualizacja
↓
Zdarzenia
powinna zostać rozwinięta:
Elementy i warunki
↓
Relacje
↓
Aktualna organizacja relacji
↓
Reguły dopuszczalnych transformacji
↓
Gra organizacyjna
↓
Przestrzeń stanów osiągalnych
↓
Selekcja operatora
↓
Ruch
↓
Aktualizacja
↓
Nowa organizacja relacji
↓
Nowa przestrzeń możliwości
Sekwencja wielu aktualizacji tworzy rozgrywkę:
Gra
=
struktura dopuszczalnych transformacji
Granie
=
proces selekcji i stosowania operatorów
Rozgrywka
=
konkretna historia aktualizacji
20. Wnioski
Komentarz KK-54 ujawnia realne ograniczenie wcześniejszej teorii operatorów organizacyjnych. Jeżeli system zostaje zdefiniowany jako aktualna organizacja relacji, przestrzeń możliwości nie może zostać potraktowana jako kolejny składnik tego samego poziomu.
Przestrzeń możliwości jest strukturą pochodną. Powstaje dopiero po uwzględnieniu reguł dopuszczalnych transformacji, zasobów, ograniczeń i warunków otoczenia.
W tym znaczeniu pojawienie się przestrzeni możliwości rzeczywiście prowadzi do pojęcia gry. Gra nie powinna być jednak rozumiana wyłącznie jako konkurencja świadomych uczestników. Jest organizacją transformowalności systemu.
Komentarz wymaga także rozróżnienia operatora i gracza. Operator jest regułą albo mechanizmem transformacji relacji. Gracz jest szczególnym systemem zdolnym do wyboru, inicjowania lub kontrolowania operatorów. Ruch jest konkretnym zastosowaniem operatora, natomiast rozgrywka stanowi historię kolejnych aktualizacji.
Najważniejsza korekta teorii polega zatem na zastąpieniu prostego schematu:
organizacja relacji⟶reguły transformacji⟶przestrzenˊ osiągalnosˊci⟶selekcja operatora⟶ruch⟶aktualizacja
Piłka nożna zachowuje w tej konstrukcji szczególne znaczenie. Nie jest jednak ostatecznym przedmiotem teorii. Stanowi fizycznie czytelną reprezentację bardziej ogólnej struktury, obejmującej system, grę, graczy, operatory, ruchy i rozgrywkę.
Najbardziej ogólny rezultat krytycznej rekonstrukcji można wyrazić następująco:
System jest aktualną organizacją relacji. Gra jest organizacją dopuszczalnych transformacji tej organizacji. Operator określa sposób transformacji, ruch stanowi jego konkretną realizację, gracz dokonuje selekcji, a rozgrywka jest historią kolejnych aktualizacji.
Tak przeformułowana teoria nie rezygnuje z przestrzeni możliwości. Określa jednak jej właściwy status: nie jako składnika aktualnego systemu, lecz jako modalnej struktury osiągalności wytwarzanej przez reguły organizacyjnej gry.
Komentarze
Pokaż komentarze