Dynamika przestrzeni możliwości

Abstrakt

Dotychczasowe opracowania logodygmatu wprowadzały pojęcia przestrzeni możliwości oraz operatorów organizacyjnych. Artykuł proponuje kolejny etap rozwoju teorii poprzez sformułowanie praw dynamiki organizacyjnej. Nie opisują one konkretnych systemów fizycznych, biologicznych czy społecznych, lecz ogólne zasady przekształcania przestrzeni możliwości. Autor traktuje je jako hipotezy metaontologiczne, których funkcją jest uporządkowanie analizy systemów złożonych.

Słowa kluczowe: logodygmat, przestrzeń możliwości, dynamika organizacyjna, metaontologia, systemy złożone.

1. Problem

Jeżeli przestrzeń możliwości stanowi podstawowy przedmiot reprodukcji systemów złożonych, pojawia się pytanie.

Czy jej ewolucja podlega ogólnym prawom?

Klasyczna teoria systemów opisuje organizację.

Logodygmat powinien opisywać dynamikę organizacji możliwości.

2. Prawo I. Aktualizacja zmienia przestrzeń możliwości

Żadna aktualizacja nie pozostaje organizacyjnie obojętna.

Każde urzeczywistnienie jednej możliwości przekształca architekturę pozostałych możliwości.

Niektóre zostają otwarte.

Inne zostają ograniczone.

Można więc sformułować pierwsze prawo:

Każda aktualizacja prowadzi do reorganizacji przestrzeni możliwości.

3. Prawo II. Organizacja zachowuje ciągłość poprzez reorganizację

System nie zachowuje swojej tożsamości dlatego, że pozostaje niezmienny.

Zachowuje ją dlatego, że reorganizuje własną przestrzeń możliwości.

To prowadzi do drugiego prawa.

Ciągłość systemu jest funkcją ciągłości organizacji przestrzeni możliwości, a nie trwałości jego elementów.

4. Prawo III. Ograniczenie generuje reorganizację

Każde ograniczenie przestrzeni możliwości uruchamia proces reorganizacji.

System może:

utracić organizację,

lub

przebudować organizację.

Odpowiedź zależy od dostępnej przestrzeni możliwości.

Stąd:

Każde ograniczenie przestrzeni możliwości wywołuje tendencję do reorganizacji organizacyjnej.

5. Prawo IV. Kompensacja organizacyjna

Nie każda utrata możliwości prowadzi do rozpadu systemu.

System może kompensować utratę jednych możliwości poprzez rozwój innych.

Przykłady obserwujemy w biologii, gospodarce, geologii oraz organizacji społeczeństw.

Można zatem zaproponować:

Trwałość systemów złożonych zależy od zdolności kompensowania utraconych możliwości poprzez reorganizację pozostałych możliwości.

6. Prawo V. Emergentna hierarchizacja

Nie wszystkie reorganizacje mają tę samą wartość organizacyjną.

Niektóre prowadzą do powstania nowych poziomów organizacji.

Hierarchia nie stanowi zatem punktu wyjścia.

Powstaje jako rezultat reorganizacji przestrzeni możliwości.

Hierarchia jest emergentną własnością organizacji przestrzeni możliwości.

7. Prawo VI. Pamięć organizacyjna

Historia organizacji nie zanika.

Każda reorganizacja pozostawia ślad w architekturze przyszłych możliwości.

Przestrzeń możliwości posiada zatem własną pamięć organizacyjną.

Nie oznacza ona magazynowania informacji.

Oznacza trwały wpływ wcześniejszych aktualizacji na przyszłą organizację systemu.

8. Prawo VII. Otwartość organizacyjna

Otwartość organizacyjna nie oznacza nieograniczonej liczby możliwości.

Oznacza zdolność systemu do tworzenia nowych organizacji pomimo istniejących ograniczeń.

Nie należy utożsamiać jej z otwartością energetyczną ani materialną.

Stanowi odrębny wymiar organizacji.

9. Zasada nadrzędna

Powyższe prawa można uogólnić.

System złożony zachowuje własną ciągłość dzięki reprodukcji i reorganizacji przestrzeni możliwości organizacyjnych.

Nie reprodukuje identycznych elementów.

Nie reprodukuje identycznych struktur.

Reprodukuje zdolność organizowania kolejnych struktur.

10. Konsekwencje metodologiczne

Jeżeli przedstawione prawa okażą się użyteczne, logodygmat przestaje być wyłącznie teorią organizacji.

Staje się teorią dynamiki organizacji.

Nie opisuje jedynie tego, czym jest system.

Opisuje sposób ewolucji przestrzeni możliwości systemów.

W tym sensie proponowana teoria nie konkuruje z fizyką, biologią czy teorią systemów.

Stanowi próbę sformułowania najbardziej ogólnych zasad organizacyjnej dynamiki wspólnych dla różnych poziomów rzeczywistości.

Przypisy

Ludwig von Bertalanffy, General System Theory: Foundations, Development, Applications, 1968.

Ilya Prigogine, From Being to Becoming, 1980; Ilya Prigogine, Isabelle Stengers, Order Out of Chaos, 1984.

Humberto Maturana, Francisco Varela, Autopoiesis and Cognition, 1980.

Przedstawione prawa dynamiki organizacyjnej stanowią autorskie hipotezy filozoficzne rozwijane w ramach projektu logodygmatu i wymagają dalszej analizy oraz konfrontacji z przykładami z różnych dyscyplin nauki.