Rodzic nie płaci alimentów – kto musi utrzymać dziecko?

Kolejność obowiązku alimentacyjnego – kto jest następny?

Prawo ściśle określa hierarchię osób zobowiązanych do płacenia alimentów (art. 129 K.r.o.). Obowiązek ten obciąża zstępnych (dzieci, wnuki) przed wstępnymi (rodzice, dziadkowie), a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli obowiązek ten przechodzi na dalszych krewnych z powodu braku rodziców (lub ich niewypłacalności), to obciąża on krewnych bliższych stopniem przed dalszymi.

W praktyce, jeśli ojciec dziecka nie płaci, obowiązek spada w pierwszej kolejności na jego rodziców (czyli dziadków dziecka ze strony ojca) oraz na dziadków ze strony matki. Dopiero w sytuacji, gdy dziadkowie nie żyją lub sami żyją w skrajnym ubóstwie, sąd może rozpatrywać nałożenie obowiązku na pełnoletnie i samodzielne rodzeństwo dziecka.

Alimenty od dziadków – najczęstszy scenariusz

Pozwy o alimenty od dziadków to najczęstszy przykład tzw. obowiązku subsydiarnego. Ważne jest jednak, aby zrozumieć, że dziadkowie nie dziedziczą długu alimentacyjnego swojego syna czy córki. Sąd nie nałoży na nich obowiązku spłaty dotychczasowych zaległości komorniczych ojca.

Sąd może zasądzić od dziadków wyłącznie bieżące alimenty na pokrycie aktualnych, usprawiedliwionych potrzeb wnuka. Kwota ta rzadko jest tak wysoka, jak alimenty zasądzone pierwotnie od rodzica, ponieważ sąd musi wziąć pod uwagę ograniczone możliwości zarobkowe emerytów lub rencistów.

Kiedy można pozwać dalszych krewnych? (Trzy twarde warunki)

Zgodnie z art. 132 K.r.o., obowiązek alimentacyjny krewnych dalszych powstaje dopiero wtedy, gdy spełnione są konkretne przesłanki. Sąd zasądzi alimenty od dziadków tylko, jeśli udowodnisz, że:

Uzyskanie alimentów od rodzica jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione: Rodzic nie żyje, przebywa w więzieniu i nie pracuje, ukrywa się w nieznanym miejscu, lub komornik wydał oficjalne zaświadczenie o całkowitej bezskuteczności egzekucji.

Dziecko znajduje się w niedostatku: To bardzo ważny warunek. Jeśli matka, przy której dziecko zostało, zarabia na tyle dobrze, że jest w stanie samodzielnie zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby dziecka, sąd oddali powództwo wobec dziadków. Niedostatek oznacza brak środków na jedzenie, leczenie, edukację czy mieszkanie.

Dziadków na to stać: Sąd wnikliwie bada sytuację majątkową pozwanych. Płacenie na wnuka nie może doprowadzić dziadków do ubóstwa, pozbawiając ich środków na własne, konieczne leki czy opłaty za media.

A co z ojczymem lub macochą?

Polskie prawo przewiduje również obowiązek alimentacyjny między pasierbami a ojczymem lub macochą (art. 144(1) K.r.o.). Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki (niebędącego jego ojcem) lub żony swojego ojca, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Dotyczy to zazwyczaj sytuacji, gdy ojczym przez lata wychowywał dziecko i tworzył z nim rodzinę, a po rozwodzie z matką nagle odciął je od środków do życia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania, gdy rodzic nie płaci alimentów

1. Czy pobieranie świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego wyklucza pozew przeciwko dziadkom?

Nie wyklucza, ale ma na to ogromny wpływ. Jeśli państwo wypłaca Ci na dziecko np. 1000 zł z Funduszu Alimentacyjnego, to sąd uzna, że podstawowe potrzeby dziecka w tym zakresie zostały już zaspokojone. Możesz pozwać dziadków tylko wtedy, gdy udowodnisz, że koszty utrzymania dziecka (np. z powodu ciężkiej choroby i drogiego leczenia) znacznie przekraczają to, co wypłaca Fundusz oraz to, co sama jesteś w stanie zarobić.

2. Czy dziadkowie ze strony matki też mogą zostać pozwani, jeśli to ojciec nie płaci?

Tak. Obowiązek subsydiarny dotyczy dziadków po obu stronach w równym stopniu (zależnie od ich możliwości majątkowych). Jeśli ojciec nie płaci, ciężar utrzymania spada w pierwszej kolejności na matkę. Jeśli ona nie jest w stanie pokryć 100% kosztów, sąd może nałożyć obowiązek dorzucania się do utrzymania wnuka zarówno na rodziców ojca, jak i na rodziców matki, proporcjonalnie do ich emerytur i oszczędności.

3. Ile kosztuje założenie sprawy o alimenty od dziadków?

Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych (czyli dziecko reprezentowane przez rodzica) jest ustawowo zwolniona z opłat sądowych. Złożenie pozwu w Sądzie Rejonowym (Wydział Rodzinny i Nieletnich) jest całkowicie bezpłatne. Jeśli sąd uwzględni powództwo, kosztami sądowymi zostaną obciążeni pozwani (dziadkowie).