Czy sama diagnoza psychiatryczna uzasadnia zwolnienie?
Zgodnie z przepisami prawa pracy, sama diagnoza choroby psychicznej w żadnym wypadku nie może stanowić wyłącznej przyczyny i podstawy do wypowiedzenia umowy o pracę. Polskie prawo surowo zakazuje dyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na stan zdrowia (art. 18(3a) Kodeksu pracy).
Jeżeli pracownik leczy się psychiatrycznie, ale jego stan zdrowia pozwala mu na prawidłowe i terminowe wywiązywanie się z obowiązków służbowych, pracodawca nie ma prawa go zwolnić. Próba wręczenia wypowiedzenia, w którym wprost lub w sposób dorozumiany wskazano by chorobę psychiczną jako powód rozstania (mimo braku zastrzeżeń do jakości pracy), z ogromnym prawdopodobieństwem zakończyłaby się dla pracodawcy przegraną w sądzie pracy i koniecznością wypłaty odszkodowania lub przywróceniem pracownika do pracy.
Długotrwałe zwolnienie lekarskie (L4) a art. 53 Kodeksu pracy
Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy choroba psychiczna uniemożliwia świadczenie pracy i zmusza pracownika do przejścia na długotrwałe zwolnienie lekarskie. Kodeks pracy chroni chorego, ale ochrona ta ma swoje granice czasowe. Zgodnie z art. 53 Kodeksu pracy, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia (bez winy pracownika), jeżeli jego niezdolność do pracy wskutek choroby trwa dłużej niż:
3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy.
Łączny okres pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku (182 dni) oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy lub jeśli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
Jeśli leczenie psychiatryczne (np. ciężkiego epizodu depresyjnego) wymaga tak długiej absencji, pracodawca ma pełne prawo zgodnie z prawem pożegnać się z pracownikiem, by móc zatrudnić na jego miejsce osobę zdolną do wykonywania obowiązków.
Brak zdolności do pracy – rola lekarza medycyny pracy
Nawet jeśli pracownik nie przebywa na długim zwolnieniu lekarskim, do zwolnienia może dojść na innej podstawie. Jeżeli absencja chorobowa (L4) trwała nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, pracownik ma bezwzględny obowiązek poddać się kontrolnym badaniom z zakresu medycyny pracy (art. 229 KP).
To lekarz medycyny pracy ocenia, czy po przebytym kryzysie psychicznym pracownik jest zdolny do wykonywania pracy na swoim konkretnym stanowisku. Leki psychotropowe mogą na przykład upośledzać koncentrację, co wyklucza pracę na wysokościach, przy maszynach w ruchu, czy w charakterze kierowcy. Jeżeli lekarz orzecznik wyda orzeczenie o braku zdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy. Jeśli firma nie ma możliwości przeniesienia go na inne, adekwatne do jego stanu zdrowia stanowisko, pracodawca ma prawo, a wręcz obowiązek, wypowiedzieć mu umowę o pracę.
Spadek efektywności i problemy osobiste a ocena pracownika
Choroby psychiczne bywają podstępne – pracownik może nie iść na zwolnienie lekarskie, ale jego efektywność drastycznie spada. Zaczyna popełniać rażące błędy, nie dotrzymuje terminów, popada w konflikty z zespołem lub staje się apatyczny.
Często tego typu problemy w pracy są pochodną dramatów toczących się w życiu prywatnym. Niezależnie od tego, czy pracownik sam zmaga się z nawrotem choroby, czy też w jego domu toczy się wyczerpujący rozwód z osobą chorą psychicznie, który wysysa z niego resztki energii psychicznej – pracodawca ocenia ostatecznie obiektywną przydatność pracownika do świadczenia pracy. Jeśli spadek jakości pracy jest ewidentny, udokumentowany i utrzymuje się przez dłuższy czas, pracodawca może wypowiedzieć umowę, podając za przyczynę niespełnianie oczekiwań, błędy lub brak efektywności (tzw. przyczyny leżące po stronie pracownika, ale bez orzekania o jego winie).
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o chorobę psychiczną a pracę
1. Czy pracodawca widzi na zwolnieniu e-ZLA, że leczę się u psychiatry?
Pracodawca na zwolnieniu elektronicznym (e-ZLA) nie widzi kodu statystycznego choroby (tzw. kodu ICD-10). Nie wie więc dokładnie, na co chorujesz. Widzi jednak imię, nazwisko oraz specjalizację lekarza wystawiającego zwolnienie. Jeśli L4 wystawia lekarz o specjalności psychiatra, pracodawca z łatwością może domyślić się profilu schorzenia. Warto jednak pamiętać, że pracodawcę obowiązuje ścisła tajemnica w zakresie danych o zdrowiu pracownika (RODO).
2. Czy muszę informować szefa o tym, że choruję na depresję lub schizofrenię?
Nie masz takiego obowiązku prawnego. Stan Twojego zdrowia to dana wrażliwa. Wyjątkiem są sytuacje, w których Twoja choroba lub przyjmowane leki psychotropowe mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa Twojego i Twoich współpracowników (np. obsługujesz ciężki sprzęt, pracujesz z bronią). W takich przypadkach masz obowiązek poinformować o tym fakcie lekarza medycyny pracy podczas badań okresowych.
3. Czy pracodawca może mnie zmusić do wizyty u psychiatry lub psychologa firmowego?
Nie. Pracodawca nie ma prawa nakazać pracownikowi udania się do psychiatry ani psychologa, nawet jeśli zauważa niepokojące objawy. Jedyne, co może zrobić w sytuacji, gdy zachowanie pracownika zagraża bezpieczeństwu pracy lub uniemożliwia jej świadczenie, to skierowanie go na przedterminowe badania do lekarza medycyny pracy. To wyłącznie lekarz medycyny pracy decyduje, czy do wydania orzeczenia potrzebuje dodatkowych konsultacji specjalistycznych (w tym psychiatrycznych).
Komentarze
Pokaż komentarze (1)