Czy wie ktoś o tym, czym było oblężenie Krakowa? Czy słyszał ktoś o Festung Krakau? Czy wiadomo o przeniesieniu stolicy z Warszawy do Krakowa w 1945 roku. Byłem naocznym świadkiem tych historii, opowiem więc o nich, jako że wiedza o tym nie jest zbyt powszechna.
W 1944 roku Kraków był pod okupacja niemiecką. Niemcy uprowadzili i wymordowali krakowskich profesorów. Życie intelektualne w mieście zamarło. W mieście zakrólowały siły czystej reakcji - nikt nie czytał ksiażek - chyba że modlitewnych. Wszyscy modlili się - tyle że o różne rzeczy..W mieście były dwa stronnictwa: proniemieckie i proradzieckie. Pierwsi zwali się Stronnictwem Katolickim, drudzy zaś Stronnictwem Patriotycznym.
Stronnictwo Katolickie, przewodzone przez tutejszych biskupów, mówiło: polskość to katolicyzm, katolicyzm jest zagrożony przez nadchodzący ze wschodu socjalizm, socjalizm to zagrożenie dla Kościoła,a więc dla polskości; tak - socjaliści są przeciw Niemcom i dlatego my musimy być z Niemcami - musimy bronić Krakowa przed czerwoną zarazą i dlatego musimy zgodzić się na wyburzenie Sukiennic na rynku oraz części Starego Miasta od strony ulicy Grodzkiej, tak aby bezpiecznie mogły lądować tam i startować niemieckie samoloty. Niech żyje katolicko - faszystowski sojusz!
Stronnictwo patriotyczne nie było dla przeciwieństwa w jakimś stopniu socjalistyczne, choć niektórzy socjaliści do niego przystąpili. Stronnictwo to argumentowało - nie jesteśmy z ZSRR, ale być musimy, jeśli chcemy być wiarygodni względem Zachodu - Francjii, Anglii i USA oraz polskiego rządu na emigracji - musimy więc wywołać powstanie, jeżeli będą spełnione dwa warunki (nie jesteśmy wszak jakimiś irracjonalistami) - Niemcy będą kontynuować wyburzanie cennej krakowskiej Starówki, a jednocześnie Armia Czerwona i komuniści polscy będą dostatecznie blisko, aby nam pomóc - nie chcemy ich zastępować w roli władz - tak jak w Warszawie chcieli zrobić powstańcy - jesteśmy wszak realistami i podzielimy się z nimi władzą, bo taka jest konieczność losu.
Niemcy wyburzyli Sukiennice oraz część krakowskiej Starówki, na prośbę Kościoła i za jego lojalność pozostawili tylko Kościół Mariacki. Codziennie startowało tam lub lądowało około 100 samolotów w kierunku Gór Świetokrzyskich, gdzie ufortyfikowała się na wzgórzach nadchodząca armia radziecka. W końcu Armia Czerwona zyskała przewagę i szybko ruszyła na Kraków, na miasto, które zostało ufortyfikowane jeszcze przez Austriaków - z czego Niemcy korzystali - i które dodatkowo umocnili - miasto na ten czas dostało zaszczytne miano -Festung Krakau - Twierdza Kraków. Walki trwały od 15 grudnia 1944 roku i toczyły się jeszcze przez dwa miesiące. Miasto było niszczone na trzy sposoby:
Po pierwsze Armia Czerwona wysyłała swe samoloty, które bombardowały miasto atakując niemieckie pozycje, a poza tym ostrzeliwała je ze wzgórz położonych nieopodal Proszowic i Miechowa. Po drugie powstańcy polscy związani ze Stronnictwem Patriotycznym niszcyli budynki będące siedzibą niemieckich władz okupacyjnych. Po trzecie Niemcy nadal poszerzali lądowisko dla samolotów i wyburzali następne części Starówki, a poza tym likwidowali budynki będące w posiadaniu polskiego ruchu oporu.
Po miesiącu nierozstrzygniętych walk szala zwycięstwa zaczęła się przychylać na stronę radziecką - miast zostało w końcu opanowane 15 lutego 1945. Do miasta szybko przybyli najwyżsi przedstawiciele nowoutworzonej Polskiej Partii Robotniczej, byli to Władysław Gomułka i Bolesław Bierut. Zapowiedzieli, że do Krakowa zostanie przeniesiona stolica Polski, a to z racji współpracy pomiędzy siłami niepodległościowymi i socjalistycznymi w Krakowie przy odbijaniu go z rąk niemieckich. Nie było czegoś takiego w Warszawie - mówili - a to z racji tego, że tamtejsi powstańcy wywołali tylko dlatego powstanie przeciw Niemcom (słusznie), gdyż sami chcieli objąć władzę o charakterze reakcyjnym (niesłusznie), nie pozwalając na dojście do głosu i do znaczenia sił ludowych.
Po zakończeniu wojny w dniu 9 maja 1945 roku uchwalono przeniesienie stolicy z Warszawy do Krakowa. Dokument ten nosił nazwę: O nadaniu miastu Kraków funkcji Socjalistycznego Miasta Stołecznego, odtąd pełna nazwa Krakowa brzmiała Socjalistyczne Stołeczne Królewskie Miasto Kraków. Dokument ten regulował także kwestię odbudowy miasta: Starówce miano przywrócić renesansową formę i nadać socjalistyczną treść. Mieszkańcy cieszyli się z odbudowy Starówki, jednakże część zmian znacznej części mieszkańców się nie podobała. Na rynku nie wzniesiono na nowo Sukiennic - bo te były symbolem kapitalistycznego wyzysku - ale Pałac Kultury i Nauki, w nowym , tak zwanym socrealistycznym stylu. Zmiany architektoniczne objęły też Kościół Mariacki -którego jedna z wież została zburzona w trakcie oblężenia - nie odbudowywano jej jako znak protestu przeciwko lojalistycznej postawie Kościoła względem Niemców w końcówce wojny. Pozostawiono tylko jedną z wież kościoła, zdjęto krzyże i obrazy, a stare witraże religijne zastąpiono nowymi przedstawiającymi pracę chłopa i robotnika. Były Kościoł Mariacki stał się Komitetem Centralnym najpierw Polskiej Partii Robotniczej, a potem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Co stałosię z niekomunistycznym ruchem oporu współpracujacym z komunistami - część dostała jakieś stanowiska o różnym zanczeniu, część jakby "zniknęła".
Rzecz jasna nie jest to prawdziwa historia, lecz tylko przedstawienie wersji, co by było gdyby jednak Kraków przeszedł podobne dzieje w końcówce wojny, co Warszawa czy Wrocław.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)