Rada pokoju Donalda Trumpa. Nowa architektura ładu międzynarodowego

Warto odnotować, że wśród zaproszonych do rozmów wokół tej inicjatywy znalazł się także prezydent Nawrocki. Sam fakt zaproszenia ma znaczenie symboliczne: wskazuje na postrzeganie Polski jako podmiotu zdolnego do artykulacji interesów regionu i do uczestnictwa w debacie o bezpieczeństwie europejskim w szerszym, globalnym kontekście. Jednocześnie status udziału Polski – a ściślej, osobistego zaangażowania prezydenta Nawrockiego – pozostaje niejednoznaczny. Mówimy raczej o formule konsultacyjnej, zaproszeniu do współtworzenia koncepcji, niż o formalnym, instytucjonalnym umocowaniu w nowo powołanym ciele. Ta nieostrość jest zresztą znamienna dla całego projektu.

​Proponowana rada pokoju zdaje się stanowić alternatywę wobec istniejących struktur, takich jak ONZ czy jej wyspecjalizowane agendy. Dla amerykańskiej prawicy – zwłaszcza tej skupionej wokół Trumpa – instytucje te dawno przestały być neutralnymi forami współpracy międzynarodowej, a stały się narzędziami służącymi wzmacnianiu środowisk liberalnych. Są one postrzegane przede wszystkim jako twory ideologiczne, wykorzystywane przez elity i Partię Demokratyczną do promowania programów kulturowych, społecznych i politycznych, które w oczach tej części amerykańskiego społeczeństwa nie posiadają demokratycznej legitymacji.

​W tym sensie inicjatywa Trumpa nie tyle burzy porządek międzynarodowy, ile odpowiada na przekonanie, że został on już wcześniej zdeformowany na niekorzyść USA – szczególnie ich klasy robotniczej i tradycyjnego biznesu. Z perspektywy krytyki ze strony konserwatystów, instytucje międzynarodowe przestały pełnić funkcję arbitra i mediatora, a zaczęły odgrywać rolę aktora ideologicznego. Skoro zaś tak się stało, pojawia się pytanie o sens ich dalszego utrzymywania w niezmienionej formie.

​Stany Zjednoczone wchodzą tym samym w erę selektywnego demontażu tradycyjnych instytucji międzynarodowych. Proces ten nie musi odbywać się poprzez formalne występowanie z organizacji czy otwarte konflikty, lecz poprzez tworzenie struktur równoległych – mniej sformalizowanych, a bardziej zależnych od osobistych relacji przywódców i doraźnych interesów państw. Rada pokoju byłaby tego modelowym przykładem: mniej biurokracji, więcej polityki; mniej procedur, więcej decyzji.

​Dla państw takich jak Polska rodzi to zarówno szanse, jak i ryzyka. Z jednej strony osłabienie skostniałych struktur może otworzyć przestrzeń dla realnego wpływu średnich państw, których głos bywał dotąd rozmywany w instytucjonalnym konsensusie. Z drugiej – brak trwałych reguł i formalnych gwarancji może prowadzić do świata bardziej nieprzewidywalnego, w którym bezpieczeństwo opiera się nie na prawie, lecz na aktualnej konfiguracji sił i sympatii.

​Ostatecznie pytanie nie brzmi więc, czy nowa rada pokoju zastąpi stare instytucje. Brzmi raczej: czy świat, który coraz mniej ufa uniwersalnym strukturom, potrafi jeszcze budować pokój, opierając się na odpowiedzialności, a nie wyłącznie na interesach. To pytanie pozostaje otwarte – i właśnie dlatego inicjatywy takie jak ta prezydenta Trumpa zasługują na uważną, pozbawioną uproszczeń analizę.