O archetypie kolejowym

Budowa infrastruktury kolejowej nosi znamiona archetypu. Stawianie kolejnych kilometrów torów kojarzy się nieodłącznie z rozwojem tzw „dzikiego zachodu” lub z industrializacją w Europie. Jest to złoty czas rozwoju kultury naszego kontynentu. Jeśli mierzyć prędkość rozwoju naszej cywilizacji możliwościami przemieszczania się człowieka z miejsca na miejsce, to wykorzystanie do tego celu pociągów, było prawdziwą rewolucją. Umożliwienie rozsyłania ze stała prędkością towarów, oraz ludzi na wielkich przestrzeniach (vide: USA !) umożliwiła nie tylko gwałtowny rozwój gospodarczy ale również prowadzenie nowoczesnych wojen (wojna secesyjna, I wojna światowa).

Do dzisiaj, pomimo rozwoju innych środków komunikacji, kondycja kolei wiele mówi o państwie. Chiny posiadają największą na świecie sieć szybkich pociągów. Podobnie Francja. W Wielkiej Brytanii kolej jest symbolem nieudanej prywatyzacji i słabnięcia państwa. W USA budowa wielkiej sieci kolejowego do dzisiaj jest symbolem raptownego rozwoju tego kraju, oraz czasów prawdziwego liberalizmu. Na kanwie tego stereotypu w 1957r. Ayn Rand wydała książkę „Atlas shrugged”. Historia opowiedziana w tym jednym z najbardziej popularnych opowiadań w USA umiejscowiona jest w firmie kolejowej Taggart Transcontinental zbudowanej w złotych dla wolności czasach.

„Za życia Nat, Taggart cieszył się sławą, lecz była to zła sława; jego nazwisko powtarzano nie z czcią, lecz z urażoną ciekawością; jeśli zaś ktokolwiek go podziwiał, to tak, jak się podziwia znającego swój fach bandytę. A przecież żaden grosz z jego majątku nie został zdobyty siłą ani oszustwem; nie był winien niczego z wyjątkiem tego, że sam zrobił fortunę i nigdy nie zapomniał, że należy ona do niego. Krążyło o nim wiele opowieści. Mówiono, że na pustkowiu Środkowego Zachodu zamordował radnego, który usiłował cofnąć wydane mu zezwolenia, gdy w połowie stanu położono już tory; niektórzy radni planowali się wzbogacić na taborze Taggarta, sprzedając go po zaniżonej cenie. Przeciwko Taggartowi wniesiono sprawę o morderstwo, nigdy jednak nie zdołano go dowieść. Od tamtej pory nie miał kłopotów z legislaturą”

Akcja książki umiejscowiana jest kilkadziesiąt lat później gdy liniami zarządzają wnukowie Nata Taggarta, gdy firma jest już gigantem na rynku:

„Kiedykolwiek wkraczał do budynku Taggart Transcontinental, dozna¬wał uczucia ulgi i poczucia bezpieczeństwa. To miejsce kojarzyło się z kompetencją i władzą. Podłogi korytarzy były lustrami zrobionymi z marmuru. Matowe prostokąty lamp — płytami litego światła”

W opowiadaniu, koleje są symbolem kompetencji i sukcesu, człowiek dzięki swoim umiejętnościom oraz sile rozumu, stawia tory kolejowe w najtrudniejszych pozornie niedostępnych miejscach, nie robi tego z przymusu, lecz dla własnego zysku i celu który sam sobie postawił. Zarządzająca kolejami Dagny Taggart postrzega je w następujący sposób:

„Uczucie w stosunku do kolei było takie samo: podziw dla talentu, który tego dokonał, dla wielkości czyjegoś jasnego, rozumnego umysłu; podziw, który niósł ze sobą tajemniczy uśmiech poczucia, że któregoś dnia ona będzie potrafiła to zrobić lepiej. Kręciła się przy torach i lokomotywowniach jak pokorna uczennica, lecz pokora ta miała w sobie ziarno przyszłej dumy; dumy, na którą miała sobie zasłużyć”.

Inspiracją do napisania tego posta stała się dla mnie konstatacja dramatycznej różnicy pomiędzy jakością kolei w USA oraz Polsce w 2010/2011 roku. Wbrew pozorom nie można zrzucić tego na komunizm, zaszłości i poprzednie rządy. Dlaczego w II RP możliwe było już po kilku latach stworzenie jednej sieci kolejowej dla całej kraju, w której pociągi jeździły punktualnie, a nasi zachodni sąsiedzi przyjeżdżali do pracy przy kolei, gdyż wynagrodzenia były wyższe niż w Niemczech ? W Stanach infrastruktura liniowa była symbolem wolności do gospodarowania nieograniczonego przez państwo. W II RP kolei symbolizowała połączenia 3 części kraju rozerwanych przez zaborców, z powrotem scalonych po 123 latach niewolnego państwa. A co symbolizuje dzisiaj po 3 latach rządów Tuska i 20 latach „niepodległości” ?