Wyrok TK pierwszym wyzwaniem dla nowego parlamentu

Sprawa może niezbyt świeża, ale ciągle aktualna i do tego ważna. Trybunał Konstytucyjny ogłosił niedawno, że asesorzy sądowi nie są sędziami w pełnym tego słowa znaczeniu. W dużym skrócie: asesorzy nie mają wystarczających gwarancji niezależności i niezawisłości. TK szczęśliwie ocalił już wydane przez asesorów orzeczenia wobec czego nie będzie fali wniosków o wznowienie postępowań.

Wyrok TK wejdzie w życie dopiero za 18 miesięcy, ale biorąc pod uwagę że asesorów jest ponad 1500 (sędziów niespełna 6 tys.), a liczba spraw przez nich rozpatrywanych wynosi około 3 mln rocznie to nieuregulowanie tej kwestii na czas może skończyć się paraliżem całego i tak kulawego wymiaru sprawiedliwości.

Status asesorów i kłopoty z nim związane nie są nowe. Trybunał od blisko roku sygnalizuje ten problem. Różni eksperci wskazywali na tę usterkę i wcześniej jednak odchodząca właśnie ekipa niewiele tu zdziałała. Prezydent, jak na niego przystało, w swoim niezbyt szybkim tempie zgłosił własny projekt. W jego myśl asesura ma zniknąć, a Prezydent mógłby powoływać sędziów na czas od 2 do 4 lat Po tym czasie KRS ocenia sędziego po czym mógłby pełnić swoją funkcję bez żadnych ograniczeń czasowych. Parlament był jednak bardziej zajęty sobą niż ważnymi sprawami kraju i w związku z wcześniejszym samorozwiązaniem prezydencki projekt trafił do kosza. Może to i dobrze bo w sumie nie wnosił on niczego nowego do sprawy. Obecnie asesorzy są mianowani na określony czas, są oceniani i dopiero potem stają się sędziami pełną gębą. Jedyną różnicą byłoby wprowadzanie już obowiązujących w zmienionej formie do Konstytucji, ale zmiany te w żadnym razie nie gwarantują prawdopodobnej sytuacji - będziesz sądził po naszej myśli być może zostaniesz asesorem. Zresztą podobną sytuację już w tym roku mieliśmy. Prezydent odmawia od dłuższego czasu nominacji sporej grupie sędziów wskazanych przez KRS twierdząc, że prawo odmowy wynika z Konstytucji. Większość ekspertów wskazuje, że Prezydent takiej kompetencji nie ma. Pisałem już o tym tutaj.

Osobiście uważam, że dobrze by było w końcu przeorać cały status sędziego w Polsce. Konieczność wprowadzenia zmian daje szansę na uczynienie z sędziów prawdziwej ostoi sprawiedliwości w Polsce. Moim zdaniem stanowisko sędziego winno być ukoronowaniem kariery prawniczej. Sędziami powinni zostać ludzie z dużym doświadczeniem życiowym i prawniczym. Byli adwokaci, radcowie prawni, prokuratorzy. Będą oni gwarancją i lepszej jakości orzekania jak i większej niezależności. Warunkiem jest oczywiście ich odpowiednia gratyfikacja finansowa by nie uciekali oni do konkurencyjnych zawodów.

A co z młodymi prawnikami, którzy chcą zostać sędziami? Cóż mogliby to robić po odpowiedniej praktyce w innym zawodzie. Innym rozwiązaniem jest wprowadzenie czegoś w rodzaju sędziów pokoju znanych z systemu anglosaskiego. Nie byliby to jednak obywatele bez gruntownej władzy prawniczej jak to ma miejsce n. p. w Anglii lecz młodzi absolwenci prawa, którzy sądziliby w sprawach lżejszego kalibru, a po jakimś czasie mogliby się ubiegać o stanowisko sędziego. Warto by sprecyzować jeszcze kompetencje Prezydenta czy może on awanse sędziów blokować, czy też jedynie by „klepał" kandydatów przedstawionych przez KRS, sprawdzając tylko czy warunki formalne zostały spełnione.