Zapomniany Sprawiedliwy

W 1932 roku młody urzędnik magistratu Warszawy Tadeusz Modelski dostaje zadanie przykrycia cywilnego dla tajnego Biura Szyfrów w Pałacu Saskim. Wojsko nie może oficjalnie finansować cywilnych matematyków, więc Modelski jako referat statystyki załatwia mieszkania na Mokotowie i stypendia dla trzech chłopaków z Poznania - Rejewskiego, Różyckiego i Zygalskiego. 1 września 1932 zostają zatrudnieni. W grudniu 1932 Rejewski sam w nocy łamie Enigmę. Od tej pory pięciu ludzi czyta niemieckie szyfry. Pałac Saski, gdzie złamano Enigmę, zostanie zniszczony w czasie wojny.

Równolegle od 1936 Polska szkoli w Rembertowie młodych Żydów z Betaru w walce partyzanckiej. W 1937 Beck w Lidze Narodów popiera państwo żydowskie, a magazyny na Powązkach gromadzą broń dla Irgunu - 25,000 karabinów, latem 1939 już 5,000 karabinów i 1,000 km-ów. Zimą 1938/39 w Zakopanem 25 Irgunistów uczy się sabotażu z bronią dla 10,000 na inwazję Palestyny w kwietniu 1940.

31 marca 1938 Sejm uchwala ustawę o pozbawieniu obywatelstwa osób za granicą. 28-29 października 1938 w Polenaktion III Rzesza wypędza 17,000 Żydów polskiego pochodzenia, 9,000 przywożą na stację Zbąszyń, 654 szosą o 21:00, 8,000 trafia do obozu w błocie. Modelski odmawia stempla matce z córką zgodnie z ustawą i notuje "Zbąszyń - nie powtórzyć".

15 maja 1937 w Pradze Smíchov rodzi się Marie Jana Korbelová - przyszła Madeleine Albright. 15 marca 1939 Wehrmacht wchodzi do Pragi, Anna Korbelová z roczną Marie Janą ucieka. Tego dnia na moście Cieszyn staje 10,000 uchodźców. Modelski ma dwie teczki: Enigma Bomba 50,000 zł potrzeba 100,000 i Cieszyn 10,000 ludzi 100,000 na pociągi. Ten sam budżet. W domu na Puławskiej 45 Maria w szóstym miesiącu ciąży, 5-letnia Zosia rysuje domek i Jan ojciec legionista. Maria ma 1/4 żydowskich korzeni. Brat policjant ostrzega że grozi 5 lat i utrata mieszkania.

20 marca do MSZ przychodzą Sir Howard Kennard i John Russell z projektem Białej Księgi limit 75,000 do Palestyny. 80% ludzi z Cieszyna ma krewnych w Tel Awiwie i podważy limit. Jeśli 10,000 pojawi się w Palestynie Arabowie się zbuntują a Brytyjczycy potrzebują ropy przed wojną. Polska potrzebuje gwarancji z 31 marca bardziej niż 10,000 Żydów potrzebuje Polski. 19 marca w Spale prezydent Mościcki przyznaje że ustawa z 31 marca była błędem i pozwala nie dawać rozkazu zamknięcia.

18-20 marca Modelski fałszuje 10,000 przepustek. W tłumie Anna z Marie Janą oraz Klara Weiss która była wolontariuszką w Zbąszyniu. Pociągi jadą nie do Warszawy tylko do Gdyni gdzie 5,000 karabinów z Powązek ładowane jest na statek Warszawa w ramach Aliyah Bet łamiącej White Paper. 22 marca statek odpływa z 10,000 w tym Anną i Marie Janą. Modelski zdegradowany traci mieszkanie. Zosia pyta czy źle jest stemplować. W szufladzie listy "Thank you H.K." od Kennarda który krył i "Broń załadowana" od Koca.

25 lipca 1939 pięć tygodni przed wojną w Pyrach Polskie Biuro Szyfrów przekazuje Brytyjczykom replikę Enigmy, Bombę i arkusze Zygalskiego. Modelski daje teczkę z dwiema pieczątkami: 10,000 osób Cieszyn i Enigma Pałac Saski. W walizce 10,000 nazwisk i kopia arkuszy. W 1940 Turing w Bletchley Park używa polskiej Bomby. W Palestynie broń z Powązek walczy w 1948. Marie Jana z Pragi Smíchov zostaje Albright w 1997. 15 maja 1939 w Warszawie rodzi się syn Modelskich Jan. W 2023 wnuczka znajduje rysunek Zosi domek dla Róży z Zbąszynia i list Marii "Tadek, stempluj ile możesz, dziecko kopie".