Paweł Łęski Paweł Łęski
54
BLOG

27B. NOCHE OSCURA

Paweł Łęski Paweł Łęski Kultura Obserwuj notkę 0

27B. NOCHE OSCURA


 Nota źródłowa


Wątek Dolores traktujemy w filmie jako tajemnicę, nie jako publiczny fakt. Historycznie opiera się on na biografii jezuity José Maríi de Llanosa pióra Pedro Miguela Lameta, *Azul y rojo*, gdzie autor twierdzi na podstawie listów i relacji, że Llanos wyspowiadał Dolores i udzielił jej komunii, a ona zmarła jako katoliczka.  


W tej wersji Dolores w młodości była katoliczką, potem jako żona ateisty i działaczka komunistyczna stała się ateistką, a pod koniec życia wróciła do wiary. W ostatnich latach miała zbliżyć się do katolicyzmu i na łożu śmierci przyjąć sakramenty pokuty i Eucharystii. W liście do ojca Llanosa z 6 stycznia 1989 roku pisała o czasie, który pozostał, jako o pieśni pochwalnej i dziękczynienia Bogu Miłości, o przygotowaniu do wiecznego powołania.  


To jest nasz materiał dramatyczny. W filmie nikt poza Llanosem i jedną zakonnicą nie wie o jej podwójnym życiu.


Logline


Luty 1978 roku. W jednym samolocie z Barcelony do Madrytu lecą dwie legendy hiszpańskiego komunizmu. Santiago Carrillo, oskarżany o Paracuellos (hiszpański Katyń), i Dolores Ibárruri, Pasionaria, kobieta, która w 1936 roku rzuciła hasło No pasarán. Pilot, syn zamordowanego w Paracuellos, wypowiada przez głośniki nazwisko Carrillo i numer fotela 27B, a potem zamiast lądować zaczyna krążyć nad miejscem masakry. Jedyną osobą, która może przerwać zemstę, jest 82 letnia kobieta, która publicznie wciąż jest głosem rewolucji, a prywatnie od lat chodzi dwa razy dziennie do kościoła, czyta św. Jana od Krzyża i spowiada się u jezuity od księży robotników.


Bohaterowie


**Dolores Ibárruri, 82 lata, Pasionaria**

Przez całe życie była donośnym głosem feministycznej i komunistycznej rewolucji. Mówiła do kobiet z kopalń, do matek, do milicjantek. To ona w 1936 roku stała się twarzą oporu, kiedy krzyknęła No pasarán. Po śmierci Francisco Franco wróciła do Hiszpanii i 15 czerwca 1977 roku została wybrana deputowaną do Kortezów z Asturii.


W naszym filmie ma drugie życie, którego nie zna partia. Rano i wieczorem biegnie do kościoła. Czyta mistyków, zwłaszcza św. Jana od Krzyża. Rozmawia z duchownymi związanymi z ruchem księży robotników. Jej spowiednikiem jest jezuita ojciec de Llanos. Dla Carrillo to jest zdrada. Dla niej to jest powrót do domu, z którego wyszła jako dziewczyna z Gallarty.


Dolores nie boi się śmierci. Boi się tylko życia bez przebaczenia. I właśnie dlatego nie boi się pilota.


**Santiago Carrillo, 63 lata**

 Teraz jest lustrem Dolores. On wciąż walczy o polityczne uniewinnienie za wymordowanie 7000 cywilów w Madrycie. Ona już walczy o coś innego. On chce, żeby wszyscy zapomnieli Paracuellos. Ona wie, że nie da się zapomnieć, można tylko przebaczyć albo się zemścić.


**Komandor Juan Viniegra, 55 lat**

Syn zamordowanego w Paracuellos. Czekał na ten lot całe życie. Staje przed kobietą, która znała jego ojca z imienia, która znała jego matkę, która modliła się za ofiary, kiedy on jeszcze nie umiał czytać. To komplikuje zemstę. Trudniej zabić człowieka, kiedy patrzy na ciebie matka wszystkich.


**Ojciec José María de Llanos, jezuita**

Nie leci samolotem. Czeka w Madrycie. W filmie pojawia się w retrospekcjach Dolores i w jednej scenie na lotnisku. To on jest księdzem od Pozo del Tío Raimundo, od robotników, od przedmieść. To on nauczył Dolores, że noc ciemna duszy nie jest końcem wiary, tylko jej najgłębszym etapem. W finale to jego głos, przez radio z wieży, będzie próbował dotrzeć do pilota.


**Elena, stewardesa**

Nosi w kieszeni małą książeczkę Dolores. *Noc ciemna* św. Jana od Krzyża. Nie wie, że to książka Pasionarii. Wie tylko, że stara kobieta poprosiła ją, żeby przekazała ją pilotowi, jeśli coś pójdzie nie tak.


 Fabuła


**AKT I: KOŚCIÓŁ O ŚWICIE, POTEM LOTNISKO**


Zaczynamy nie od Carrillo, tylko od Dolores. Barcelona, wczesny ranek, zimno. Stara kobieta wchodzi do pustego kościoła. Klęka. Nie robi tego jak turystka. Robi to jak ktoś, kto robi to codziennie rano i wieczorem. Czyta na głos jedno zdanie św. Jana od Krzyża. W ciemną noc, z pragnieniem miłości rozpalonym.


Potem lotnisko. Ta sama kobieta, już w innej roli. Deputowana z Asturii, Pasionaria, legenda. Ludzie wstają, kiedy przechodzi. Carrillo całuje ją w policzek, mówi: Dolores, bez ciebie nie byłoby nas tutaj. Ona odpowiada cicho, tak że słyszy tylko on: Santiago, bez przebaczenia i tak nas tutaj nie będzie.


Siada niedaleko niego, nie w 27B, tylko w 28A, żeby go widzieć. Ma przy sobie różaniec i legitymację poselską. Dwa dokumenty tożsamości, których nie da się pogodzić w 1978 roku.


W retrospekcji widzimy ją w 1936 roku. Mówi No pasarán do tłumu kobiet. Głos ma jak dzwon. Potem widzimy ją w Moskwie, na wygnaniu, samotną. Potem w 1977 roku, kiedy wraca i wygrywa wybory w Asturii. I potem w Madrycie, w małym kościele, gdzie po raz pierwszy od 50 lat spowiada się u ojca de Llanosa. Nie płacze. Mówi: Ojcze, ja nie przestałam wierzyć w sprawiedliwość. Przestałam wierzyć, że człowiek może ją wymierzyć sam.


**AKT II: KOMUNIKAT I NOC CIEMNA**


 Viniegra mówi przez głośniki o Paracuellos i o fotelu 27B, że siedzi tam sprawca tej zbrodni, kamera nie zostaje na Carrillo. Przechodzi na Dolores.


Carrillo wpada w paranoję. Liczy paliwo, patrzy na drzwi kokpitu, szarpie za klamkę, krzyczy, że pilot chce wszystkich zabić. Pasażerowie zaczynają się go bać bardziej niż pilota.


Dolores wstaje powoli. Ma 82 lata, trzyma się foteli. Mówi, nie krzyczy. I w tym momencie cały samolot słyszy głos, który kiedyś zatrzymywał Madryt.


Mówi: Ja też byłam w Madrycie w 1936 roku. Ja też krzyczałam No pasarán. I ja też myślałam, że nienawiść jest sprawiedliwością. Myliłam się. No pasarán znaczy dziś coś innego. Znaczy: nienawiść nie przejdzie. Zemsta nie przejdzie.


Potem zwraca się do pilota, chociaż go nie widzi, tylko przez zasłonę. Mówi: Juanito, znałam twojego ojca. Był dobrym człowiekiem. Nie chciałby, żebyś zabił 140 niewinnych ludzi, żeby pomścić jednego niewinnego.


To jest moment paranoiczny w nowym sensie. Carrillo boi się, że Dolores właśnie zdradziła partię, że jutro gazety napiszą, że Pasionaria broni katolickiego pilota i mówi o przebaczeniu jak ksiądz. On próbuje ją uciszyć. Ona go nie słucha. Ona nie gra już w jego grę.


Elena, na znak Dolores, puka do kokpitu i wsuwka pod drzwiami małą książeczkę św. Jana od Krzyża. W środku jest kartka od Dolores, napisana ołówkiem: *W nocy ciemnej duszy nie ląduje się w Paracuellos. Ląduje się w Madrycie.*


Viniegra czyta kartkę i milczy przez długą chwilę. Słyszymy tylko jego oddech. Samolot wciąż krąży. Wieża woła: Iberia, ląduj natychmiast. Z Madrytu dzwoni ojciec de Llanos, który został poproszony przez władze, żeby przemówić do pilota jako ksiądz robotników. Mówi jedno zdanie: Juan, twoja matka modliła się za ciebie codziennie rano i wieczorem. Tak jak Dolores modli się za Santiago.


To nie jest cud. To jest psychologia. Pilot nie jest potworem. Jest synem, który przez 42 lata nosił w sobie gniew i nagle usłyszał głos matki wszystkich hiszpańskich matek, która mówi mu, że gniew się skończył.


**AKT III: LĄDOWANIE I DWA KOŚCIOŁY**


Viniegra ląduje. Twardo, długo, ale ląduje. Wychodzi z kokpitu z rękami w górze. Carrillo wychodzi ostatni. Dziennikarze pytają go o Paracuellos. On milczy. Dolores wychodzi, podtrzymywana przez Elenę, i mówi do kamer tylko: No pasarán.


Wieczorem tego samego dnia Dolores robi to, co robi codziennie. Idzie drugi raz do kościoła. W filmie widzimy ją znowu samą, w pustej ławce. Carrillo czeka na nią na zewnątrz, w samochodzie. Nie wchodzi do środka. Nie umie. Pyta ją, kiedy wsiada: Dolores, ty naprawdę wierzysz, że on ci przebaczył? Ona odpowiada: Ja nie wiem, czy on mi przebaczył. Ja wiem, że ja przestałam go nienawidzić. To już jest dużo.


Ostatnia scena aktu III nie dzieje się w parlamencie. Dzieje się w Pozo del Tío Raimundo, w parafii ojca de Llanosa, wśród księży robotników. Dolores siedzi z nimi przy stole, pije kawę z cynamonem, rozmawia o bezrobotnych, o kobietach, o dzieciach. Ktoś pyta ją, czy jest jeszcze komunistką. Ona mówi: Jestem kobietą, która wierzy, że ubodzy nie mogą czekać. Resztę niech osądzą Bóg i historia.


 Epilog: 12 listopada 1989 roku


Cięcie. Madryt, 11 lat później. Dolores umiera w Madrycie 12 listopada 1989 roku, opatrzona świętymi sakramentami, wyspowiadana przez ojca de Llanosa. W telewizji mówią o upadku muru berlińskiego, który upadł trzy dni wcześniej. Świat, za który walczyła, właśnie się kończy.


Przy jej łóżku leży ta sama książeczka św. Jana od Krzyża. Na pogrzebie Carrillo stoi z boku, stary, sam. Nie płacze. Patrzy na trumnę i przypomina sobie lot z 1978 roku, kiedy stara kobieta wstała w samolocie i powiedziała, że nienawiść nie przejdzie.


Ostatni obraz filmu. Pusty samolot na płycie Barajas. Fotel 27B jest pusty. Fotel 28A też. Słychać tylko archiwalne nagranie Dolores z 1936 roku: No pasarán. Potem cisza. Potem głos lektora, jak w kronice: W lutym 1978 roku w hiszpańskiej prasie ukazała się anegdota o locie z Barcelony do Madrytu. Historia Dolores została ujawniona dopiero w 2013 roku, w biografii ojca de Llanosa. Do dziś nie wiadomo, co naprawdę wydarzyło się w kokpicie.


Carrillo wierzy w historię, która go uniewinni. Viniegra wierzy w zemstę, która go oczyści. Dolores już nie wierzy w żadną z tych rzeczy. Ona wierzy w noc ciemną, w to, że człowiek musi przejść przez ciemność, żeby zobaczyć, że nie jest sam.


Dzięki niej film przestaje być tylko o Paracuellos. Staje się filmem o kobiecie, która była głosem rewolucji, a potem stała się głosem ciszy. O feministce, która mówiła do tysięcy, a na końcu modliła się sama, dwa razy dziennie, w pustym kościele. O komunistce, która wróciła do Kościoła, który zwalczała w latach trzydziestych, nie dlatego, że przegrała, tylko dlatego, że zrozumiała, że rewolucja bez przebaczenia staje się kolejną wojną.

Udostępnij Udostępnij Lubię to! Skomentuj Obserwuj notkę

There have been many comedians who have become great statesmen and vice versa.

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze

Inne tematy w dziale Kultura