Bank musi oddać pieniądze klientowi. Ważny wyrok TSUE

Z artykułu dowiesz się:

TSUE orzekł, że bank nie może wstrzymać zwrotu pieniędzy z nieautoryzowanej transakcji wyłącznie z powodu zarzutu rażącego niedbalstwa klienta
Zasada D+1 oznacza, że pieniądze powinny zostać zwrócone najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po stwierdzeniu lub zgłoszeniu transakcji
Bank może później dochodzić zwrotu wypłaconej kwoty, jeśli udowodni umyślne działanie lub rażące niedbalstwo klienta
Ponad 10 tys. wniosków o interwencję w sprawach nieautoryzowanych transakcji trafiło do Rzecznika Finansowego w latach 2022–2025

Zgodnie z ustawą o usługach płatniczych obowiązuje zasada D+1. Oznacza to, że dostawca usług płatniczych powinien zwrócić pieniądze nie później niż do końca dnia roboczego następującego po dniu, w którym stwierdzono lub zgłoszono nieautoryzowaną transakcję.

– Kolejne zwycięstwo. TSUE potwierdza to, o co apelowałem od dawna. Bank ma obowiązek niezwłocznie zwrócić środki utracone w wyniku nieautoryzowanej transakcji. Zasada D+1 powinna być regułą, a nie wyjątkiem – komentuje dr Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy.

Zobacz takżeBajońskie zarobki twórców Siepomaga. Charytatywność czy wielki biznes?

Bank nie może odmówić zwrotu pieniędzy

Wstrzymanie zwrotu jest możliwe, jeśli bank ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy, by podejrzewać oszustwo ze strony klienta, oraz pisemnie poinformuje o tym organy ścigania. Trybunał wskazał, że samo powołanie się na rażące niedbalstwo klienta nie wystarcza do odmowy zwrotu pieniędzy. Dopiero po ich oddaniu bank może zbadać okoliczności sprawy i ustalić, czy istnieją podstawy do przypisania klientowi odpowiedzialności za transakcję.

Jeżeli wykaże, że doszło do niej wskutek umyślnego działania klienta lub jego rażącego niedbalstwa, może dochodzić zwrotu wcześniej wypłaconej kwoty. Ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na banku. – Bank nie może być sędzią we własnej sprawie, a zarzut rażącego niedbalstwa nie może być domyślnym uzasadnieniem odmowy zwrotu środków – mówi dr Michał Ziemiak.

Klient powinien zgłosić nieautoryzowaną transakcję możliwie szybko. Jeżeli nie zrobi tego w ciągu 13 miesięcy od dnia obciążenia rachunku, co do zasady traci możliwość dochodzenia roszczeń z tego tytułu wobec dostawcy usług płatniczych.

Skargi na nieautoryzowane transakcje

W latach 2022–2025 do Biura Rzecznika Finansowego wpłynęło ponad 10 tys. wniosków o interwencję dotyczących nieautoryzowanych transakcji płatniczych. Chodziło o przypadki, w których banki lub instytucje płatnicze odmawiały zwrotu pieniędzy, powołując się m.in. na rażące niedbalstwo klientów. Rzecznik Finansowy zwraca również uwagę, że w sprawach dotyczących oszustw sądy coraz częściej analizują nie tylko formalny przebieg operacji w systemie bankowym, ale także zamiar klienta, okoliczności jego działania oraz sposób, w jaki sprawcy wywierali na niego presję.

Znaczenie mogą mieć m.in. wiek poszkodowanego, jego doświadczenie w korzystaniu z bankowości elektronicznej oraz to, czy rzeczywiście rozumiał konsekwencje podejmowanych czynności.

Do wyroku odniósł się także Związek Banków Polskich (ZBP), dla którego rozstrzygnięcie nie jest zaskoczeniem. Jak wyjaśnia organizacja, w ostatnich latach większość banków w Polsce podejmowała działania zmierzające do dostosowania zasad zwrotu pieniędzy do oczekiwań Komisji Nadzoru Finansowego oraz Prezesa UOKiK.

Instytucje te wskazywały na obowiązek niezwłocznego zwrotu środków również w przypadkach rażącego niedbalstwa klienta. ZBP podkreśla jednak, że szybki zwrot pieniędzy nie zwalnia poszkodowanego z ewentualnej odpowiedzialności. Bank zachowuje możliwość późniejszego dochodzenia wypłaconych kwot.

Wyrok TSUE w sprawie C-70/25. Banki wskazują na planowane zmiany przepisów

W sprawie C-70/25, znanej jako sprawa Tukowiecka, TSUE rozstrzygał, czy bank może odmówić niezwłocznego zwrotu pieniędzy, powołując się na rażące zaniedbanie przez klienta obowiązków związanych z korzystaniem z instrumentu płatniczego. Zgodnie z wykładnią przyjętą przez Trybunał bank powinien dokonać bezzwłocznego zwrotu również wtedy, gdy zachowanie klienta może wskazywać na rażące niedbalstwo. Nie wyklucza to jednak późniejszego dochodzenia wobec niego roszczeń.

ZBP zwraca uwagę na planowane zmiany unijnych przepisów. Projektowane rozporządzenie w sprawie usług płatniczych (PSR) przewiduje możliwość odstąpienia od bezzwłocznego zwrotu środków, jeśli bank ma obiektywnie uzasadnione podejrzenie rażącego niedbalstwa po stronie klienta.

Według Związku proponowane rozwiązanie ma zapewnić równowagę między ochroną użytkowników usług płatniczych a ich odpowiedzialnością za przestrzeganie zasad bezpieczeństwa.