Znamienne zdarzenie historyczne. Sobór Trydencki to odpowiedź cywilizacyjna papiestwa na wyzwania związane z Reformacją, a szerzej z prądami odrodzeniowymi.
Błędem był praktyczny brak polskiego udziału w tym wydarzeniu, które skądindąd trwało kilkadziesiąt lat.
Można domniemywać, że wobec ustaleń Soboru w Konstancji i tolerancji religijnej obowiązującej w Rzeczypospolitej – angażowanie się w starcia ideowe Soboru Trydenckiego uznano za niepotrzebne. Niestety okazało się to wielkim błędem skutkującym przyspieszeniem upadku Rzeczypospolitej.
Jak można scharakteryzować ustalenia Soboru Trydenckiego?
Te, które się wydają ważne, to:
- ścisłe ustalenie zasad hierarchiczności z Papieżem wyposażonym w atrybut nieomylności (Roma locuta, causa finita) – czyli zakres dyskusji ograniczony stanowiskiem Papieża w danej sprawie;
- hierarchiczność – to posłuszeństwo kleru wobec przełożonych, ale także zasada obsadzania stanowisk kościelnych zgodnie z wolą Rzymu;
- jednolita liturgia, z takim ustaleniem sposobu jej sprawowania, że wierni byli tylko biernymi uczestnikami;
- jednolity język liturgiczny (łacina); łacina pozwalała klerowi na stworzenie klasy społecznej „lepiej zorientowanych”, przy ograniczonym dostępie do rozumienia liturgii przez resztę wiernych;
- system doboru „administracji” kościelnej drogą kształcenia księży z możliwością szybkiego awansu utalentowanych jednostek;
- kodeks kanoniczy – kształtowanie się specjalnego prawa dla kleru, niezależnego od lokalnych ustaleń prawnych;
- przy rezygnacji z bezpośredniego „nawracania mieczem” – stosowania siły przy nawracaniu pogan - utrzymano nakaz włączania do Kościoła pogan na zasadzie „medialnego nacisku”, czyli indoktrynacji przy wykorzystaniu także metod manipulacyjnych (jezuici).
Przytoczone ustalenia, w otoczce wartości wynikających z nauczania Chrystusa zawartego w Ewangelii, stanowią podstawy odmienności cywilizacyjnej. Praktycznie rzecz biorąc, jest to kopia założeń ideowych systemu filozofii chińskiej w odniesieniu do struktur państwa. Nawet system kształtowania kadr poprzez egzaminy w Chinach został skopiowany systemem kształcenia księży.
Różnica polega na tym, iż Kościół został nastawiony na ekspansję (każda struktura hierarchiczna jest przystosowana do ekspansji/obrony), podczas gdy system chiński zrezygnował z tych metod – przynajmniej w tamtym okresie. W ramach tej struktury organizacyjnej można było dążyć do uzyskania władzy nad światem tworząc pozory systemu uniwersalnego.
Dając tę wstawkę na temat Kościoła po Soborze Trydenckim, chcę wskazać, że idea Cywilizacji Katolickiej (bo taka wtedy powstała) została ukształtowana PRZECIW Cywilizacji Polskiej.
Warto sobie zdać sprawę, że w połowie XVI wieku kształtowały się dwie drogi rozwojowe chrześcijaństwa – według modelu polskiego, albo drogą etycznego rozgardiaszu i wojen religijnych zapoczątkowanych Reformacją. Etyka Ewangelii nie odgrywała żadnej roli w kształcie struktur społecznych, w których liczyła się ostatecznie maksyma: „czyja władza, tego religia”.
Polska, wobec niezaangażowania w wojny religijne, stała się miejscem starcia idei; tu przeprowadzono znacznie silniejsze od wojennych działania ideowe przeciwko strukturom państwa.
Batalia była długa i gruntownie przygotowana. Zaczęto od szkolenia kadr. To dlatego pod koniec XVI wieku powstało wiele kolegiów jezuickich kształcących młodzież szlachecką. Bardzo często szkoły te były bezpłatne, a utrzymywane z darów sponsorów i środków kościelnych.
Dopiero po kilkudziesięciu latach, sukcesywnie, zaczęto istotnie wpływać na funkcjonowanie państwa. Przyspieszenie nastąpiło po obraniu na króla Zygmunta III Wazę – wykształconego właśnie przez jezuitów.
8. 4 Droga upadku
Do upadku Rzeczypospolitej przyczyniły się, moim zdaniem, wymienione wcześniej czynniki, a pod koniec XVI w doszedł jeszcze jeden – tworzenie się kasty możnowładców.
Razem stanowiły czynnik destrukcji idei traktowania państwa jako Rzeczy Wspólnej, czyli państwa obywatelskiego.
„Urodzenie”, a nie zasługi dla wspólnoty, dające wpływ na stanowienie praw i współdecydowanie o państwie, duże dysproporcje materialnego posiadania, system pośrednictwa przy stanowieniu prawa, co dawało okazję do nacisków (o np. motywach religijnych) lub przekupstwa bądź ze strony państw ościennych, bądź możnowładców, destrukcyjny wpływ Kościoła Katolickiego reprezentującego odrębną i przeciwną polskiej ideę porządku społecznego, a posiadającego w Polsce własną, odrębną strukturę organizacyjną – wszystko to dało początek drodze upadku.
Powoli idee Rzeczypospolitej zmniejszały swoje oddziaływanie społeczne.
Akcentem końcowym była Konstytucja 3 Maja, która zmieniała ustrój Rzeczypospolitej z obywatelskiego na hierarchiczny.
członek SKPB, instruktor PZN, sternik jachtowy. 3 dzieci - dorośli. "Zaliczyłem" samotnie wycieczkę przez Kazachstan, Kirgizję, Chiny (prowincje Sinkiang, Tybet _ Kailash Kora, Quinghai, Gansu). Ostatnio, czyli od kilkudziesięciu już lat, zajmuję się porównaniami systemów filozoficznych kształtujących cywilizacje. Bazą jest myśl Konecznego, ale znacznie odbiegam od tamtych zasad. Tej tematyce, ale z naciskiem na podstawy rzeczypospolitej tworzę portal www.poczetRP.pl
Nowości od blogera
Inne tematy w dziale Społeczeństwo
