Polska aktorka, która znalazła się na liście osób przeznaczonych do likwidacji przez Niemców. Ucieczka na wschód, powrót do zrujnowanego kraju, odbudowa żydowskiego teatru, nominacja do Oscara i wreszcie emigracja po antysemickiej kampanii w marcu ’68. Trudno o bardziej dramatyczny życiorys niż ten Idy Kamińskiej.
Ida Kamińska urodziła się w 1899 roku w Odessie, w rodzinie, która właściwie stworzyła legendę teatru żydowskiego. Jej matką była Ester Rachel Kamińska, nazywana „matką teatru żydowskiego”, a ojcem Abraham Izaak Kamiński — aktor, reżyser i organizator życia teatralnego. Ida od dziecka żyła sceną. Występowała, reżyserowała, pisała, prowadziła zespoły teatralne i stała się jedną z najważniejszych postaci kultury jidysz w Europie.
We wrześniu 1939 roku jej świat runął. Po niemieckim ataku na Polskę zbombardowano jej mieszkanie i teatr. Przez trzy tygodnie ukrywała się z rodziną w schronie. Później została ostrzeżona, że znajduje się na liście osób przeznaczonych przez Niemców do likwidacji. Opuściła Warszawę i przedostała się na wschód, ratując własne życie i życie najbliższych.
Po wojnie wróciła do Polski. Nie wybrała łatwiejszej drogi. Zamiast zostać za granicą, podjęła się odbudowy żydowskiego życia teatralnego w kraju, w którym po Zagładzie ocalała tylko garstka dawnych widzów i artystów. Stanęła na czele Państwowego Teatru Żydowskiego i przez lata była jego twarzą, sercem i symbolem ciągłości kultury, którą hitlerowskie Niemcy próbowały unicestwić.
Jej talent został dostrzeżony również na arenie międzynarodowej. Za rolę Rozalii Lautmannovej w filmie „Sklep przy głównej ulicy” otrzymała nominację do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. Było to wydarzenie bez precedensu — aktorka związana z teatrem żydowskim w Polsce znalazła się wśród największych nazwisk światowego kina.
Rok później przyszła jednak kolejna próba. Po wydarzeniach marca ’68 i rozpętanej przez komunistyczne władze kampanii antysemickiej Ida Kamińska podała się do dymisji i opuściła Polskę. Wyjechała najpierw do Wiednia, później do Izraela, a ostatecznie osiadła w Nowym Jorku.
Symboliczna była także historia jej późniejszego przyjazdu do Warszawy. Gdy w 1975 roku chciała wziąć udział w obchodach 50. rocznicy śmierci swojej matki, sprawa jej wizy trafiła aż na posiedzenie Biura Politycznego KC PZPR. Władze obawiały się jej obecności, ale odmowa mogłaby wywołać międzynarodowy skandal. Ostatecznie pozwolono jej przyjechać.
Ida Kamińska zmarła w 1980 roku w Nowym Jorku. Pozostała jedną z najwybitniejszych aktorek teatru jidysz, artystką o międzynarodowej sławie i świadkiem epoki, w której historia brutalnie wdzierała się w życie ludzi sceny. Jej biografia to nie tylko opowieść o talencie, ale też o przetrwaniu, godności i kulturze, której mimo wojny, Zagłady i politycznej nagonki nie udało się wymazać.
Komentarze
Pokaż komentarze (5)