Próbuję uwolnić spojrzenie na tą sprawę od wstrętu, jaki wzbudza we mnie Łukasz Żak, osobnik, który obsesyjnie dbał, by nie być pusty – szkoda, że tylko na koncie.
Jednocześnie zdecydowanie nie podobało mi się tak nośne społecznie uzasadnienie ustne wyroku sformułowane przez sędziego Macieja Miterę, wg mnie charakterystyczne dla tego co nazywam populizmem prawniczym. Populizm prawniczy obliczony jest na: “no, wreszcie jakiś sędzia jest po stronie obywateli” - Miterę taniej wyszedł splendor niż wyszedłby jego brak.
1. Tak łatwo zapomnieć o setkach przewlekłych postępowań, o tysiącach ludzi, którzy nie doczekali się sprawiedliwości, o kompletnie innych karach za identyczne przestępstwa w różnych sądach, o Tomaszu Komendzie, którego przypadek pokazuje, że nagłośnienie medialne sprawy może przynieść efekt skrajnie inny niż miało to miejsce w przypadku Żaka. Nie warto poświęcać Komendy z nienawiści do Żaka.
2. Dlaczego to populizm prawniczy jest szczególnie groźny? Po pierwsze, każdego kto ma odwagę przeciwko niemu wystąpić ustawia w roli “obrońcy przestępców”. Po drugie, jest postawą “wszystkich przeciw nikomu”, nieznajdującą przeciwników, jakich znajdują populistyczne postulaty różnych partii politycznych.
3. Rozróżniam cztery przejawy takiego populizmu:
a/ uzależnianie wysokości kary od poziomu nagłośnienia sprawy i zainteresowania medialnego
b/ stosowanie wielopoziomowej i skrupulatnej prewencji na terenie państwa bądź województwa po jednym dramatycznym zdarzeniu
W filmie "Infiltracja" jeden z bohaterów poznawał policjanego tajniaka po tym, że udaje, że go nie widzi. Problemy, z którymi państwo sobie nie jest w stanie poradzić można poznać po tym, że pokazuje, że sobie radzi
c/ szukanie winnego, a nie sprawcy – Tomasz Komenda został skazany na 18 lat niewinności, bo organa ścigania musiały “mieć winnego”
To sytuacja rodem z filmu “Projekt Joshua”, w którym przedstawiono algorytm wskazujący, na podstawie ludzkich życiorysów sprawców przestępstw i miejsca ich popełnienia (oczywiście, wobec nieadekwatności komputerów do rzeczywistości trzeba było zatrzymywać kogokolwiek, by ratować reputację systemu)
d/ zajmowanie się przez sądy “rozwiązywaniem problemów społecznych”, zamiast orzekaniem adekwatnie do winy oskarżonego, czyli przyjęcie roli “naprawiacza świata”
W tym przypadku sędzia skazuje “problem społeczny” - zabiera skazanemu dodatkowe kilka lat w imieniu tych, którzy “dzięki temu pomyślą, zanim popełnią przestępstwo”, a może i w bierze rewanż na tych, którzy dostali zbyt niskie wyroki w swoich sprawach.
4. Media informują o przestępstwach czy współuczestniczą w skazywaniu? Powszechną praktyką medialną jest wydawanie wyroku i używanie w odniesieniu do zatrzymanego trybu dokonanego jeszcze przed postawieniem zarzutów.
Czytając wielokrotnie akta sądowe oskarżeni niekiedy sprawiają wrażenie znających okoliczności zdarzeń, w których nie brali udziału. Po prostu wytwarza im się coś w rodzaju pamięci równoległej. A sędziowie, którzy wiedzę o sprawach i sugestie dotyczące wymiaru kary czerpią z każdego radia i każdej telewizji? Naprawdę nie ma to dla nich żadnego znaczenia?
I chodzi tu nie tylko o wymiar oczywisty - chęć przypodobania się opinii publicznej, ale też o oczywiste narażenie na błędy poznawcze.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)