Przyjazne Państwo – fakt czy kpina?

Szanowni Państwo, niniejszym pragnę podziękować wszystkim zaangażowanym instytucjom państwowym za rzetelne, terminowe i w pełni proceduralne rozpatrzenie sprawy dotyczącej typowego, a jednocześnie masowego oszustwa pocztowo-internetowego, z jakim coraz częściej spotykają się obywatele RP.

Jest to mechanizm polegający na obowiązku dokonania płatności kartą lub BLIK-iem za przesyłkę pobraniową przed jej otwarciem, przy jednoczesnym braku realnej możliwości cofnięcia środków w razie stwierdzenia oszustwa. W moim przypadku przebieg zdarzeń był modelowy: zapłata za niezamówiony towar, natychmiastowe stwierdzenie oszustwa po otwarciu paczki w obecności pracownika Poczty Polskiej, sporządzenie reklamacji oraz niezwłoczne powiadomienie Policji i banku w celu zablokowania przelewu — z… wysoce komicznym efektem w rodzaju „operacja się udała, pacjent zmarł”.

Każdy organ starannie wykonał swoje zadania zgodnie z obowiązującymi przepisami, regulaminami, wytycznymi oraz utrwaloną praktyką. Żaden zwierzchnik ciężko pracujących funkcjonariuszy i urzędników nie zakwestionuje ich zaangażowania, kompetencji ani formalnej poprawności działań — przeciwnie, może być z nich dumny. Tak, to przyszłość naszej nowoczesnej europejskiej kadry, szeroko otwartej na dobro naszych obywateli i na nowe śledcze technologie, w pełni usatysfakcjonowane, że problem został poprawnie opisany, sklasyfikowany i zamknięty, niezależnie od jego rzeczywistych skutków dla obywatela.

W rezultacie:

– sprawca oszustwa pozostał anonimowy i nadal okrada kolejne ofiary,

– mechanizm przestępczy nie został zbadany,

– środki pieniężne zostały oszustowi przekazane,

– oszukany obywatel został wzorowo poinformowany, że „wszystko odbyło się prawidłowo”.

Należy zatem stwierdzić, że system zadziałał bez zarzutu.

Pozwalam sobie jednak zauważyć – wyłącznie w trosce o dalsze doskonalenie jakości niemal czterdziestomilionowego państwa – że w XXI wieku, w Polsce należącej do Unii Europejskiej, przy powszechnej cyfryzacji bankowości, administracji i usług publicznych, obywatel nie dysponuje żadnym realnym narzędziem ochrony, jeżeli:

– oszustwo zostanie zgłoszone nawet niezwłocznie,

– środki finansowe są jeszcze w systemie,

– sprawa ma charakter powtarzalny i systemowy.

Z przesadnie nieukrywaną satysfakcją odnotowuję, że:

– bank nie odpowiada za transakcję,

– operator pocztowy nie odpowiada za nadawcę,

– policja nie posiada wystarczających danych oszusta,

– prokuratura nie znajduje podstaw do dochodzenia,

– sąd nie ma możliwości wypowiedzenia się z przyczyn formalnych.

W ten sposób powstaje modelowe żenujące rozwiązanie instytucjonalne, w którym:

– każda instytucja działa poprawnie,

– żadna nie ponosi odpowiedzialności,

– poszkodowany obywatel teoretycznie chroniony przez Państwo ponosi pełne konsekwencje.

Szczególnie nowoczesnym elementem tego systemu jest ustanowione prawo: w epoce ePUAP, profilu zaufanego i cyfrowej administracji, środki odwoławcze w postępowaniu karnym nie są skutecznie przyjmowane drogą elektroniczną, co pozwala zakończyć sprawę na wstępnym etapie, bez angażowania sądu, bowiem pośrednik, czyli prokuratura, skutecznie blokuje przepływ odwołania do sądu.

Nie sposób nie docenić także krótkich, tygodniowych terminów zawitych na wniesienie środków odwoławczych, wyjątkowo przyjaznych dla obywatela, zwłaszcza gdy obejmują okres świąteczny. Rozwiązanie to niewątpliwie sprzyja statystyce „załatwionych” postępowań…

Całość prowadzi do wniosku, że:

– procedury są ważniejsze niż skutki,

– statystyka ważniejsza niż zapobieganie,

– brak działania jest dowodem prawidłowego działania systemu (w świat idzie informacja, że wszystko działa doskonale).

Zatem brawa dla państwowych instytucji, brawa dla świetnie funkcjonującego Przyjaznego Państwa!

Rozumiem, że w takim modelu nie ma potrzeby prowadzenia analiz skali zjawiska, publikowania corocznych raportów dotyczących oszustw przesyłkowo-płatniczych, ani tworzenia mechanizmów wczesnego ostrzegania, skoro problem formalnie nie istnieje.

Pozostaje mieć nadzieję, że dalszy świetlany rozwój Przyjaznego Państwa będzie przebiegał w tym samym duchu znanym od lat: sprawnie, proceduralnie i bez zbędnego angażowania instytucji w ochronę obywatela.

Premier Rzeczypospolitej Polskiej oraz Prezydent RP mogą dzięki temu żyć w przekonaniu, że szczęśliwi obywatele egzystują w coraz bezpieczniejszym, sprawnie działającym Przyjaznym Państwie. W statystykach wszystko się zgadza: procedury są zachowane, terminy dotrzymane, pisma wysłane, sprawy załatwione – problemu nie ma.

I o to właśnie chodzi! Aby choć najwyższe władze państwowe mogły być zadowolone i przekonane, że stoją na czele państwa życzliwego obywatelom, nowoczesnego i skutecznego. Nawet jeśli ta życzliwość istnieje głównie na papierze, w tabelach i w odpowiedziach urzędowych.

Obywatele są pozostawieni sami sobie, ale to nic nowego.

Z poważaniem

[ ]

PS Jak to wygląda w państwach Europy Zachodniej?

W wielu państwach UE funkcjonują rozbudowane systemy elektronicznej komunikacji obywatela z wymiarem sprawiedliwości, a praktyka sądów opiera się na ocenie rzeczywistej woli procesowej strony, a nie wyłącznie na formalnej postaci pisma. Terminy procesowe są tam stosowane w sposób bardziej elastyczny, zwłaszcza wobec obywatela działającego bez profesjonalnego pełnomocnika oraz w okresach świątecznych.

W Polsce natomiast pismo złożone przez oficjalny rządowy system ePUAP może zostać uznane za nieistniejące, a sprawa nigdy nie trafi do sądu, mimo że obywatel dochował terminu i działał w dobrej wierze.