NOWA TEORIA ZNACZENIA MODALNO-AUTOPOIETYczNEGO

WPROWADZENIE

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie pełnej, wewnętrznie spójnej teorii znaczenia, którą nazywam teorią znaczenia modalno-autopoietycznego. U jej podstaw leży hipoteza, że:

Znaczenie nie jest ani rzeczą (referencją), ani czystym sensem (intensionalnością), lecz dynamiczną relacją między:

1. polem modalnych możliwości (w sensie średniowiecznej ontologii modalnej),

2. strukturą systemu (w sensie autopoiesis Luhmanna),

3. ograniczeniami modelowymi (Skolem, Gödel, Putnam).

W efekcie: znaczenie jest lokalną aktualizacją modalności przez system, a nie prostą relacją język → rzecz.

Ta koncepcja pozwala:

• skorelować Fregego z Luhmannem,

• zrozumieć relatywność modeli (Skolem),

• powiązać niezupełność (Gödel) z semantyką,

• wskazać strukturalne źródło wielości światów znaczeń.

Ostatecznie okazuje się, że wszystkie wielkie teorie XX wieku mówią o tym samym, ale językami od siebie odległymi:

– niemożność pełnego pokrycia pola sensu przez jakikolwiek system aktualizacji znaczeń.

Zaprezentowany jednolity model znaczenia, potrafi objąć to, co w klasycznej tradycji filozoficznej występowało jako odrębne nurty:

• semantyka Fregego (sens–znaczenie),

• ontologia modalna (Duns Szkot),

• teoria modeli i ich relatywności (Löwenheim–Skolem),

• niezupełność i nieskończoność systemów (Gödel),

• operacjonalizm i anty-realizm modelowy (Putnam),

• teoria autopoiesis i systemów operacyjnie zamkniętych (Maturana, Varela, Luhmann).Nowa teoria głosi:

Znaczenie nie jest rzeczą, nie jest też samym sensem. Znaczenie jest lokalną, tymczasową aktualizacją pola modalnych możliwości przez system autopoietyczny poprzez jego własny kod operacyjny.

W konsekwencji:

• sens = modalne pole możliwości,

• znaczenie = aktualizacja w systemie,

• interpretacja = proces systemowej redukcji modalności do operacyjnych różnic,

• rzeczywistość = wielomodelowa przestrzeń, której żadna aktualizacja nie wyczerpuje.

1. FREGE — SENS JAKO MODALNOŚĆ, ZNACZENIE JAKO FUNKCJA SYSTEMOWA

W klasycznym tekście „Über Sinn und Bedeutung” Frege rozróżnia:

• Sinn – sposób dania przedmiotu,

• Bedeutung – przedmiot lub wartość logiczna.

W naszej teorii dokonujemy kluczowego przesunięcia:

Sinn = modalny horyzont możliwych sposobów ujęcia

(= przestrzeń intensjonalności, możliwości, modalnych form myślenia)

Bedeutung = aktualizacja modalności przez system

(= znaczenie lokalne, operacyjne, zależne od kodu systemowego)

Dlaczego?

Bo system (np. nauka, prawo, ekonomia) nie odnosi się do przedmiotów, lecz do różnic operacyjnych, które pozwalają mu się reprodukować.

2. MODALNOŚĆ: DUNS SZKOT I ONTOLOGIA MOŻLIWOŚCI

Możliwość u Dunsa Szkota:

• nie jest słabszą formą istnienia,

• jest pełnoprawnym bytem modalnym,

• jest warunkiem istnienia aktualnego.

W naszej teorii:

Pole modalności = totalna przestrzeń sensów, które mogą zostać zaktualizowane przez jakikolwiek system.

Modalność jest więc:

• pierwsza ontologicznie,

• silniejsza epistemicznie,

• nieograniczalna przez model systemu.

Dlatego znaczenie nigdy nie wyczerpuje sensu — sens jest zawsze szerszy.

3. SKOLEM, GÖDEL, PUTNAM — OGRANICZENIA MODELI I NIEZUPEŁNOŚĆ ZNACZENIA

Skolem

Każda teoria ma wiele modeli → brak jednego modelu „zamierzonego”.

W semantyce oznacza to: znaczenie nie jest jednoznaczne modelowo.

Gödel

Każdy system nie może udowodnić własnej pełni → istnieją sensy, których system nie może uaktualnić znaczeniowo.

Putnam

Modele można „przesuwać”, zależnie od operacyjnych procedur systemu.

Wniosek: znaczenie systemowe jest relatywne do ograniczeń operacyjnych.

4. LUHMANN I AUTOPOIESIS — SYSTEM WYTWARZA WŁASNE ZNACZENIA

System autopoietyczny:

• produkuje własne elementy,

• selekcjonuje informację,

• operuje binarnym kodem (np. prawda/fałsz, legalne/nielegalne, płatne/niepłatne),

• zamyka się operacyjnie, choć jest otwarty strukturalnie.

Dlatego:

Znaczenie nie pochodzi ze świata.

Znaczenie nie pochodzi z języka.

Znaczenie pochodzi z operacji systemu.

System „wybiera” z pola modalności to, co dla niego operacyjnie potrzebne.

5. SYNTEZA – ZNACZENIE MODALNO-AUTOPOIETYczNE

DEFINICJA

Znaczenie modalno-autopoietyczne =

lokalna aktualizacja pola możliwości (sensu) przez zamknięty operacyjnie system, zgodnie z jego kodem funkcjonalnym.

Konsekwencje:

1. Znaczenie = operacyjna interpretacja możliwości.

2. Każdy system tworzy własny świat znaczeń.

3. Nie istnieje jeden właściwy model znaczenia.

4. Znaczenie jest zawsze niezupełne (Gödel).

5. Znaczenie jest zawsze relatywne modelowo (Skolem, Putnam).

6. Sens jest zawsze nieskończony, znaczenie zawsze skończone.

Frege, Luhmann, Skolem, Gödel i Putnam mówią w gruncie rzeczy to samo:

Nie istnieje pełne utożsamienie: sens = znaczenie = rzecz.

System zawsze wybiera tylko użyteczny fragment pola możliwości.

6. ZAKOŃCZENIE: CO OZNACZA TA TEORIA?

1. Nie istnieje jedna epistemologia.

Każdy system ma własną epistemologię operacyjną.

2. Nie istnieje jeden świat, lecz wiele światów znaczeń.

(Nauka, prawo, ekonomia, religia, media.)

3. Systemy nie opisują świata — opisują swoje różnice.

Świat jest tylko „materiałem” dla aktualizacji znaczeń.

4. Semantyka, logika, modalność i teoria systemów są różnymi „sensami” tego samego zjawiska.

Istnieje jedno zjawisko, ale wiele jego opisów.

Przypisy (układ tradycyjny)

1. Frege, G. „Über Sinn und Bedeutung”, 1892.

2. Duns Scotus, Ordinatio.

3. Skolem, T. „Über die Nicht-Charakterisierbarkeit der Zahlenreihe”, 1933.

4. Gödel, K. „Über formal unentscheidbare Sätze…”, 1931.

5. Putnam, H. „Models and Reality”, Journal of Symbolic Logic, 1980.

6. Luhmann, N. Soziale Systeme, Frankfurt 1984.

7. Maturana, H., Varela, F. Autopoiesis and Cognition, 1980.