CZY BYCIE PRZEDSIĘBIORCĄ JEST RACJONALNYM WYBOREM?

1. Pytanie właściwe (precyzja epistemiczna)

Pytanie nie brzmi:

„Czy przedsiębiorczość się opłaca?”

ani:

„Czy przedsiębiorcy zarabiają więcej?”

Pytanie brzmi:

Czy w danych uwarunkowaniach systemowych bycie przedsiębiorcą jest racjonalnym wyborem egzystencjalnym w perspektywie przyszłości, na tle alternatywnych strategii życia?

To jest pytanie o alokację życia, nie o dochód.

2. Warunki brzegowe analizy (co już wiemy)

Z wcześniejszych analiz wynika, że przedsiębiorca strukturalny funkcjonuje w układzie, w którym:

• ryzyko rynkowe jest totalne i niegwarantowane,

• ryzyko prawne jest retrospektywne i nieoznaczone,

• własność ma charakter funkcjonalny, nie egzystencjalny,

• praca nie prowadzi do konsumpcji, lecz do reinwestycji,

• polityka oferuje symulakry zamiast realnej zmiany,

• prawo i rynek działają w sprzecznych kodach,

• przedsiębiorca pełni rolę amortyzatora systemu.

To są twarde parametry, nie opinie.

3. Racjonalność klasyczna: negatywna odpowiedź

Jeżeli przyjmiemy klasyczne kryteria racjonalności:

• maksymalizacja oczekiwanej użyteczności,

• minimalizacja ryzyka katastrofalnego,

• relacja pracy do jakości życia,

• przewidywalność przyszłości,

to odpowiedź brzmi jednoznacznie:

Nie – bycie przedsiębiorcą nie jest racjonalnym wyborem systemowym.

W tym sensie przedsiębiorczość:

• nie optymalizuje dobrostanu,

• nie minimalizuje ryzyka,

• nie daje stabilnej trajektorii życia,

• nie oferuje proporcjonalnej premii za ponoszone koszty.

Na tle:

• pracy etatowej,

• profesji regulowanych,

• funkcji instytucjonalnych,

jest strategią zdominowaną.

4. Dlaczego więc przedsiębiorcy istnieją? (punkt krytyczny)

Jeżeli wybór jest nieracjonalny, a mimo to masowo podejmowany, muszą istnieć czynniki pozarynkowe.

Są trzy.

(1) Brak realnych alternatyw strukturalnych

Dla wielu osób przedsiębiorczość nie jest wyborem, lecz:

• ucieczką przed prekaryzacją,

• jedyną formą podmiotowości,

• jedyną drogą do jakiejkolwiek kontroli nad czasem.

To nie jest racjonalność maksymalizacji.

To racjonalność braku opcji.

(2) Asymetria informacji i symulacje polityczne

System:

• nie komunikuje realnych kosztów,

• komunikuje narracje wolności,

• oferuje symulakry ulg i ułatwień.

Decyzja jest podejmowana przed pełnym rozpoznaniem ontologii ryzyka.

To racjonalność oparta na błędnym modelu świata.

(3) Motywacje egzystencjalne (pozaekonomiczne)

Dla części podmiotów przedsiębiorczość jest:

• formą autokreacji,

• ucieczką od hierarchii,

• strategią sensu, nie zysku.

To racjonalność egzystencjalna, nie ekonomiczna.

Ale system monetyzuje ją bez litości.

5. Monty Python i przodownik pracy jako modele graniczne

Tu pojawia się pełna ironia strukturalna.

Przodownik pracy:

• pracuje ponad normę,

• podnosi normę dla wszystkich,

• nie konsumuje efektu,

• jest nagradzany symbolicznie.

Przedsiębiorca strukturalny:

• reinwestuje ponad miarę,

• podnosi normę konkurencyjną,

• nie konsumuje zysku,

• jest nagradzany narracją „wolności”.

To ta sama figura, tylko w innym języku ideologicznym.

Monty Python pojawia się nie jako żart, lecz jako jedyny adekwatny realizm:

system mówi: „to twój wybór”,

po czym karze każdy inny wybór.

6. Zdyskontowanie przyszłości (najważniejsze)

Jeżeli zdyskontujemy przyszłość przy użyciu realistycznej stopy ryzyka (rynkowej + prawnej + zdrowotnej), to:

• oczekiwana wartość życia przedsiębiorcy

• jest silnie obniżona przez nieodwracalne koszty czasu,

• przy braku gwarancji kumulacji dobrostanu.

Innymi słowy:

systemowo przedsiębiorczość jest strategią o wysokiej zmienności i niskiej medianie rezultatu życiowego.