Abstrakt
Artykuł rozwija koncepcję kwantowej struktury społecznej w kontekście logodygmatu oraz modalno-autopoietycznej teorii znaczenia. Punktem wyjścia jest analogia pomiędzy:
współczesną fizyką kwantową,
jurysprudencją kwantową,
nowoczesnymi finansami,
oraz strukturą społeczną późnej nowoczesności.
Tekst argumentuje, że społeczeństwo coraz mniej funkcjonuje jako substancjalna wspólnota trwałych bytów społecznych, a coraz bardziej jako system modalno-operacyjnej stabilizacji relacji, przepływów i interpretacji. Szczególnej analizie poddano:
relacyjność tożsamości,
autopoietyczny charakter instytucji,
logodygmat przepływu społecznego,
oraz analogię pomiędzy redukcją funkcji falowej a decyzją społeczną i polityczną.
Artykuł proponuje rozumienie społeczeństwa jako dynamicznego pola modalnych konfiguracji sensu, stabilizowanych operacyjnie przez instytucje, komunikację i władzę symboliczną.
1. Wprowadzenie
Klasyczne społeczeństwo:
interpretowano:
jako:
zbiór względnie trwałych bytów:
osób,
klas,
narodów,
instytucji,
i wspólnot.
Nowoczesność:
coraz bardziej:
destabilizowała:
substancjalny charakter tych struktur.
Współczesne społeczeństwo:
funkcjonuje:
nie tyle:
jako stabilny układ rzeczy społecznych,
lecz:
jako dynamiczne pole relacji, przepływów i modalności interpretacyjnych.
2. Społeczeństwo klasyczne i ontologia substancji
2.1. Wspólnota jako byt
Klasyczne koncepcje społeczne:
od Aristotle
do:
nowoczesnych państw narodowych,
zakładały:
względną trwałość:
osoby,
wspólnoty,
narodu,
i instytucji.
Społeczeństwo:
miało:
charakter:
substancjalny.
2.2. Stabilność tożsamości
Tożsamość:
interpretowano:
jako:
względnie trwałą własność jednostki lub grupy.
Podobnie:
prawo,
ekonomia,
i polityka
zakładały:
trwałość podstawowych kategorii społecznych.
3. Kryzys substancjalności społecznej
3.1. Relacyjność późnej nowoczesności
Współczesne społeczeństwo:
coraz bardziej:
funkcjonuje:
relacyjnie,
sieciowo,
komunikacyjnie,
i przepływowo.
Jednostka:
nie posiada już:
jednej trwałej tożsamości,
lecz:
uczestniczy:
w wielu modalnych konfiguracjach społecznych jednocześnie.
3.2. Społeczeństwo jako przepływ
Instytucje:
coraz mniej:
„są”,
a coraz bardziej:
„działają operacyjnie”.
Społeczeństwo:
przypomina:
pole dynamicznych stabilizacji sensu.
4. Logodygmat społeczny
4.1. „Jednym opisać więcej”
W proponowanym ujęciu:
logodygmat
oznacza:
tendencję systemu społecznego
do organizowania możliwie szerokiego pola relacji
przy użyciu minimalnej liczby struktur stabilizacyjnych.
Np.:
pieniądz,
państwo,
prawo,
media,
algorytmy,
czy pojęcie „demokracji”
organizują:
ogromne pola relacji społecznych.
4.2. Ekonomia sensu społecznego
Społeczeństwo:
redukuje:
złożoność świata
poprzez:
operacyjne domykanie modalności interpretacyjnych.
To:
logodygmatyczna ekonomia sensu społecznego.
5. Kwantowa struktura społeczna
5.1. Modalność społeczna
Współczesne społeczeństwo:
utrzymuje:
wiele możliwych konfiguracji znaczenia jednocześnie.
Jednostka:
może równocześnie:
funkcjonować:
ekonomicznie,
medialnie,
prawnie,
politycznie,
cyfrowo,
i symbolicznie.
5.2. Społeczna superpozycja
Powstaje:
strukturalna analogia:
do superpozycji kwantowej.
Tożsamość:
nie posiada:
całkowicie stabilnego charakteru,
lecz:
istnieje:
jako:
pole potencjalnych konfiguracji interpretacyjnych.
6. Decyzja jako społeczny pomiar
6.1. Redukcja modalności
Dopiero:
decyzja społeczna,
akt polityczny,
wyrok,
wybory,
algorytmiczna selekcja,
lub kryzys medialny,
redukuje:
modalność społeczną
do:
jednej konfiguracji operacyjnej.
6.2. Analogiczność strukturalna
Powstaje analogia:
7. Neutrino społeczne
7.1. Niewidzialne stabilizatory
Podobnie jak:
neutrino
stabilizowało:
integralność teorii fizycznej,
tak:
współczesne społeczeństwo
opiera się:
na:
niewidzialnych stabilizatorach sensu.
Np.:
zaufanie społeczne,
autorytet ekspercki,
rating,
algorytmiczna widzialność,
narracje medialne,
legitymizacja polityczna.
7.2. Operacyjność zamiast substancji
Elementy te:
często:
nie posiadają:
materialnej uchwytności,
jednak:
stabilizują:
operacyjną integralność społeczeństwa.
8. Autopoiesis społeczeństwa
8.1. Społeczeństwo jako reprodukcja komunikacji
Niklas Luhmann:
interpretował społeczeństwo:
jako:
system reprodukcji komunikacji¹.
W tym ujęciu:
społeczeństwo:
nie istnieje:
substancjalnie,
lecz:
operacyjnie.
8.2. Modalno-operacyjna reprodukcja
Społeczeństwo:
trwa:
o ile:
potrafi:
reprodukować:
przepływy znaczeń,
decyzji,
i interpretacji.
To:
autopoietyczny charakter struktury społecznej.
9. Replika i późna nowoczesność
9.1. Społeczeństwo reprodukcji
W późnej nowoczesności:
coraz większą rolę:
odgrywają:
repliki,
modele,
reprezentacje,
i symulacje.
Jednostka:
coraz częściej:
funkcjonuje:
jako reprodukcja struktur komunikacyjnych.
9.2. Ontologia repliki
Społeczeństwo:
coraz mniej:
opiera się:
na trwałym „oryginale”,"wzorcu"
a coraz bardziej:
na:
reprodukcji operacyjnych konfiguracji sensu.
10. Meta-modalność społeczeństwa
Najbardziej radykalna konsekwencja brzmi:
współczesne społeczeństwo
nie posiada już wyłącznie struktury substancjalnej,
lecz:
modalno-operacyjną.
Społeczne „istnienie”:
coraz bardziej:
zależy:
od:
zdolności stabilizacji relacji,
interpretacji,
i przepływów komunikacyjnych.
11. Wnioski
Historia społeczeństwa:
ujawnia:
podobną ewolucję
jak:
historia fizyki,
prawa,
i ekonomii.
Klasycznej ontologii substancji:
odpowiadały:
trwałe wspólnoty i stabilne tożsamości.
Mechanicyzmowi:
odpowiadały:
formalne struktury nowoczesnych instytucji.
Natomiast współczesności:
coraz bardziej odpowiada:
kwantowa struktura społeczna.
W tym sensie:
społeczeństwo
funkcjonuje:
jako:
modalno-operacyjny system reprodukcji sensu,
organizowany poprzez logodygmat przepływu społecznego.
Przypisy
Niklas Luhmann, Soziale Systeme (Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1984).
Bibliografia
Baudrillard, Jean. Simulacres et Simulation. Paris: Galilée, 1981.
Luhmann, Niklas. Soziale Systeme. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1984.
Sloterdijk, Peter. Sphären. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 1998.
Žižek, Slavoj. The Sublime Object of Ideology. London: Verso, 1989.
Życiński, Józef. Granice racjonalności. Kraków: WAM, 1993.
Komentarze
Pokaż komentarze (1)