Abstrakt
Artykuł rozwija meta-epistemologiczną analizę nauk przyrodniczych w perspektywie modalno-autopoietycznej teorii znaczenia. Punktem wyjścia jest rozróżnienie pomiędzy „wodą” jako wielopoziomowym doświadczeniem rzeczywistości a „H₂O” jako operacyjną organizacją modelowej informacji chemicznej. Tekst argumentuje, że współczesna fizyka, chemia i biologia coraz mniej operują bezpośrednio „rzeczami”, a coraz bardziej:
modelami,
relacjami,
informacją,
i strukturami organizacji modalnej.
Szczególnej analizie poddano:
problem modelu naukowego,
relację pomiędzy substancją i informacją,
organizację relacyjną materii,
biologiczne systemy autopoietyczne,
oraz epistemologiczne konsekwencje konstruktywizmu naukowego.
Artykuł proponuje interpretację nauk przyrodniczych jako systemów operacyjnej stabilizacji relacyjnej informacji o rzeczywistości, a nie wyłącznie bezpośredniego opisu substancjalnych bytów materialnych.
1. Wprowadzenie
Klasyczne rozumienie nauki:
zakładało,
że:
modele naukowe opisują rzeczywistość materialną bezpośrednio.
Chemia:
miała opisywać:
substancje.
Fizyka:
prawa natury.
Biologia:
organizmy żywe.
Jednak współczesna epistemologia nauki:
coraz bardziej:
pokazuje,
że:
nauka
operuje:
modelami organizującymi relacje informacyjne,
a nie:
prostymi kopiami rzeczywistości.
2. „Woda” i „H₂O”
2.1. Problem identyczności
W codziennym języku:
„woda”
oznacza:
ciecz,
doświadczenie zmysłowe,
substancję biologiczną,
zasób środowiskowy,
element kultury,
i obiekt praktyczny.
Natomiast:
H2O
jest:
strukturą modelową chemii.
2.2. H₂O jako organizacja informacji
Symbol:
H2O
nie jest:
samą wodą,
lecz:
operacyjną organizacją:
informacji o określonych relacjach chemicznych.
To fundamentalna różnica epistemologiczna.
3. Nauka i organizacja modelowa
3.1. Model nie jest rzeczą
Współczesna nauka:
coraz bardziej:
operuje:
modelami,
reprezentacjami,
strukturami matematycznymi,
i konfiguracjami informacyjnymi.
Model:
nie stanowi:
prostego odbicia rzeczywistości,
lecz:
organizację operacyjnej relacji poznawczej.
3.2. Konstruktywizm naukowy
Już Thomas Kuhn
oraz
Ian Hacking
pokazywali,
że:
nauka
nie jest wyłącznie biernym odkrywaniem świata,
lecz:
aktywną organizacją:
struktur interpretacyjnych¹.
4. Chemia jako organizacja relacji
4.1. Wiązanie chemiczne
Współczesna chemia:
coraz bardziej:
interpretuje:
wiązania
w:
kategoriach relacyjnych i informacyjnych.
Uwagi rozwijane m.in. przez:
Roman F. Nalewajski
sugerują,
że:
atomy:
„uwspólniają informację”.
4.2. Stabilizacja modalności chemicznej
Wiązanie:
nie jest:
wyłącznie:
mechanicznym połączeniem,
lecz:
stabilizacją:
wspólnej przestrzeni możliwych stanów układu.
To:
modalny charakter chemii.
5. Fizyka i problem informacji
5.1. Od materii do informacji
Współczesna fizyka:
coraz częściej:
przesuwa uwagę:
od:
substancjalnej materii
ku:
organizacji informacji i relacji.
Np.:
John Archibald Wheeler
proponował:
„it from bit”².
5.2. Grawitacja informacyjna
Erik Verlinde:
interpretował:
grawitację
jako:
emergentny efekt organizacji informacji³.
Oznacza to:
że:
stabilność relacyjna układu
może:
być:
bardziej pierwotna
niż:
klasycznie rozumiana substancja.
6. Biologia i autopoiesis
6.1. Organizm jako proces
Biologia:
pokazuje,
że:
organizm żywy
nie jest:
statyczną rzeczą,
lecz:
dynamiczną reprodukcją:
relacji,
przepływów,
i informacji biologicznej.
6.2. Autopoietyczna organizacja życia
Humberto Maturana
i Francisco Varela:
określali życie:
jako:
autopoietyczną reprodukcję organizacji systemu⁴.
DNA:
nie jest:
wyłącznie substancją,
lecz:
organizacją:
informacji biologicznej.
7. Informacja jako meta-poziom nauki
7.1. Informacja nie jako „dane”
W proponowanym ujęciu:
informacja
nie oznacza:
wyłącznie:
danych,
lecz:
organizację relacyjnej przewidywalności systemu.
7.2. Meta-epistemologia nauki
Powstaje struktura:
To:
meta-epistemologiczny poziom nauki.
8. Kryzys klasycznego realizmu
8.1. Nauka i substancja
Klasyczny realizm:
zakładał,
że:
modele:
bezpośrednio odsłaniają:
strukturę rzeczywistości.
8.2. Nauka jako organizacja relacyjna
Współczesna nauka:
coraz bardziej:
sugeruje,
że:
modele:
organizują:
operacyjną relację pomiędzy systemem poznawczym a rzeczywistością.
To:
przesunięcie:
od:
ontologii substancji
ku:
epistemologii organizacji relacyjnej.
9. Modalno-autopoietyczna interpretacja nauki
9.1. Nauka jako stabilizacja modalności
Nauka:
nie redukuje:
całkowicie:
rzeczywistości,
lecz:
stabilizuje:
określone:
modalności interpretacyjne.
9.2. Logodygmat nauk przyrodniczych
Modele naukowe:
organizują:
maksymalną ilość relacji
przy:
minimalnej liczbie zasad operacyjnych.
To:
logodygmat organizacji naukowej.
10. Wnioski
Rozróżnienie pomiędzy:
„wodą”
a:
H2O
ujawnia:
fundamentalny problem współczesnej epistemologii nauki.
Modele:
nie są:
samą rzeczywistością,
lecz:
operacyjną organizacją:
relacji informacyjnych.
Chemia:
organizuje:
modalność relacji materialnych.
Fizyka:
coraz bardziej:
operuje:
strukturami informacyjnymi.
Biologia:
interpretuje życie:
jako:
autopoietyczną reprodukcję organizacji.
W tym sensie:
współczesne nauki przyrodnicze
coraz bardziej:
przesuwają się:
od:
ontologii substancji
ku:
meta-epistemologii relacji, informacji i organizacji modalnej.
Przypisy
Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions (1962); Ian Hacking, Representing and Intervening (1983).
John Archibald Wheeler, “Information, Physics, Quantum: The Search for Links” (1989).
Erik Verlinde, “On the Origin of Gravity and the Laws of Newton” (2011).
Humberto Maturana, Francisco Varela, Autopoiesis and Cognition (1980).
Bibliografia
Hacking, Ian. Representing and Intervening. Cambridge University Press, 1983.
Kuhn, Thomas. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago University Press, 1962.
Maturana, Humberto; Varela, Francisco. Autopoiesis and Cognition. Dordrecht: Reidel, 1980.
Nalewajski, Roman F. Information Theory of Molecular Systems. Elsevier, 2006.
Verlinde, Erik. “On the Origin of Gravity and the Laws of Newton.” Journal of High Energy Physics (2011).
Wheeler, John Archibald. “Information, Physics, Quantum: The Search for Links.” Santa Fe Institute, 1989.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)