Abstrakt
Artykuł proponuje syntetyczną analizę problemu modalności organizacji relacyjnej w chemii, biologii i fizyce. Punktem wyjścia jest obserwacja, że identyczna struktura modelowa może organizować radykalnie różne modalności systemowe. Na przykładzie:
czterech stanów skupienia wody,
biologicznej organizacji DNA,
oraz współczesnych modeli fizyki pól,
tekst argumentuje, że współczesna nauka coraz bardziej przesuwa się:
od:
substancjalnego rozumienia rzeczywistości
ku:
relacyjnej organizacji modalności systemowych.
Szczególnej analizie poddano:
emergencję własności,
relację pomiędzy modelem i modalnością,
problem wielopoziomowej organizacji relacyjnej,
autopoiesis systemów,
oraz logodygmat jako zasadę ekonomii organizacji naukowej.
Artykuł proponuje interpretację nauki jako systemu operacyjnej stabilizacji modalności relacyjnych, a nie wyłącznie opisu substancjalnych bytów świata.
1. Wprowadzenie
Klasyczna nauka:
interpretowała rzeczywistość:
przede wszystkim:
substancjalnie.
Zakładano,
że:
określony byt
posiada:
określoną istotę,
własności,
i naturę.
Współczesna nauka:
coraz bardziej:
destabilizuje:
ten model.
Okazuje się bowiem,
że:
identyczna struktura modelowa
może:
organizować wiele różnych modalności rzeczywistości.
2. Woda i problem modalności
2.1. H₂O jako model relacyjny
Symbol:
H2O
nie oznacza:
„samej wody”,
lecz:
model organizacji określonych relacji chemicznych.
2.2. Cztery stany skupienia
Ta sama struktura:
H2O
może organizować:
lód,
ciecz,
parę,
i plazmę.
Powstaje fundamentalny problem epistemologiczny:
2.3. Emergencja relacyjna
Własności:
takie jak:
twardość,
płynność,
ekspansja,
czy przewodnictwo,
nie istnieją:
na poziomie pojedynczej cząsteczki:
H2O
Emergują:
z organizacji relacyjnej całego układu.
3. DNA i modalność biologiczna
3.1. DNA jako struktura modelowa
Podobny problem:
pojawia się:
w biologii.
DNA:
nie jest:
„samym życiem”,
lecz:
organizacją informacji biologicznej.
3.2. Ten sam genom — różne modalności
Identyczna informacja genetyczna:
może organizować:
radykalnie różne stany biologiczne.
Np.:
różne typy komórek,
różne fazy organizmu,
zdrowie,
chorobę,
proces nowotworowy.
Powstaje analogia:
3.3. Życie jako organizacja relacyjna
Życie:
nie redukuje się:
do:
DNA,
tak jak:
„woda”
nie redukuje się:
do:
H2O
Organizm:
jest:
dynamiczną stabilizacją relacji biologicznych.
4. Fizyka i modalność pola
4.1. Kryzys substancjalności fizycznej
Współczesna fizyka:
coraz mniej:
interpretuje:
rzeczywistość
w:
kategoriach:
izolowanych substancji.
Pojęcia:
takie jak:
elektron,
masa,
pole,
czy czasoprzestrzeń,
coraz częściej:
funkcjonują:
relacyjnie i modalnie.
4.2. Pole kwantowe
W fizyce pól:
„cząstka”
nie jest:
trwałą substancją,
lecz:
wzbudzeniem określonego pola relacyjnego.
Powstaje analogia:
4.3. Masa jako efekt relacyjny
Również masa:
przestaje być:
substancjalną „esencją”,
a staje się:
efektem relacji z polem Higgsa.
5. Problem emergencji
5.1. Emergencja jako modalność organizacji
W proponowanym ujęciu:
emergencja
nie oznacza:
„magicznego pojawiania się nowych bytów”,
lecz:
stabilizację nowego poziomu organizacji relacyjnej.
5.2. Wielopoziomowość rzeczywistości
Powstaje struktura:
6. Logodygmat nauki
6.1. „Jednym opisać więcej”
Współczesna nauka:
organizuje:
ogromną liczbę zjawisk
za pomocą:
relatywnie niewielkiej liczby:
struktur modelowych.
To:
logodygmat organizacji naukowej.
6.2. Modalność i ekonomia modelu
Model:
nie reprodukuje:
całej rzeczywistości,
lecz:
organizuje:
przewidywalność modalności systemowych.
7. Autopoietyczny charakter systemów naukowych
7.1. Nauka jako reprodukcja organizacji
Nauka:
nie tylko:
odkrywa rzeczywistość,
lecz:
reprodukuje:
własne struktury modelowe.
Modele:
organizują:
nowe eksperymenty,
eksperymenty:
nowe modele,
a relacje:
nowe poziomy stabilizacji modalnej.
7.2. Meta-epistemologia nauki
Powstaje wspólna struktura:
8. Wnioski
Współczesna nauka:
coraz bardziej:
ujawnia,
że:
rzeczywistość
nie organizuje się:
wyłącznie substancjalnie,
lecz:
modalnie i relacyjnie.
H2O
nie określa jeszcze:
„czym jest woda”.
DNA:
nie jest:
samym życiem.
Pole kwantowe:
nie jest:
prostą substancją materialną.
PKB:
nie jest:
samą gospodarką.
Wszystkie te modele:
funkcjonują:
jako operacyjne organizacje relacji umożliwiające stabilizację określonych modalności systemowych.
W tym sensie:
współczesna nauka
przesuwa się:
od:
ontologii substancji
ku:
meta-epistemologii organizacji relacyjnej i modalnej.
Bibliografia
Hacking, Ian. Representing and Intervening. Cambridge University Press, 1983.
Kuhn, Thomas. The Structure of Scientific Revolutions. Chicago University Press, 1962.
Maturana, Humberto; Varela, Francisco. Autopoiesis and Cognition. Dordrecht: Reidel, 1980.
Nalewajski, Roman F. Information Theory of Molecular Systems. Elsevier, 2006.
Verlinde, Erik. “On the Origin of Gravity and the Laws of Newton.” Journal of High Energy Physics (2011).
Wheeler, John Archibald. “Information, Physics, Quantum: The Search for Links.” Santa Fe Institute, 1989.
Komentarze
Pokaż komentarze (2)