Rachunkowość modalna finansów międzynarodowych

Abstrakt

Artykuł rozwija koncepcję rachunkowości modalnej w odniesieniu do finansów międzynarodowych. Punktem wyjścia jest teza, że współczesna ekonomia i finanse często traktują takie wielkości jak kurs walutowy, inflacja, PKB czy deficyt jako podstawowe obiekty analizy. Tymczasem z perspektywy logodygmatu i autopoietycznej organizacji finansów wielkości te należy interpretować jako wtórne wskaźniki stabilizacji głębszych struktur przepływów i zobowiązań. Artykuł proponuje przejście od ekonomii wskaźników do ekonomii relacji oraz wskazuje analogie pomiędzy zasadami zachowania w fizyce a rachunkowością przepływów w gospodarce światowej.

1. Wprowadzenie

W klasycznej ekonomii centralne miejsce zajmują pojęcia:

zysku,

straty,

inflacji,

kursu walutowego,

produktu krajowego brutto.

W praktyce politycznej i medialnej wskaźniki te często uzyskują status samodzielnych bytów wyjaśniających.

Inflacja staje się przyczyną.

PKB staje się celem.

Kurs walutowy staje się miarą siły państwa.

Powstaje zjawisko, które można określić mianem fetyszyzacji wskaźników.

Z perspektywy rachunkowości modalnej wskaźniki te nie są jednak pierwotną materią finansów.

Stanowią jedynie formy opisu głębszych relacji przepływów i zobowiązań.

2. Od zysku do przepływu

W mikroekonomii dominującą kategorią pozostaje zysk:

Zysk = Przychód - Koszt

W finansach międzynarodowych sytuacja wygląda inaczej.

Państwa nie funkcjonują jak przedsiębiorstwa.

Państwo nie może zostać zlikwidowane wyłącznie dlatego, że wykazuje deficyt.

Historia gospodarcza pokazuje, że największe gospodarki świata wielokrotnie funkcjonowały przy trwałych deficytach budżetowych oraz deficytach handlowych.

Z punktu widzenia logodygmatu oznacza to, że:

kategorią pierwotną nie jest wynik finansowy, lecz reprodukcja przepływów.

3. Przepływ i zobowiązanie jako struktura elementarna

Podstawową jednostką finansów międzynarodowych nie jest pieniądz.

Pieniądz pełni funkcję nośnika relacji.

Strukturę elementarną tworzy:

Przepływ → Zobowiązanie

Każdemu przepływowi odpowiada określona struktura wierzytelności, długu, oczekiwania lub prawa do przyszłego przepływu.

Podobnie jak w fizyce zasada zachowania energii wymaga bilansowania przepływów energetycznych, tak finanse wymagają bilansowania przepływów zobowiązań.

4. Kurs walutowy jako relacja organizacyjna

Jednym z najbardziej fetyszyzowanych wskaźników pozostaje kurs walutowy.

W debacie publicznej często zakłada się, że kurs odzwierciedla „rzeczywistą wartość” waluty.

Tymczasem kurs:

EUR/PLN

nie jest odpowiednikiem relacji:

1 lb = 0,45359237 kg.

Relacja pomiędzy funtem i kilogramem ma charakter definicyjny.

Relacja pomiędzy euro i złotym ma charakter operacyjny.

Jest wynikiem działania całego systemu:

przepływów kapitałowych,

polityki monetarnej,

oczekiwań inwestorów,

ryzyka geopolitycznego,

struktury zadłużenia.

Kurs walutowy nie jest więc obiektem pierwotnym.

Stanowi wskaźnik stabilizacji określonej organizacji przepływów.

5. Parytet siły nabywczej jako formalność ekonomiczna

Podobny problem dotyczy parytetu siły nabywczej (PPP).

Klasyczne modele zakładają, że w długim okresie ceny dóbr powinny prowadzić do określonej relacji kursowej pomiędzy walutami.

Jednak w praktyce gospodarczej obserwujemy trwałe odchylenia od PPP.

Powodem jest fakt, że gospodarka światowa nie jest wyłącznie systemem wymiany towarów.

Jest również systemem:

finansowania,

zadłużenia,

bezpieczeństwa,

instytucji,

dominacji geopolitycznej.

Parytet siły nabywczej stanowi zatem formalność organizacyjną rynku.

Nie wyczerpuje jednak rzeczywistej organizacji globalnych przepływów.

6. Fetyszyzacja inflacji

Szczególnym przypadkiem fetyszyzacji wskaźników jest współczesna inflacja.

W wielu modelach polityki gospodarczej stabilność cen uzyskuje status celu nadrzędnego.

Powstaje sytuacja, w której:

Inflacja

przestaje być wskaźnikiem.

Staje się samodzielnym przedmiotem polityki.

Tymczasem inflacja nie jest obiektem gospodarczym.

Stanowi efekt określonej organizacji:

podaży,

popytu,

kredytu,

zadłużenia,

oczekiwań.

Z perspektywy logodygmatu inflacja przypomina temperaturę w fizyce.

Temperatura opisuje organizację ruchu cząstek.

Nie jest jednak samą materią.

Podobnie inflacja opisuje organizację przepływów gospodarczych.

Nie jest samą gospodarką.

7. PKB jako ekonomiczny odpowiednik H₂O

W poprzednich analizach wskazywano analogię pomiędzy wodą a modelem H₂O.

H₂O nie jest wodą.

Jest formalizacją określonego aspektu organizacji wody.

Podobnie:

PKB ≠ gospodarka

PKB stanowi model wybranej organizacji aktywności ekonomicznej.

Nie obejmuje jednak:

struktury zadłużenia,

jakości instytucji,

trwałości przepływów,

bezpieczeństwa systemowego.

Można powiedzieć, że PKB jest dla gospodarki tym, czym H₂O dla wody.

Jest formalnością organizacyjną, a nie samym przedmiotem.

8. Algorytm finansów modalnych

Z perspektywy logodygmatu finansowego proces można opisać następująco:

Przepływ → Zobowiązanie → Sieć przepływów → Stabilizacja → Reprodukcja systemu → Stabilizacja

Dopiero na poziomie wtórnym pojawiają się:

kursy,

inflacja,

PKB,

rentowności,

rezerwy walutowe.

Stanowią one wskaźniki stanu systemu, a nie jego pierwotną materię.

9. Wnioski

Finanse międzynarodowe ujawniają ograniczenia klasycznej ekonomii opartej na kategoriach zysku, straty oraz równowagi.

Z perspektywy rachunkowości modalnej pierwotną rzeczywistość tworzą:

Przepływy → Zobowiązania

natomiast większość wskaźników ekonomicznych pełni funkcję formalizacji określonych stanów organizacyjnych.

Kurs walutowy nie jest odpowiednikiem jednostki fizycznej.

Inflacja nie jest samą gospodarką.

PKB nie jest rzeczywistością ekonomiczną.

Są one formalnościami służącymi organizacji i reprodukcji systemu finansowego.

W tym sensie logodygmat finansów międzynarodowych nie pyta:

„jaki jest zysk?”

ani:

„jaka jest inflacja?”

lecz:

„jakie warunki umożliwiają reprodukcję stabilnej organizacji globalnych przepływów i zobowiązań?”

Tak postawione pytanie przesuwa punkt ciężkości z ekonomii wskaźników ku ekonomii relacji, czyli ku rachunkowości modalnej finansów międzynarodowych.

Bibliografia

John Maynard Keynes, The General Theory of Employment, Interest and Money.

Hyman Minsky, Stabilizing an Unstable Economy.

Wynne Godley, prace nad bilansem sektorowym.

Modern Monetary Theory.

Humberto Maturana, Francisco Varela, Autopoiesis and Cognition.

Niklas Luhmann, Soziale Systeme.