Miasto bez gęby. Historia Poręby.

Obwodnica obojętności

Słuchając porannych serwisów informacyjnych o pnącym się w górę PKB i wielkich, metropolitalnych inwestycjach, łatwo uwierzyć w bajkę o powszechnym dobrobycie i Polsce, która dogoniła Zachód. Prawda jest jednak taka, że tuż za rogiem lśniących aglomeracji toczy się zupełnie inne życie. Życie, a właściwie powolne umieranie miejsc, które w dobie transformacji zostały po prostu spisane na straty.

Kiedy buduje się nową obwodnicę, lokalni włodarze zazwyczaj przecinają wstęgi, a w błyskach fleszy padają wielkie słowa o rozwoju, inwestycjach i oknie na świat. Ale nowa obwodnica – tak jak ta w ciągu drogi krajowej nr 78 – ma też swoją drugą, mroczną stronę. Pozwala kierowcom gładko minąć problem, udając, że go nie ma. A tym problemem, zamiecionym pod dywan transformacji, są takie miejsca jak Poręba. Ośmiotysięczne miasteczko w powiecie zawierciańskim, które powoli, ale nieubłaganie zamienia się w gospodarczy skansen.

Kiedyś biło tu przemysłowe serce. Słynna Fabryka Urządzeń Mechanicznych (FUM) „Poręba” wysyłała swoje obrabiarki na cały świat, dając ludziom chleb, cel i poczucie godności. Dzisiaj to miasto przypomina pacjenta podłączonego do aparatury podtrzymującej życie, przy czym prąd powoli zaczyna szwankować. Życie w dzielnicach takich jak Niwki, Krawce czy Kierszula toczy się w zwolnionym tempie, przypominając raczej postapokaliptyczny letarg niż europejską codzienność XXI wieku.

Niemiecki szrot 

Z czego dziś żyje Poręba? Krajobraz głównej ulicy mówi sam za siebie. To pomnik polskich marzeń o luksusie z drugiej ręki – place gęsto zastawione sprowadzanymi z Niemiec używanymi modelami BMW, Audi czy Volkswagena, nierzadko z „magicznym” przebiegiem, w którym liczniki kręcą się do tyłu. Ten specyficzny lokalny biznes to jednak tylko listek figowy przykrywający nagą prawdę o rynku pracy. Ten po prostu nie istnieje.

Jeśli nie masz wujka w „budżetówce”, stajesz przed dramatycznym wyborem. Możesz liczyć na pracę za najniższą krajową w Zawierciu, szukać szczęścia u pośredników oferujących „śmieciówki” na taśmach montażowych w Dąbrowie Górniczej, albo w Siewierzu, gdzie Polak staje się coraz rzadszym widokiem w starciu z tańszą siłą roboczą ze wschodu. 

Demograficzna przepaść

Jednak największym dramatem Poręby nie jest brak pracy, ale brak ludzi. Młodzi uciekają stąd, jakby miasto było dotknięte zarazą. I trudno im się dziwić. Dla młodych dziewczyn, po maturze, wyjazd na studia do Krakowa, Warszawy, albo pakowanie walizek do Holandii czy Niemiec to jedyny logiczny krok. Co zostaje na miejscu? Na ulicach można spotkać dziesięć razy więcej emerytek niż dwudziestolatek. Miasto wypełnia się samotnymi, pozbawionymi perspektyw mężczyznami, których trasa często kończy się między monopolowym a skwerem. Statystyki są nieubłagane i brzmią jak wyrok: na jedne narodziny przypadają tu trzy zgony. Poręba nie tyle się starzeje, co po prostu wymiera.

Lokalne władze próbują zaklinać rzeczywistość. Rewitalizują parki, stawiają nowe ławki, pudrując trupa w nadziei, że nikt nie poczuje zapachu rozkładu. Ale na nowej ławce nie usiądzie młoda rodzina, jeśli nie ma za co żyć.

Sypialnia 

A przyszłość? Na horyzoncie maluje się wizja, która budzi w mieszkańcach autentyczny lęk. Tanie, popadające w ruinę nieruchomości stają się łakomym kąskiem. Ale nie dla młodych polskich rodzin, lecz dla agencji pracy, które mogą zamienić te opustoszałe osiedla w tanie sypialnie – zamknięte ośrodki i hotele robotnicze dla imigrantów z Azji czy Afryki, pracujących w okolicznych strefach ekonomicznych. Miasteczko z wieloletnią tradycją traci swoją tożsamość, stając się jedynie punktem tranzytowym i noclegownią dla imigrantów.

Kiedy patrzy się na puste ulice Poręby, na pozamykane zakłady i wszechobecną beznadzieję, w głowie dźwięczy to samo gorzkie zdanie: „umierasz mi w biały dzień”. Poręba to nie odosobniony przypadek. To soczewka, w której skupia się dramat polskiej prowincji – miejsc, o których decydenci w stolicy przypominają sobie tylko przy okazji wyborów, by potem ponownie wsiąść w swoje limuzyny i ominąć je nową obwodnicą.