212 obserwujących
2133 notki
3747k odsłon
  1978   8

Granica Warmii. Ściągawka dla Ogrodniczki

image

Swięty Kamień, granica Warmii ( zdj.z sieci ) 

Podczas wymiany komentarzy pod notką o Braniewie koleżanka Ogrodniczka pytała czy Warmia i jej granice są rozpoznawalne, czy widać tę odrębność. 

Jak ze wszystkim : wiedzący widzą, niewiedzący nie widzą. Choć powoli to się zmienia, wzrasta historyczna świadomość, historyczne dociekania bardzo ułatwia dziś internet, który jest jak nóż. W niecnych rękach zrobi krzywdę, w matczynych ukroi dziecku pajdę chleba. Najprostsze kryterium rozstrzygające gdzie jesteśmy to przydrożne kapliczki. Na Warmii są na Mazurach nie ma, a najstarszą z nich odnajdziemy we wsi Dobrąg za Biskupcem. Kiedyś widziana z DK 16, dziś niestety zniknęła z pola widzenia. Jednak nic straconego, bo niewiele młodszą kapliczkę odnajdziemy w Barczewie na rozstaju dróg, tuż obok synagogi. 

Czym zatem jest Warmia ? Warto po sezonie urlopowym przypomnieć, bo wielu turystów odwiedza każdego roku te tereny i wielu z nich twierdzi, że było na Mazurach w Olsztynie i Fromborku. Niby bez znaczenia, ale czy ktoś kto był w Sosnowcu, to był na Śląsku ? a ci co dojeżdżali do roboty w toruńskiej Elanie zza Wisły ? Jak ich nazywano ? Te odrębności historyczne żyją do dziś i mają widać znaczenie. 

image

Kamien graniczny znad Jeziora Jełmuń. To ta swiadomość historyczna, komuś się chciało go tu ustawić i wytyczyć granicę mateczki Historii 

Toponomastyczny twór Warmia i Mazury ( na określenie obecnego województwa warmińsko - mazurskiego ) jeszcze do niedawna wywoływał wśród purystów mrowienie w prawej ręce. Mam na myśli purystów od historii, geografii no i oczywiście uczonych teologów. Tuż po wojnie było jeszcze gorzej, bowiem Warmii w ogóle nie było na mapie, zastąpił ją twór pod nazwą Okręg Mazurski. Obecna nazwa Warmia i Mazury sugeruje, że mamy do czynienia z obszarem homogenicznym pod względem historii, kultury, geografii i wreszcie religii.  A tak przecież nie było, bo Warmia i Mazury to do niedawna ( z perspektywy historii ) całkowicie odrębne byty.

Warmia - autonomiczna enklawa w państwie zakonnnym - powstała na mocy porozumienia papiestwa z Krzyżakami, którzy za wsparcie w podboju Prusów byli zobowiązani do tworzenia biskupstw na podbitych terenach. 1/3 ziem w każdej diecezji miało stanowić uposażenie biskupa.

Na terenach podbitych erygowano cztery diecezje : warmińską, sambijską, chełmińską i pomezańską. Co sprawiło, że tylko jedna z nich wybiła się na autonomię, najpierw w ramach państwa krzyżackiego, potem, po Pokoju toruńskim w 1466 roku, w ramach Korony. To jest pytanie, stawiane od początku istnienia historii. Kto wpływa na bieg historii, kto tworzy historię, kto kontroluje bieg zdarzeń, masy ludzkie czy wybitne jednostki ? W przypadku Warmii było to kilku biskupów z ambicjami, którym  nie w smak było całkowite uzależnienie diecezji warmińskiej  od Krzyżaków. Lawirując, negocjując, układając się lepiej lub gorzej, raz z Krzyżakami innym razem z Rzeczpospolitą wybiło się Księstwo Warmińskie na niezależność, stanowiąc państwo w państwie. W rezultacie czego w senacie Rzeczpospolitej pierwsze, honorowe miejsce przypisane było biskupowi - księciu Warmii. Ta niezależność, później inkorporacja do Rzeczpospolitej po 1466 roku spowodowała również, że ominęło  Warmię przyjęcie protestantyzmu przez Hohenzollernów i Warmia na zawsze pozostała katolicka. I to jest podstawowa, do 1945 roku, różnica między Mazurami, a Warmią.

Mazury to kraina otaczająca Warmię od wschodu i południa, łącznie z Pojezierzem Iławskim i dalej to co błędnie zalicza się do obecnego regionu zwanego Warmią i Mazurami, ziemie Oberlandu. Dziś oczywiście nie ma o co kruszyć kopii, bo nazwa Warmia i Mazury tak wryła się w naszą świadomość i po 76 latach państwowej przynależności do Polski, po trzech pokoleniach, które się tu urodziły i wychowały Warmia i Mazury są jednorodnym, językowym, kulturowym, narodowym i religijnym organizmem. I nie zapominając o historii - o tych którzy tworzyli to miejsce przed nami - jesteśmy u siebie.

Jaka była ta nasza Warmia? Niewielka to była kraina ale jaka piękna, raptem 4200 km2, a ile pięknych miejsc. Granica Warmii to jedna z najtrwalszych granic w Europie, uformowana w średniowieczu przetrwała aż do czasów Edwarda Gierka ( żart ? wcale nie ) Po I rozbiorze i włączeniu Warmii w granice państwa Hohenzollernów, ma miejsce w Prusach w roku 1818 reforma administracyjna. Na ziemiach historycznej Warmii powstają cztery powiaty : olsztyński, reszelski, lidzbarski i braniewski, których granice ideanie pokrywają się z przedrozbiorowymi granicami Warmii. Kolejna reforma po 1945 roku niewiele zmienia, dalej na polskich już mapach administracyjnych dostrzec można zarys Warmii. Niewielkie korekty dotyczyły np. włączenia rejonu Kobułt w granice powiatu reszelskiego, również niewielkich zmian dokonano w powiecie lidzbarskim i na południe od Braniewa, tam odstąpiła Warmia kilka wsi powiatowi pasłęckiemu ( Pruska Holandia ) No i pomyśleć, że ten Pasłęk należał kiedyś - za sprawą Stefana Batorego - do Warmii. A oni nam potem zdradziecko kilka wiosek zajumali. Po reformie administracyjnej Gierka i likwidacji powiatów granica Warmii bezpowrotnie rozpłynęła się w morzu historii i dziś tylko rzeka Pasłęka pamięta, kędy biegła niegdyś granica. I może jeszcze graniczne słupy - ostańce w Dąbrówce nad Pasłęką i gdzieś po lasach w okolicach Reszla.

Lubię to! Skomentuj60 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Rozmaitości