Prawo do oddychania czystym powietrzem jest dobrem osobistym? Zagadka dla sędziów

Smog zatruwa od lat Polskę.
Smog zatruwa od lat Polskę.
Izba Cywilna Sądu Najwyższego jutro zdecyduje, czy prawo do życia w czystym środowisku i oddychania powietrzem spełniającym standardy stanowi dobra osobiste. Takie pytanie przekazał gliwicki sąd, a do pozytywnej odpowiedzi przychyla się Adam Bodnar.

Pozytywna odpowiedź mogłaby uruchomić lawinę pozwów wobec Skarbu Państwa od obywateli żyjących tam, gdzie stężenie smogu jest najwyższe - ocenia Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar, który przyłączył się do sprawy. W jego opinii, "możliwość korzystania z nieskażonego środowiska jest dobrem osobistym". 

Sprawy smogowe w sądach

Sprawa wyniknęła na kanwie jednej z tzw. spraw smogowych, które toczą się przed polskimi sądami. Chodzi o procesy cywilne, w których powodowie domagają się uznania naruszenia dóbr osobistych i zadośćuczynień od Skarbu Państwa w związku z naruszeniem ich praw do korzystania z niezanieczyszczonego powietrza. 

Tak było: aktor Lesław Żurek pozwał państwo za smog. Nie może biegać i jest zestresowany

W jednej z takich spraw, która trafiła pierwotnie do Sądu Rejonowego w Rybniku przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Klimatu i Ministrowi Aktywów Państwowych - powód domagał się 50 tys. zł zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych.

Rybnicki sąd w maju 2018 r. oddalił powództwo, uznając, że prawo do życia w czystym środowisku nie jest dobrem osobistym wskazanym przez powoda. Apelacja od tamtego wyroku wpłynęła do Sądu Okręgowego w Gliwicach. 

Przypominamy: Jerzy Stuhr i Mariusz Szczygieł wygrali sprawę o smog. Sąd przyznał im rację

W końcu listopada 2019 r. gliwicki sąd rozpoznając sprawę zapowiedział skierowanie do SN pytania prawnego. "Zapowiadana decyzja Sądu Okręgowego w Gliwicach pozwoli na przesądzenie kwestii mającej znaczenie dla szeregu spraw toczących się przed sądami powszechnymi w całej Polsce, w tym dla wielu prowadzonych w Prokuratorii Generalnej" - przekazywała wtedy Prokuratoria.

Zapowiadane wówczas pytanie prawne SO sformułował w styczniu 2020 r. i w końcu marca ub.r. wpłynęło ono do SN.

Brzmiało: "Czy prawo do życia w czystym środowisku umożliwiającym oddychanie powietrzem spełniającym standardy jakości określone w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, w miejscach, w których osoba przebywa przez dłuższy czas, w szczególności w miejscu zamieszkania, stanowi dobro osobiste podlegające ochronie?". 

Prawo do życia w czystym powietrzu 

"Wydaje się, że prawo do wolnego od takich zanieczyszczeń powietrza, wszakże niezbędnego do życia, należy zakwalifikować jako ściśle związane z osobą fizyczną, istota człowieczeństwa i natura człowieka, niezbywalne i skuteczne w stosunku do innych osób, a zatem spełniające wskazane przesłanki dobra osobistego" - zaznaczył w uzasadnieniu pytania gliwicki sąd. Jak dodał, nie istnieje zamknięty spis dóbr osobistych i w orzecznictwie "odkrywane są ciągle nowe postacie dóbr osobistych". 

Smog – na co najbardziej szkodzi?

Jak jednocześnie podkreślono w tym uzasadnieniu, "oceny, czy to prawo stanowi dobro osobiste, nie powinno się dokonywać z punktu widzenia konsekwencji finansowych dla państwa".

Gliwicki sąd zwrócił uwagę, że dotychczas w podobnych sprawach zapadały rozbieżne wyroki. Zdarzały się już jednak orzeczenia nakazujące wypłaty kilku lub kilkunastu tys. zł zadośćuczynień na cele charytatywne. W sądach - na różnych etapach - toczą się procesy w takich sprawach. Głośne były m.in. pozwy, jakie do stołecznych sądów wnosiły osoby znane publicznie, m.in. aktorzy Grażyna Wolszczak i Jerzy Stuhr.  

Aktywność Bodnara 

Do postępowania przed Sądem Okręgowym w Gliwicach w końcu 2018 r. przystąpił RPO Adam Bodnar wnosząc o uwzględnienie apelacji. "Pozbawienie możliwości oddychania czystym powietrzem to naruszenie prawa do korzystania ze środowiska" – ocenił Rzecznik. Jak dodał "w Rybniku wskaźniki zanieczyszczenia powietrza przekraczane są często i na długo; nie sposób więc przyjąć, że mieści się to w ramach powszechnie akceptowalnej miary". 

Zobacz: Krakowscy lekarze po raz pierwszy udowodnili alergię na smog

Pierwotnie Sąd Najwyższy planował zająć się tym zagadnieniem w marcu br., wówczas jednak rozprawa została odwołana z powodu pandemii koronawirusa. Posiedzenie trojga sędziów Izby Cywilnej SN wyznaczono na piątek 28 maja na godz. 9. Sędzią sprawozdawcą będzie Marta Romańska. 

GW

Lubię to! Skomentuj57 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Rozmaitości