Chiński kolor 朱红色 (Zhū hóngsè) znany jako cynober jest intensywnym czerwonym pigmentem używanym od starożytności. Barwa od wieków fascynuje swoim odcieniem i historią, którego nazwa pochodzi od naturalnego minerału – siarczku rtęci (HgS).
W starożytnych Chinach cynober nazywano „dan”, “丹”. Po wschodniej dynastii Han, rozwój alchemii, zrodzony z poszukiwań eliksiru nieśmiertelności, skłonił Chińczyków do stopniowego stosowania metod chemicznych do produkcji cynoberu. Proszek cynoberu jest czerwony i ma bardzo długi okres przydatności do spożycia. Chiny mają długą tradycję używania cynoberu jako pigmentu.
Wyrażenie „dotknięcie kości wróżebnych cynoberem” odnosi się do mielenia cynoberu na czerwony proszek i nakładania go na grawerunki na kościach wróżebnych, aby uczynić je bardziej widocznymi. Praktyka ta sięga tysiącleci. Później cesarze kontynuowali tę metodę i używali czerwonego proszku do wytwarzania czerwonego atramentu do umieszczania swoich aprobat, stąd określenie „czerwona aprobata”. Cesarze różnych dynastii również uważali cynober za skarb narodowy i wykorzystywali go do wybierania najlepszych uczonych w egzaminach cesarskich.
Tradycyjna medycyna chińska wykorzystuje cynober jako środek uspokajający umysł i łagodzący niepokój. Starożytni wierzyli, że cynober ma moc „przynoszenia szczęścia i dobrobytu, a także uspokajania umysłu i łagodzenia nerwów”.Jest to czerwony minerał, siarczek rtęci (HgS), o trygonalnej strukturze kryształu. Występuje zazwyczaj w postaci masywnych, drobnoziarnistych substancji i jest główną rudą wykorzystywaną w rafinacji rtęci. Teoretycznie zawiera 86,2% rtęci i 13,8% siarki, ale często zawiera różne zanieczyszczenia, z których najpowszechniejszymi są realgar, apatyt i bitum.
Vermilion, cynober, "chińska czerwień" ... jaśniejsze lub ciemniejsze odcienie tego koloru.
W Chinach cynober zyskał wyjątkowe znaczenie. Był kolorem cesarskim – symbolem władzy, szczęścia i pomyślności. Jego wyrazisty kolor w historii sztuki symbolizował bogactwo, życie i władzę oraz nieśmiertelność, jego intensywna czerwień kojarzyła się z krwią i energią.
W starożytnych Chinach cynobrem dekorowano groby. Stosowano go także do produkcji wyrobów z laki, kosmetyków i w tradycyjnej medycynie. Stosowano go w tradycyjnym malarstwie i w zdobnictwie, do wyrobu past pieczęci w dokumentach urzędowych i kaligrafii. Ta czerwona pasta jest przygotowywana na bazie drobno sproszkowanego cynobru zmieszanego z olejem rycynowym i z jedwabnymi nićmi lub też z roślinnymi substancjami. Całość tworzy gęstą masę.
Cynober symbolizował władzę, luksus i świętość, a także kojarzył się z energią i pasją. Jednocześnie, ze względu na swoją toksyczność, symbolizował ukryte niebezpieczeństwo. Cynober odgrywał również istotną rolę w taoizmie i alchemii.
Pierwsze wzmianki o sztucznie wytworzonym cynobrze pochodzą z okresu dynastii Tang (618-907r.). Cesarscy alchemicy oparli produkcję na reakcji rtęci z siarką, co pozwoliło uzyskać pigment w postaci czerwonego siarczku rtęci. W Europie syntetyczny vermilion stał się powszechnie dostępny dopiero w XVIIw.
Pigment ten był wykorzystywany w rytuałach pogrzebowych, praktykach religijnych, medycynie i alchemii na Bliskim Wschodzie, w Europie oraz w Ameryce Środkowej i Południowej.
(*) Archeolodzy pracujący w Chinach dokonali odkrycia jedynego w swoim rodzaju. Na prehistorycznym cmentarzu natrafili na szczątki kobiety, której zęby zostały pokryte pigmentem pozyskiwanym z cynobru, rzadkiego minerału. To pierwszy taki pochówek, jaki znaleziono na świecie.
Nietypowy grób znajduje się na cmentarzu Shengjindian w Kotlinie Turfańskiej w zachodnich Chinach, w chińskim autonomicznym regionie Xinjiang. Archeolodzy wiążą go z kulturą Subeixi (苏贝希文化), której przedstawiciele żyli w Azji w pierwszym tysiącleciu przed naszą erą. Shengjindian zawiera 31 grobowców. Kultura Subeshi to kultura epoki żelaza, której początki sięgają powiatu Shanshan w dystrykcie Turfan (Xinjiang), na wschodnim krańcu Kotliny Tarimskiej.
Kultura Subeshi przyczyniła się do odkrycia kilku mumii z późnego okresu Tarim. Może być związana z królestwem Jushi, wspomnianym w chińskich źródłach historycznych.
W jednym z nich, oznaczonym jako M11, pochowano szczątki czterech osób. Wśród nich była młoda kobieta, która zmarła między 20. a 25. rokiem życia. Zęby kobiety pochowanej w tym grobie zostały pomalowane na czerwono cynobrem. Na jej zębach odkryto czerwonawy pigment zmieszany z białkiem zwierzęcym, prawdopodobnie żółtkiem lub białkiem jajka. Młoda kobieta mogła pochodzić z „wyższych sfer”. Archeolodzy nazwali swoje znalezisko „Czerwoną Księżniczką Jedwabnego Szlaku”.
Po analizie okazało się, że to cynober, rzadki minerał składający się z siarczku rtęci. Mimo że cynober jest toksyczny, nie znaleziono dowodów na zatrucie rtęcią w kościach "Czerwonej Księżniczki". Nie jest też jasne, dlaczego kobiecie pomalowano zęby. Sugerowane jest tutaj kilka teorii, wśród których najbardziej możliwe wydaje się zaznaczenie statusu kobiety, a być może podkreślenie jej związków z szamanizmem. Odkrycie to podkreśla znaczenie koloru czerwonego w życiu codziennym i duchowym, a także odzwierciedla wymianę i komunikację zasobów i kultury, wzbogacając wiedzę o Jedwabnym Szlaku
Dotychczas nigdzie nie znaleziono zwłok, których zęby zostałyby pomalowane właśnie cynobrem. Ciekawe jest, że ten minerał niewystępuje ani w okolicy cmentarzyska, ani w całej Kotlinie Turfańskiej. Musiał więc zostać sprowadzony Jedwabnym Szlakiem nawet z bardzo daleka.
W grobie, do którego złożono „Czerwoną Księżniczkę”, znajdowało się również wiele przedmiotów. Były to ceramika, grzebienie z kości, skórzane pochwy na noże, skórzane buty, złote kolczyki i inne ozdoby.
W innych mogiłach na tym cmentarzu odkryto także talizmany, klamry do pasów, tkaniny jedwabne oraz imitacje turkusowych szklanych koralików.
Cynober występuje w wapieniu, łupku i piaskowcu. W Chinach jego nazwa pochodzi bezpośrednio od miejsca pochodzenia :
* Chenzhou (obecnie Yuanling w prowincji Hunan), pierwszy znany producent cynoberu w Chinach.
* Główne regiony wydobywcze to Tongren (Guizhou), Chenxi, Yuanling i Mayang (Hunan). Występuje również w Syczuanie i Guangxi. Cynober ma przede wszystkim kształt romboedryczny i ze względu na niską wydajność krystalizacji jest bardzo trudny do zebrania. Kryształy o średnicy większej niż 25 mm są okazami muzealnymi. W Chinach można znaleźć tylko kryształy cynoberu tej wielkości. Największym kryształem cynoberu na świecie jest kryształ z Tongren (Guizhou) o wymiarach 64 mm × 51 mm × 49 mm.
Źródło o "Czerwonej Księżniczce"
(*) National Geographic
Archaeological and Anthropological Sciences
Inne tematy w dziale Kultura
