Nianhua (年画, níanhùa ) to kolorowe tradycyjnie ryciny ozdabiające ściany i drzwi domów podczas chińskiego Nowego Roku.
Gdy nadchodzi Święto Wiosny w Chinach tradycyjnie zawiesza się na drzwiach domów kolorowe ryciny na znak powitania nowego roku. Uroczyste o głębokich motywach treści rycin w większości opierają się na historycznych wydarzeniach, dramatach, powieściach, bajkach i folklorze. Inne mają za zadanie przynosić szczęście i dobrodziejstwo.
Jest to wspaniałe dzieło sztuki ludowej, narodowe rzemiosło o bogatym stylu. Nadal używa się tradycyjnych technik do wyrobu rycin, które są powielane farbami z naturalnych surowców na ryżowym papierze.
Pochodzące z czasów dynastii Han, ponad dwa tysiące lat temu, nianhua były początkowo symbolicznymi przedstawieniami bóstw opiekuńczych, strzegących drzwi i mających chronić domy. Z biegiem wieków, za panowania dynastii Tang (618–907 n.e.), wizerunki te ewoluowały, stając się bardziej wyrafinowanymi i powszechnie cenionymi formami.
Za panowania dynastii Ming, od XIV do XVII wieku, chińska technika nianhua rozkwitła jako ważna forma sztuki. Okres ten charakteryzował się połączeniem wsparcia rządowego, rozwoju literatury popularnej oraz zdecydowanego postępu w drzeworycie – technice umożliwiającej wielkoformatową reprodukcję skomplikowanych wzorów. Powstanie wyspecjalizowanych warsztatów w tym okresie świadczyło o rozwoju nianhua jako formy sztuki i ważnego obszaru działalności komercyjnej.
Za panowania dynastii Qing, która trwała do początku XX wieku, sztuka nianhua osiągnęła swój szczyt, łącząc różne techniki, w tym drzeworyt, rzeźbę w kamieniu i malarstwo akwarelowe. Technika drzeworytnicza, w której rzemieślnicy rzeźbili obrazy na drewnianych klockach, a następnie drukowali je na papierze, w znacznym stopniu przyczyniła się do popularyzacji tej formy sztuki. Metoda ta była niezbędna w produkcji w renomowanych ośrodkach, takich jak Yangliuqing, gdzie rzemieślnicy drukowali kontury i ręcznie je kolorowali, nadając każdemu dziełu niepowtarzalny charakter.
Ta rycina pochodzi z okresu Kangxi (1661–1722) i znajduje się w Narodowym Muzeum Sztuki Chin w Pekinie.
Wieś Yangliuqing (杨柳青镇) słynie w Chinach z produkcji rycin nián huà (年画).
Ryciny noworoczne, wytwarzane techniką drzeworytu w Yangliuqing, na przedmieściach Tianjin, to jedyna w swoim rodzaju forma sztuki ludowej o silnym lokalnym charakterze. Ich początki sięgają czasów panowania Chongzheng z dynastii Ming (1628–1644), a rozkwit nastąpił za panowania cesarza Yongzheng (1723–1736), cesarza Qianlong (1736–1796) oraz na początku panowania cesarza Guangxu (1875–1909).
Powstało tutaj kilka tysięcy różnych wzorów rycin. Od ponad 400 lat Yangliuqing specjalizuje się w produkcji tych jaskrawo kolorowych rycin noworocznych, które tradycyjnie przedstawiają sceny zabawy dzieci.
Łącząc drzeworyt z ręcznym kolorowaniem, ryciny te zachowują ludowe techniki malarskie i są inspirowane Akademią Malarstwa dynastii Qing (1644–1911). W szczytowym okresie rozwoju miasta około 30 okolicznych wiosek zajmowało się kolorowaniem i malowaniem tych rycin. Sklepy wzdłuż miasta były stale oblegane przez klientów. Technika „na wpół drukowana, na wpół malowana” to unikalna metoda produkcji rycin noworocznych z Yangliuqing.
Tworzenie nianhua składa się z czterech etapów. Najpierw rzemieślnik przygotowuje rysunek liniowy motywu na kartce cienkiego papieru.
Kontury obrazu są grawerowane w drewnianej planszy, a następnie drukowane tuszem na papierze. Podczas procesu grawerowania artysta nakleja papier na płaską płytę, aby wygrawerować lustrzane odbicie rysunku liniowego w reliefie, a następnie drukuje kilka kopii. Wykonany drzeworyt jest powielany kilkakrotnie. Grubym ręcznie zrobionym pędzlem nakłada się kolejno barwniki na drzeworyt i powiela ryżowy papier. Barwniki zazwyczaj czerwone, żółte, niebieskie, zielone i czarne są wykonywane z naturalnych elementów. Są nimi rośliny i ziarna. Pigment na rysunku jest trwały i nigdy nie zanika.
W drugim etapie należy nałożyć farbę pędzlem na wyrzeźbioną deskę modelarską.
Wybiera się schemat kolorów, a następnie dzieli projekt na kilka części (zazwyczaj nie więcej niż pięć) – każdą w tym samym kolorze – i odpowiednio wyrzeźbia się taką samą liczbę drewnianych płaskorzeźb.
Po nałożeniu odpowiednich kolorów na rzeźbione drewniane deski uzyskuje się serię kolorowych płytek.
Rzemieślnik kładzie arkusze białego papieru na drewnianej płycie i mocno je pociera, aby odcisnąć wzór. Gdy wszystkie arkusze są pokolorowane, noworoczny obrazek jest gotowy.
Po powieleniu konturu, papier jest poddawany suszeniu na wolnym powietrzu przed pracownią, podobnie jak każdy kolejny kolor.
Kolorowe odbitki na drewnie mają długą historię, sięgającą czasów zachodniej dynastii Han (206 p.n.e.–24 n.e.). Ich rozkwit nastąpił w okresie panowania północnej dynastii Song (960–1127).
Opowieści o pasterzu i tkaczce, dynastia Qing (1644–1911)
Kolorowe obrazy tradycyjnie zdobią ściany i drzwi podczas chińskiego Nowego Roku. Pozostają na swoim miejscu przez cały rok, zanim zostaną zastąpione nowymi. Wiele z nich jest spalonych przed Nowym Rokiem, aby zrobić miejsce nowym. 
Pierwsze przedstawienia bóstw bram pojawiły się w okresie panowania dynastii Han (206 p.n.e. – 220 n.e.), ale znane nam dziś wizerunki noworoczne pojawiły się dopiero za panowania dynastii Tang (618–907 n.e.). Najwcześniejsza znana wzmianka o terminie „Nianhua” znajduje się w dziele Li Guangtinga, napisanym za panowania cesarza Daoguanga (1820–1850 n.e.) z dynastii Qing.
Tradycja nianhua sięga V wieku i wywodzi się z malowideł na amuletach, tworzonych w klasztorach buddyjskich i taoistycznych. Treść nianhua jest różnorodna. Obejmuje przedstawienia religijne (tradycyjne chińskie bóstwa i demony), alegorie, sceny rodzajowe nawiązujące do zasad konfucjańskich, a także postaci literackie i teatralne.
Od czasów dynastii Song popularne stały się wizerunki chłopców trzymających różne przedmioty, takie jak owoce, zwierzęta czy monety.
Wygląd nianhua ewoluował na przestrzeni wieków, odzwierciedlając trendy w malarstwie chińskim. Często służyły one jako kalendarze lub informowały o wydarzeniach w kraju. W XX wieku nianhua stanowiłty często nośnik propagandy. Na przykład w latach 20 i 30 XX wieku przekazywały antyjapońskie przesłania i pragnienie zjednoczenia narodu, a po 1949 roku promowały rozwój gospodarczy i kampanię na rzecz dobrobytu.
To właśnie za czasów Południowej dynastii Song (1127–1279) na rynku zaczęły pojawiać się niniejsze dekoracje przeznaczone do umieszczania na ołtarzach rodzinnych i na futrynach drzwi. Przedstawiały one bóstwa takie jak Zong Kui, łowca demonów, bóstwa opiekuńcze bram, Trzy Gwiazdy szczęścia, bogactwa i dobrobytu…
Bóg Bogactwa, dzieło z Yangjiabu, dynastia Qing (1644–1911)
Rzemiosło nianhua przeżywało gwałtowny rozwój w czasach dynastii Ming (1368–1644) dzięki rozwojowi technik poligrafii. Jednocześnie powstało kilka prestiżowych ośrodków, które szybko zyskały rozgłos, takich jak już wspomnianych z gminy Yangliuqing (co oznacza „Zielone Wierzby”) położonej na przedmieściach Tiencinu (Tianjin), Yangjiabu w prowincji Shantong i Taohuawu w Suzhou. Za czasów dynastii Qing (1644–1911) nastąpił złoty wiek noworocznych grafik, charakteryzujących się bogatą tematyką, różnorodnością form, wyrafinowanymi technikami i popularnością na rynku. Od założenia Nowych Chin w 1949 roku, ta forma sztuki odżyła dzięki integracji nowoczesnych i tradycyjnych idei.
Obraz Nowego Roku (dynastia Qing)
Stopniowo do tych kolorowych rycin dodawano inne motywy i przedstawienia, takie jak rebusy obrazkowe wyrażające życzenia szczęścia, portrety pięknych kobiet lub dzieci, krajobrazy i sceny rodzajowe, ilustracje słynnych powieści i sztuk teatralnych.
Ręcznie kolorowany drzeworyt przedstawiający Trzy Bóstwa. Lata 1900.
W okresie od połowy do końca panowania dynastii Qing, noworoczne grafiki stały się tak popularne, że w wielu prowincjach Chin powstały duże warsztaty i sklepy graficzne. Zhuxianzhen (Henan), Yangjiabu (Shandong), Taohuawu (Jiangsu) i Yangliuqing (Tianjin) zyskały sławę „Czterech Miast Mistrzów Noworocznych Grafik” ze względu na dużą produkcję oraz jakość produktów.
Współczesna rycina.
Wizerunki noworoczne wywarły silny wpływ na plakaty propagandowe Komunistycznej Partii Chin. Wykorzystując różnorodne elementy sztuki ludowej i symboliki, obrazy te, dostosowane do gustów i wierzeń mieszkańców wsi, wyrażały życzenia szczęścia i pomyślności.
Naklejano je na bramach, drzwiach na dziedziniec, ścianach i oknach pokoi, a także na zbiornikach na wodę, na spichlerzach i stajniach. Te kolorowe i kwiatowe nadruki zdobiły cały dom, wyrażając nadzieję i radość z uroczystości nadchodzącego Nowego Roku. Kiedy Komunistyczna Partia Chin zawłaszczyła noworoczne grafiki do celów propagandowych w latach 40 XX wieku, wybrała znane formy artystyczne i estetyczne, nasycając je nową, rewolucyjną treścią.
Artyści rewolucyjni gardzili jednak tymi tradycyjnymi formami kultury popularnej; byli bardziej przywiązani do kosmopolityzmu miast. Uważali tradycyjne formy sztuki za zbyt ściśle związane z elementami „feudalnego” konfucjańskiego przesądu. W rezultacie zastąpiły je inne rodzaje wizerunków. Wciąż mogły one przedstawiać pulchnych chłopców (i dziewczynki), ale były przesiąknięte symbolami odzwierciedlającymi właściwy punkt widzenia ideologicznego.
Od założenia Nowych Chin w 1949 roku sztuka ta odżyła dzięki integracji idei nowoczesnych i tradycyjnych. Dzieło nianhua wykorzystuje grę słów, aby wyrazić pragnienie bogactwa i honoru. Uznawane za „encyklopedię zwyczajów ludowych”, dzieła nianhua obejmują szeroki zakres tematów, które można podzielić na cztery kategorie.
1) Nieśmiertelność i przedmioty pomyślności. Niniejsza kategoria stanowi znaczną część rycin, obejmuje zwierzęta, kwiaty i legendarne przedmioty związane z bogactwem i szczęściem, wyrażające pragnienie odpędzania pecha i witania pomyślności.
Zwierzęta domowe, orka wiosenna
2) Życie świeckie
Nianhua skupia się na życiu świeckim, dokumentując codzienne czynności ludzi, ich działalność produkcyjną, zwyczaje, wiadomości i anegdoty.
Matka i dzieci, dzieło z Suzhou Taohuawu
3) Ludzie i dzieci, to również popularny temat w obrazach nianhua. Wizerunki rodziców i dzieci symbolizują pragnienie płodności i szczęśliwego małżeństwa.
Dzieło sztuki nianhua ilustruje scenę z baśni „Legenda o Białym Wężu”.(*)
4) Opowieści i podania. Duża część tej kategorii czerpie inspirację z opowieści historycznych i ludowych oraz legend, powieści i tradycyjnych chińskich oper.
(*) „Legenda o Białym Wężu” jest jedną z czterech najważniejszych opowieści ludowych w Chinach. Bohaterką jest piękny biały wąż, który próbował stać się nieśmiertelnym.
„Legenda o Białym Wężu” opisuje skomplikowaną historię miłosną między duchem węża, który przybrał ludzką postać, a człowiekiem. Wyraża ona pochwałę i tęsknotę ludu za wolną miłością między mężczyznami i kobietami, a także jego nienawiść do bezpodstawnego ograniczania sił feudalnych. Legenda została wpisana do „krajowego niematerialnego dziedzictwa kulturowego”. Na podstawie tej historii powstało wiele filmów, seriali telewizyjnych i kreskówek.
Bitwa pod Fuzhou , ilustracja z repertuaru Opery Pekińskiej.
Istnieją różne rodzaje nianhua zaprojektowane z myślą o konkretnych aranżacjach architektonicznych i funkcjach jakie sprawują, takie jak te używane do dekoracji drzwi, ścian, kangów (ogrzewanych ceglanych łóżek w północnych Chinach), okien, a nawet kuchni.
Wśród głównych baz produkcyjnych noworocznych rycin największą renomą cieszą się cztery, a mianowicie Yangliuqing w Tianjin, Taohuawu w Suzhou, Yangjiabuin w prowincji Shandong oraz Mianzhu w prowincji Sichuan.
Yangliuqing w Tianjinie to wiodący gatunek nianhua w północnych Chinach, który słynie z przedstawień baśni ludowych i tradycyjnych oper, jego postacie są prezentowane artystycznie z bogactwem kolorów, płynnymi konturami i stonowanym stylem.
Nowa Kolej Szanghajska
Styl Taohuawu z prowincji Jiangsu czerpie inspirację z zaawansowanych technik malarskich z całego świata, łącząc architekturę, wspaniałe krajobrazy oraz fascynujące historie i zwyczaje, oferując wyjątkowe wrażenia wizualne.
Zhangxian (bóg płodności w tradycyjnych chińskich podaniach ludowych) strzela do Tiangou (mitycznego stworzenia szkodliwego dla dzieci). Rycina z Yangjiabu (Shandong)
Ryciny z Yangjiabu wyróżniają się wyrazistymi konturami, prostym aspektem i żywymi kolorami. Najczęściej zdobią one ściany wokół kangów (tradycyjnych chińskich łóżek na Północy) i są najbardziej reprezentatywne dla tego stylu.
Mysi ślub (*)
Mianzhu, prowincja Sichuan
Szkoła Mianzhu, znana z różnorodnych przedstawień bóstw bramnych i dziecięcych, wykorzystuje przede wszystkim technikę Gouran: drukuje jedynie kontur motywu, a następnie koloruje go pędzlem – technikę zupełnie inną niż stosowana przez Taohuawu. Stemplowanie jest również powszechną techniką w jej pracach.
(*) Trzeci dzień pierwszego miesiąca w kalendarzu chińskim zwie się „mysim ślubem”
Według tradycji, w tym dniu nie należy przeszkadzać myszom. W godzinach porannych cała rodzina rozpoczyna dzień bez zakłócania spokoju gryzoniom. W czterech kątach domu rozkłada się dla nich jedzenie. Myszy mogą skubać bez żenady pyszne zasoby rodzinne.
Komentarze
Pokaż komentarze